Святополк I Киевский: биография, правление (988-1019), спорные убийства братьев, происхождение. Князь Турова и Великий князь Киевский. История династии.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
I Светополк Владимирович (сонымен қатар, "Атаулы" немесе "Атаулы князь" деп те аталады; шамамен 980 – 1019) – 988 жылдан 1015 жылға дейін Туров князі, ал 1015 жылдан 1019 жылға дейін Киевтің ұлы князі болды. Ол таққа таласқанда бауырларын өлтірді деген айыппен осылай аталды. Тарихшылар оның нақты кінәсін даулайды. Руриктер әулетінен тараған Светополк Мирский отбасы өз тегінің Светополктан екенін мәлімдейді, бірақ бұл талас күмәнді болуы мүмкін.
Sviatopolk I Vladimirovich (also called Sviatopolk the Accursed or the Accursed Prince; ; c. 980 – 1019) was Prince of Turov from 988 to 1015 and Grand Prince of Kiev from 1015 to 1019. He earned his sobriquet after allegedly murdering his brothers during his bid to take the throne. His actual responsibility is disputed by historians. The Svyatopolk Mirsky family of Rurikid origin attribute their descent from Sviatopolk, although this claim may be dubious.
Ерте өмір
Святполктын анасы грек монахы болған, оны Болгарияда Святослав I тұтқынға алып, оның заңды мұрагері Ярополк I-ге үйлендірген, ол 972 жылы князь болған. 980 жылы Ярополктың інісі Владимир оны өлтірді, ал жаңа билеуші бұрынғы билеушінің әйеліне үйленді, ол бала дүниеге келтірді. Осылайша, Сviatopolk Владимирдің ұлдарының ең үлкені болуы мүмкін, бірақ оның тегі күмәнді. Сviatopolk сегіз жасқа келгенде, Владимир оны Туровты басқаруға тағайындады, кейін Польшаның Батыр Болеслав I-нің қызымен оның некесін ұйымдастырды. Жас ханшайым Туровқа Колберг (қазіргі Колобжег) епископы Рейнбернмен бірге келді. Владимирге наразы болып, өз әйелі мен Рейнберннің ықпалымен, Сviatopolk Владимирге қарсы соғысқа дайындық бастады, мүмкін қайын атасының қолдауына үміттене отырып. Бірақ Владимир Сviatopolk-тың ниеттерін ерте біліп, оны, оның әйелін және Рейнбернді түрмеге тастады, онда Рейнберн қайтыс болды.
Sviatopolk's mother was a Greek nun captured by Sviatoslav I in Bulgaria and married to his lawful heir Yaropolk I, who became the prince in 972. In 980, Yaropolk's brother Vladimir had him murdered, and the new sovereign married his predecessor's wife, who gave birth to a child. Thus, Sviatopolk may have been the eldest of Vladimir's sons, although his parentage has been questioned. When Sviatopolk was eight years old, Vladimir put him in charge of Turov and later arranged his marriage with the daughter of Bolesław I the Brave of Poland. The young princess came to Turov together with Reinbern, the Bishop of Kolberg (now Kołobrzeg). Dissatisfied with Vladimir and encouraged by his own wife and Reinbern, Sviatopolk began preparations for war against Vladimir, probably counting on support from his father in law. Vladimir soon discovered Sviatopolk's intentions, however, and threw him, his wife and Reinbern in prison, where Reinbern died.
Ішкі дереккөздер бойынша өмірбаян
Владимирдің өліміне дейін аз уақыт өткен соң, Святополк түрмеден босатылды. 1015 жылы Святополк әскері Владимирдің қайтысын жасырып, Киев тағына талапкерлік етуіне кедергі келтірді. Владимирдің өлімі туралы хабарды естіген Святополк Киевтегі билікті дер кезінде қолға алды. Киев халқы Святополкқа көп ықылас көрсетпеді, сондықтан ол оларды өз жағына тарту үшін сыйлықтар таратуға шешім қабылдады. Содан кейін ол Владимирдің үш ұлы – Борис, Глеб және Святославтан құтылуға бекінді, өйткені олардың Киев тағына талаптары оның билігіне қауіп төндірді. Борис оған ең көп қауіп келтірді, себебі ол Владимирдің дружинасының (жеке күзетшілер) және әскерінің басшысы болғандықтан, халықтың қолдауына ие еді. Ол Бористі өлтіру үшін Вышгород боярларын жіберді. Борис пен оның жеке қызметшісі шатырда ұйықтағанда пышақпен өлтірілді. Князьдың денесі Киевке матаға оралған күйі әкелінгенде, ол әлі де тыныс алып жатқаны анықталды, бірақ варягтар оны найзамен қағып, азаптан құтқарды. Святополк жасаған осы қатыгездік үшін оған "Қарғысқа ұшыраған" деген лақап таңылды. Бұл үштік қырғын туралы жаңалық Владимирдің тағы бір ұлы, Новгород князі Ярославқа жетті. Ол Новгород халқы мен варягтардың қолдауымен Святополкке қарсы соғыс ашуға шешім қабылдады. 1016 жылы Днепр өзенінің жанындағы Любеч қаласынан алшақ емес жерде шайқас болды. Святополк жеңіліп, Польшаға қашып кетті. 1018 жылы ол Руське қайтып оралып, әкесінің күйеуінің көмегімен Ярославты жеңіп, Киевті басып алды. Польшаның Болеслав патшасы мен оның әскері бірнеше ай бойы Русьте болды, бірақ кейін Польшаға қайтып, жол бойындағы Червен қалаларын жаулап алды. Осы уақытта посадник Константин Добрыних және Новгородтың басқа азаматтары Ярославты Киевке қарсы қайтадан соғыс ашуға көндірді. Святополк тағы жеңіліп, далаға қашып кетті. Бірақ көп ұзамай ол печенег әскерімен оралып, Алта өзенінде Ярославқа шабуыл жасады, бірақ тағы да жеңіліп, Польшаға қашып кетті. 1019 жылдың шілде айында ол жол үстінде қайтыс болды. 1018 жылы оған және оның әкесі Болеслав І-ге Ярославқа қарсы жорықта көмектескен Валук Жеңімпаздың (Wallux dux Winedorum) ұрпағы Святополкке қастық жасап, өлтірген болуы мүмкін.
Not long before Vladimir's death, Sviatopolk was freed from prison. In 1015, Sviatopolk's retinue concealed Vladimir's death from him to prevent him from claiming the Kievan throne. When Sviatopolk learned of Vladimir's demise, he seized power in Kiev almost immediately. The citizens of Kiev did not show much sympathy for Sviatopolk and, therefore, he decided to distribute presents in order to win them over. Then, he decided to rid himself of three of Vladimir's sons, Boris, Gleb, and Sviatoslav, whose claims for the Kievan throne threatened his power. Boris presented the most danger to him because he had been in charge of Vladimir's druzhina (personal guards) and army, and enjoyed the support of the citizens. He sent the boyars of Vyshgorod to execute Boris. Boris and his manservant were stabbed to death when sleeping in a tent. The prince was discovered still breathing when his body was being transported in a bag to Kiev, but the Varangians put him out of his misery with the thrust of a lance. Sviatopolk's cold blooded reprisal earned him the nickname of the Accursed. The news of this triple murder reached another son of Vladimir, Yaroslav, Prince of Novgorod, who decided to go to war against Sviatopolk with the support from the citizens of Novgorod and the Varangians. The battle took place in 1016 not far from Lubech, near the Dnieper river. Sviatopolk was defeated and fled to Poland. In 1018, he returned to Rus', defeated Yaroslav with help from his father in law and seized Kiev. Bolesław of Poland and his army remained in Rus' for several months, but later returned to Poland, seizing some Cherven towns on the way. Meanwhile, the posadnik Konstantin Dobrynich and other citizens of Novgorod persuaded Yaroslav to go to war against Kiev once again. Sviatopolk was defeated and fled to the steppes. Soon he returned with the Pecheneg army and attacked Yaroslav on the Alta River, but was once again defeated and fled to Poland, dying on his way there in July 1019. Sviatopolk may have been murdered by a descendant of Valuk Conqueror (Wallux dux Winedorum) who in 1018 helped him and his father in law Bolesław I in expedition against Yaroslav.
Шетелдік дереккөздер бойынша өмірбаяны
Өткен ғасырда Святополк өмірі мен еңбегі туралы дәстүрлі түсініктер біраз өзгерді. Борис Владимирден кейін Киевте билікке келді, ал Святополк сол кезде түрмеде болған деген пікірлер айтылды. Эймунд сагасы (Yngvars saga víðförla бөлігі) деп аталатын бір норвегиялық жыр, ерекше егжей-тегжейлі ақпараттармен, Ярославты өзінің ағасы Буриславты өлтіргені үшін кінәлайды. Алайда, бұл Бурислав Святополк (оның әскерлеріне Польша королі Болеслав басшылық еткен; кейбір жырларда оның аты Бурислав деп те аударылады) немесе Борис болуы мүмкін. Сондықтан, Борис өлтірілгеннен кейін Святополк таққа отырып, Ярославтың шабуылдарын тойтаруға және Борис өлтіруге кінәлі агенттерін жазалауға тырысқан деген болжам бар. 1018 жылы қайтыс болған Мерзебургтік Тьетмардың жылнамасы оқиғалардың жалғыз заманауи және бейтарап баяны ретінде қарастырылуы мүмкін еді, бірақ Тьетмардың мәліметтері Польша сарайындағы қысқа мерзімді жер аударылу кезінде Святополктан алынған болуы мүмкін. Өкінішке орай, бұл Святополк кінәлі ме деген мәселеде екіұштылыққа жол береді. Оның жылнамасындағы бір тұс, Святополк әкесінің қайтысынан кейін дереу Киевтен Польшаға қашқан деген түсінікті тудырады. Бірақ Тьетмар Болеславтың 1017 жылы күйеу баласын Ярославқа қарсы қолдағанын айтады, ал Бірінші жылнамаға сәйкес, бұл күн Святополк Ярославтан алғаш рет жеңілген күні. Киевке жорық дайындап, Болеслав Германия императоры Генрих II-ге қарсы сәтті соғысты күрт тоқтатты. Осыдан, Святополк 1015 жылдан бері оның сарайында болды деген пікірге келмейді, осылайша Борис пен Глебтің өлімі үшін Ярославты кінәлі деп санайтын тарихшылардың көптеген болжамдарына қарсы шығады.
During the last century, the traditional account of Sviatopolk's career has been somewhat modified. It has been argued that it was Boris who succeeded Vladimir in Kiev, while Sviatopolk was still in prison. One Norse saga called Eymund's saga (a part of Yngvars saga víðförla), with remarkable details, puts on Yaroslav the blame of his brother Burizlaf's murder. This Burizlaf, however, may be Sviatopolk (whose troops were commanded by the Polish king Bolesław; the latter name is also rendered as Burizlaf in some sagas) as well as Boris. Therefore, it has been suggested that Sviatopolk ascended the throne after Boris's assassination and tried to fend off Yaroslav's attacks as well as to punish his agents guilty of Boris's murder. The chronicle of Thietmar of Merseburg, who died in 1018, could have been regarded as the only contemporary and unbiased account of events, save that Thietmar's data may have been supplied by Sviatopolk himself during his brief exile at the Polish court. Unfortunately it can be interpreted ambiguously as far as the question of Sviatopolk's guilt is concerned. One place in his chronicle can be interpreted as Sviatopolk escaping from Kiev to Poland immediately after his father's death. But Thietmar states that Bolesław supported his son in law against Yaroslav in 1017, which is the date, according to the Primary Chronicle, of Sviatopolk's first defeat by Yaroslav. Preparing a campaign against Kiev, Bolesław abruptly stopped a successful war against the German Emperor Henry II. So, it is unlikely that Sviatopolk had been present at his court since 1015, which is often supposed by the historians who consider Yaroslav guilty of Boris and Gleb's murders.
Археологиялық дерек
I S2077 Y ДНК гаплогруппасының I Z63 тармағы Бодзия зиратындағы шайқаста қаза тапқан, зәулім жерленген элиталық жауынгерден алынған, шамамен 1010-1020 жылдарға жатады. Зираттағы барлық заттар Киев Русінің билеуші элитасымен тығыз байланысты екенін көрсетеді, сондықтан бұл жауынгер, күдіксіз, Свиатополкпен туыс болған. Бодзия зираты Скандинавия және Киев Русі байланыстары тұрғысынан ерекше. Бодзиядағы ер адам (VK157 үлгісі немесе E864/I жерлеуі) князьдік сарайдағы қарапайым жауынгер емес, ол князьдық отбасының мүшесі болған. Оның жерлеуі зираттағы ең бай жерлеу болып табылады, ал тіс эмалінің стронцийге жасалған талдауы оның жергілікті емес екенін көрсетті. Ол Свиатополкпен бірге Польшаға келген және шайқаста қаза тапқан деген болжам бар. Бұл 1018 жылы Киевтен Польшаға шегініс жасағаннан кейін Свиатополк із-жайсыз жоғалған оқиғаға сәйкес келеді. Бодзиядағы ер адамның Свиатополк болғанына да мүмкіндік бар.
The I S2077 subclade of Y DNA haplogroup I Z63 was sampled on an elite warrior buried in Bodzia Cemetery in a rich burial from ca. 1010 1020 AD. All artefacts there indicate a strong relation to the Kievan Rus' ruling elite, so this man who probably succumbed to combat wounds, was closely related to Sviatopolk. The cemetery in Bodzia is exceptional in terms of Scandinavian and Kievan Rus' links. The Bodzia man (sample VK157, or burial E864/I) was not a simple warrior from the princely retinue, but he belonged to the princely family himself. His burial is the richest one in the whole cemetery, and strontium analysis of his tooth enamel shows he was not local. It is assumed that he came to Poland with Sviatopolk, and met a violent death in combat. This corresponds to the events of 1018 AD when Sviatopolk disappeared after having retreated from Kiev to Poland. It cannot be excluded that the Bodzia man was Sviatopolk.