Кіріспе

Франк Герберттың «Дюна» әлеміндегі ойдан шығарылған кейіпкер. Риния, Янесс, Танидия. Ол Герберттің түпнұсқа «Дюна» романдарының барлығында да кездесетін жалғыз кейіпкер. Айдахо рөлін Дэвид Линчтің 1984 жылғы «Дюна» фильмінде Ричард Джордан, ал 2000 жылғы Sci Fi Channel мини-сериалында Джеймс Уотсон сомдады. Эдвард Аттертон 2003 жылғы «Дюнаның балалары» мини-сериалында осы рөлді ойнады. 2021 жылы Дени Вильневтің «Дюна» фильмінде бұл кейіпкерді Джейсон Момоа бейнеледі.

Сипаттама

Дюнада (1965), Дункан әйелдерді оңай қызықтыратын, "бұйра қара шашы" бар, әдемі адам ретінде сипатталады. Пол Атреидес Дунканның "қою, дөңгелек беті" мен "мысықтай қимыл-қозғалысы, оның қару-жарақ сабағын еліктеуді қиын еткен рефлекстерінің жылдамдығы" туралы айтады. "Дюна Мессия" (1969) кітабында ол "жоғары жақ сүйектері" мен "жақсы көрінетін эпикант қабаттары" бар деп сипатталған. Леди Джессика оны "қорғау және бақылау қабілеті жоғары бағаланған, тамаша жауынгер" деп атайды. Дункан Атреидтер үйіне берілген, тәжірибелі ұшқыш, және Гиназдың қылыш шебері ретінде қолма-қол жекпе-жекте шебер. Дюнадағы өлімімен аяқталатын шайқаста Дункан Падиша Императорының қауіпті супер-әскерлері – 19 сардаукарды өлтіреді. Сардаукарлар оның денесін Тлейлаксуға сатады; Дунканның кейінгі голалары түпнұсқаның қарсылық көзқарасын сақтайды. 1976 жылғы "Дюнаның балалары" кітабында Леди Джессика Дунканға оның қызы Алияға қызығу себебін түсіндіреді: "сен мені жас нұсқамдай көрінген қызды іздедің". "Дюна Императоры" (1981) кітабында соңғы Дункан голасы, өзінің алдыңғыларының бірі Джессикаға өте ұқсас Ирти есімді әйелден бала туған екенін біледі.

Дюна

Франк Герберттің "Дюна" романы жарық көргенде (1965), Айдахо – Атрейдтер әулетінің қызметіндегі Гиназдың қылыш шебері және Герцог Летоның сенімді серіктерінің бірі (Гурни Халлек пен Туфир Хаватпен бірге). Атрейдтер Падишах Император Шаддам IV-нің бұйрығымен Арракис планетасын басып алғанда, Айдахо Летоның Фремендерге – Дюнаның шөл халқына елшісі болады, Лето олардың император мен Харконнендерге қарсы болашақ соғыста одақтас болатынына үміттенген. Айдахо Фремендермен бірге тұрып, Лето мен Фремендердің көшбасшысы Стилгарға қызмет етеді. Императордың қатыгез Сардаукарлары Харконнен әскерінің кейпінде Арракиске шабуыл жасағанда, Айдахо бастапқыда шабуылдан аман қалады және Летоның ұлы Пол Атреидті және леди Джессиканы құтқарады. Ботаникалық сынақ стансасында қоршауға түскенде, Пол мен Джессика қашады, ал Айдахо жауды тоқтатып тұрады, бірақ соңында қаза табады. "Дюнаның балалары" (1976) кітабында Айдахоның өлер алдында он тоғыз Сардаукарды өлтіргені айтылады. "Дюна энциклопедиясы" – негізгі "Дюна" сериясына тікелей қатысы жоқ, бірақ Франк Герберттің өмірлік қолдауына ие болған үшінші тараптың жұмысы. Онда "Дюна императоры" романындағы Дунканға дейінгі 17 Дунканның мінез-қалпы, ерекшеліктері және көбінесе қорқынышты қазалары туралы мәліметтер келтіріледі, сондай-ақ "жетпістен астам Дункан болғандығы" да назарға алынады.

Дюнаның еретіктері және Дюнаның бөлімдері

Bene Gesserit Айдахоның гулаларын тұтынушылар болып табылады Дюнаның еретіктері (1984) және Chapterhouse Dune (1985). Алайда, бірнеше жылдан кейін гулалар бірнеше рет өлтіріледі, ал Апалар қауымы Тлейлаксуды күдіктенді. Айдахоның қандай мақсатқа қызмет ететінін білмей, Бене Гессерит Тлейлаксулар гулаларды оны ғаламға жіберу уақытын бақылау үшін пайдаланады деп санайды, бұл өздеріне қоса Тлейлаксу мақсатын білдіреді. Қазіргі гола осындай әрекеттен аман қалады және Майлс Тег Дукан Айдахоның есімдерін голаға қалпына келтіре алады, бірақ Дункан Тлеилаксудың оның санасына басқа нәрсені отырғызғанын сезінеді. Құрметті аналар тобының мүшесі Мурбелла Айдахоны жыныстық қатынасқа тартуға тырысқанда, ол оны тұзаққа түсіріп, құлдыққа түсіреді. Бұл Тлейлаксудың мақсатын ашады: Құрметті аналарды өздерінің жыныстық әдістерінің жақсы нұсқасын қолдану арқылы жеңу. Мюрбелла Дунканды байлауға тырысқанда, Тлейлаксудың жоспары жүзеге асады, ол басқа Айдахоның барлық гуллаларының естеліктерін біледі, бірақ ол да оған жазылған. Кейіннен Тлейлаксудың Айдахоның барлық гүлаларының жасушаларын араластырып, осыны жасағаны анықталды. Айдахо мен Мюрбелла Капитул үйінде ешқандай кемеде тұрмайды. Идахода жас жігіттер ғарышқа шығып, құрметке лайық аналарды құлдыққа түсіреді. Дункан сондай-ақ, оған қараған қарт еркек пен әйелді көретін қисынсыз көріністі мұра етеді. Дункан Майлз Тег голасының естелігін қалпына келтіреді және ол ешқандай кемеде қашып кетеді, оған таңғажайып жұп қойған тұзақтан қашып кетеді.

Дюналық аңшылар және дюналық құрттар

Брайан Герберт пен Кевин Дж. Андерсон Франк Герберттің жоспарлаған «Дюна 7» романының орнына, түпнұсқа серияны «Дюна аңшылары» (2006) және «Дюна құрттары» (2007) арқылы жалғастырды. Дункан, жолаушылары «Итака» деп атаған кемесінде саяхатын жалғастырады. Оған Майлс Тег, Шиана, оның Бене Гессерит әпкелері, соңғы Тлейлаксу шебері Скитале және тағы да басқалар қосылады. Дункан мен Чаптерхаустан қашқан басқа босқындар оларды қуалайтын белгісіз жаудан әлі де қашып жүр. Олар жаудың ойлайтын машиналардың қайта жанданған империясы екенін және қарт әйелдердің ішінде компьютерлік тұлға – Омниус пен робот Эразм жасырынып отырғанын тек соңында ғана біледі. Омниуспен болған соңғы қақтығыста Пол Атреид (гола ретінде қайтып келген және оның болжамды күші жаңадан қалпына келтірілген) және содан кейін Норма Ценва (Навигаторлардың Уақыт Пайғамбары), екеуі де Дунканның соңғы Квизац Хадерах екенін ашады; Пол емес (ол «кемшікті» Квизац Хадерах), сондай-ақ басқа Атреидтер немесе олардың ұрпақтары да емес. Күтпеген аяннан таң қалған Дункан, Cenva Omnius-ті жоқ еткеннен кейін, тарихта екінші рет интеллектуалды технологияны толығымен жоюдың орнына, адамзат пен ойлайтын машиналарды біріктіруге шешім қабылдайды. Екі тараптың арасында делдалдық міндетін өз мойнына алып, Эразмның ерікті қатысуымен (робот ойлайтын машиналардың басшысы және бақылаушы күші ретінде қалады), Дункан Бене Гессериттердің бөлісуіне ұқсас әрекет жасайды; мүмкін, физикалық байланысқа ұқсас (Лето II құмқұмырасымен жасағандай) жартылай адам-жартылай машина гибридіне айналады. Эразм кейін Дунканға сөйлейтін Басқа Естелік ретінде қала отырып, өз еркімен «өледі». Адамзаттың соңғы Квизац Хадерахы болғаннан бөлек, Дункан ойлайтын машиналардың жаңа санасына айналады, олардың ортақ болашағына бағыт көрсетеді.

"Дюнаның" прелюдиясы

Брайан Герберт пен Кевин Дж. Андерсонның "Дюна алдындағы оқиғалар" трилогиясына (1999–2001) сәйкес, Дункан Айдахо Харконнен режимі тұсында Гиеди Прайм планетасында дүниеге келген. Оның Харконнендерге деген жеккөрушілігі сегіз жасында Глоссу Раббанның оның ата-анасын көз алдында өлтіргенімен қалыптасады. Раббан кейіннен жас Айдахоны өзінің аң ауының құрбаны ретінде таңдайды, бірақ Айдахоның тапқырлығы мен Харконнендерді жазалауға ниетті әйелдің көмегі оған Гиеди Праймнен Каладан планетасына қашып кетуге мүмкіндік береді. Атрейд сарайына келген соң, ол герцог Паулус Атрейдтің тілегімен ат бағышы болады. Паулустың қазасынан кейін Айдахо Гиназдың қылыш шебері болуға ниетті екенін білдіреді. Трилогияның екінші бөлімі "Дюна: Харконнен үйі" кітабында Дункан қылыш шебері болу үшін қажетті ауыр сынақтардан өтеді; ол Грумман досы Хии Рессермен бірге осы атаққа ие болып, көтерілісші студенттердің тобын жеңуге көмектеседі. "Дюна: Коррино үйі" кезінде Дункан Іx планетасын Сардаукар мен Тлейлаксудан босатуда маңызды рөл атқарады, тіпті граф Хазимир Фенрингті жеке шайқаста жеңіп алады.

Өзгерістерде

1984 жылы шыққан "Дюна" фильмінде Дункан рөлін Ричард Джордан сомдайды. Фильмде Стилгарды бейнелеген Эверетт МакГилл: "Дункан Айдахо рөліндегі Ричард Джорданды еске аламын, ол "Дюна Мессиясы" және одан кейінгі фильмдердегі маңызды рөлге уәде берілгендіктен "Дюнада" аз көрінуге келісті" деді. "Дюна Мессиясын" бейімдеу жоспарланған "Дюна II" фильмі ешқашан түсірілмесе де, аяқталмаған сценарийде Дунканды Скайталь қайта тірілтеді. Tor.com сайтындағы Эммет Ашер Перрин Аттертонды "Айдахоның ментат гола реинкарнациясын кейіпкерге лайықты тұйық сыртқы көрінісімен және осалдығымен ойнайды" деп сипаттайды. "Билли мен Мэндидің қызықты оқиғалары" анимациялық телешоуының 2003/04 жылғы маусымдағы "Мэнди, мейірімсіз" эпизоды "Дюнаның Құдай Императорына" пароди жасап, Билли кейіпкерін бірнеше рет өлтірілген Дункан Айдахо рөлінде көрсетеді. 2021 жылы шыққан "Дюна" фильмінде бұл рөлді Джейсон Момоа сомдайды.