Жүйелік бұрмалау – процестің белгілі бір нәтижелерді қолдауға бейімділігі. Ұйымдардағы теңсіздіктер мен әділетсіздіктерге себеп болатын құрылымдық мәселелерді қарастырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Процестің белгілі бір нәтижелерді қолдауға деген ішкі бейімділігі – әлеуметтік және ұйымдық құбылыс.
Inherent tendency of a process to support particular outcomes
the sociological and organizational phenomenon
Жүйелік бейімділік – процестің белгілі бір нәтижелерді қолдауға деген ішкі бейімділігі. Бұл термин көбінесе институттар сияқты адам жүйелеріне қатысты қолданылады. Жүйелік бейімділік институционалдық бейімділік және құрылымдық бейімділікпен байланысты және тұжырымдамалық тұрғыдан бір-бірімен шатастырылады, ал терминдер көбінесе бір-бірінің орнына қолданылады. Жүйелік бейімділікте институционалдық тәжірибелер белгілі бір әлеуметтік топтарға артықшылық беруге немесе олардың үстемдігін қамтамасыз етуге бейім, ал басқалары кемсітуге немесе құнсыздануға ұшырайды. Бұл бейімділік міндетті түрде қасақана зұлымдықтан немесе кемсітуден туындамайды, көбінесе көпшіліктің белгіленген ережелер мен нормаларды сақтауынан болады. Жүйелік бейімділік институционалдық, жүйелік және құрылымдық бейімділікті қамтиды, бұл институционалдық расизмге алып келуі мүмкін, ол қоғамның немесе мекеменің заңдарына, нормаларына және ережелеріне енгізілген расизмнің түрі. Құрылымдық бейімділік, өз кезегінде, нәсілдік теңсіздікке қатысты "азшылық топтары үшін жинақталған және созылмалы жағымсыз салдарларды туғызатын саясаттың, тәжірибелердің және көзқарастардың қалыпты және заңды диапазоны" ретінде анықталған. Жүйелік бейімділік мәселелері өндірістік ұйым экономикасы саласында кеңінен зерттеледі.
Systemic bias is the inherent tendency of a process to support particular outcomes. The term generally refers to human systems such as institutions. Systemic bias is related to and overlaps conceptually with institutional bias and structural bias, and the terms are often used interchangeably. In systemic bias institutional practices tend to exhibit a bias which leads to the preferential treatment or advantage of specific social groups, while others experience disadvantage or devaluation. This bias may not necessarily stem from intentional prejudice or discrimination but rather from the adherence to established rules and norms by the majority. Systemic bias includes institutional, systemic, and structural bias which can lead to institutional racism, which is a type of racism that is integrated into the laws, norms, and regulations of a society or establishment. Structural bias, in turn, has been defined more specifically in reference to racial inequities as "the normalized and legitimized range of policies, practices, and attitudes that routinely produce cumulative and chronic adverse outcomes for minority populations". The issues of systemic bias are dealt with extensively in the field of industrial organization economics.
Адамдар мекемелерінде
Танымдық қателік адамдардың күнделікті өміріндегі тәжірибелеріне, адалдығына және қарым-қатынастарына іріктелген, ал жаңа қателіктер үнемі ашылып, этикалық және саяси деңгейде қарастырылады. Мысалы, АҚШ-тағы артықшылықты қолдау мақсаты – гендерлік, нәсілдік және этникалық тұрғысынан туындайтын қателіктерге қарсы тұру, осы арқылы әртүрлі ортадан келген адамдарға институционалдық қатысуға мүмкіндік беру, демек, көзқарастардың кең ауқымын қамту. Үндістандағы белгіленген касталар және тайпалар жүйесі даулы касталық жүйеден туындаған жүйелі қателікті жоюға бағытталған, бұл жүйе адамның тегіне негізделген ұйымдасқан кемсітушілікке құрылған, артықшылықты қолдаудың мақсаты осыған қарсы тұру болып табылады. Белгіленген жүйе де, артықшылықты қолдау да белгілі топтардың ішіндегі азаматтарды жұмысқа алуды міндеттейді. Дегенмен, көмек алған адамдардың нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайын ескеретін тиісті шектеулер болмаса, мұндай жүйелер сол жүйелі қателіктің кері нұсқасын бекітуге алып келуі мүмкін, бұл институционалдық қатысуды кең ауқымды адамдар үшін ашық ету мақсатына қайшы келеді. Көптеген ұйымдарда санасыз қателіктерге қатысты оқыту кең таралған, ол жүйелік және құрылымдық қателіктерді жоюға бағытталған теориялық негізге сүйенеді. Оқу барысында ұйымның практикасы мен саясаты, мысалы, әлеуметтік желілерге басымдық беретін жұмысқа алу тәжірибесі немесе афро-түсті шаштарға қатысты кемсітушілікке ұшырататын күтім саясаты талқыланады.
Cognitive bias is inherent in the experiences, loyalties, and relationships of people in their daily lives, and new biases are constantly being discovered and addressed on both an ethical and political level. For example, the goal of affirmative action in the United States is to counter biases concerning gender, race, and ethnicity, by opening up institutional participation to people with a wider range of backgrounds, and hence a wider range of points of view. In India, the system of Scheduled Castes and Tribes intends to address systemic bias caused by the controversial caste system, a system centered on organized discrimination based upon one's ancestry, not unlike the system that affirmative action aims to counter. Both the scheduling system and affirmative action mandate the hiring of citizens from within designated groups. However, without sufficient restrictions based upon the actual socio economic standing of the recipients of the aid provided, these types of systems can allegedly result in the unintentional institutionalization of a reversed form of the same systemic bias, which works against the goal of rendering institutional participation open to people with a wider range of backgrounds. Unconscious bias training has become common in many organizations, which is theorized to address both systemic and structural bias. This training addressed the practices and policies of the organization, such as hiring practices that favor social networking, or a grooming policy that disadvantages people with Afro textured hair.
Жүйелі бейімділікпен салыстырғанда
Инженерлік және есептеу механикасында "бейастық" сөзі кейде жүйелі қателікпен синоним ретінде қолданылады. Осы жағдайда, бейастық өлшеу құралы немесе есептеу әдісіне емес, өлшеу немесе есептеу нәтижесіне қатысты болады. Кейбір авторлар жүйелі және жүйелік арасындағы айырмашылықты жоспарланбаған және жоспарланған, немесе жүйе сипаттамаларынан туындаған және жеке ақаудан туындаған аралықта көрсетуге тырысады. Кейде жүйелік бейастық жүйелердің өзара әрекеттесу табиғатынан туындайды десе, жүйелі бейастық белгілі бір нәтижелерге қолдау көрсету үшін жасалған әрекеттерден туындайды. Мысалы, расизм мен касталық жүйелік болса, оң дискриминация жүйелік болып табылады.
In engineering and computational mechanics, the word bias is sometimes used as a synonym of systematic error. In this case, the bias is referred to the result of a measurement or computation, rather than to the measurement instrument or computational method. Some authors try to draw a distinction between systemic and systematic corresponding to that between unplanned and planned, or to that between arising from the characteristics of a system and from an individual flaw. In a less formal sense, systemic biases are sometimes said to arise from the nature of the interworkings of the system, whereas systematic biases stem from a concerted effort to favor certain outcomes. Consider the difference between affirmative action (systematic) compared to racism and caste (systemic).