Кіріспе

Ресейлік доредноут-қақтығыс кемесінің предыдущие типтері: Сисой Великий - 1890 жылдары Ресей империясының әскери-теңіз флотына арналған доредноут-қақтығыс кемесінің предыдущие типтері. Кеменің құрылысы ұйымдастырушылық, логистикалық және инженерлік проблемалармен шектелді және бес жылдан астам уақытқа созылды. Ол 1896 жылы қазан айында іске қосылған, оның дизайны мен құрылысында көптеген қателіктер болды, олардың тек аз ғана өмір бойы түзетілді. Теңіздегі сынақтардан кейін Сессой Великий Греко-түрік соғысы кезінде Критті блокадалау үшін Жерорта теңізіне жөнелтілді. 1897 жылы кемеде 21 адам қаза тапқан, арткы пулемет мұнарасы жарылып, оның өміріне нұқсан келтірді. Тоғыз ай бойы жөндеу жұмыстары үшін Тулон кемежайларында болғаннан кейін, кеме Ресейдің сол жердегі күшін нығайту үшін Қиыр Шығысқа қарай жүзіп кетті. 1900 жылдың жазында Сиссой Великий Қытайдағы Боксерлер көтерілісіне қарсы халықаралық науқанды қолдады. "Сисой Великий" кемесі мен "Наварин" атты ресейлік соғыс кемесі екі айдан астам уақыт бойы Пекиндегі халықаралық делегацияларды қорғауға қатысқан. 1902 жылы кеме жөндеу үшін Кронштадтқа оралды, бірақ 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысының алғашқы шығындары Порт-Артурда блокадаланған орыс күштерін жеңілдету үшін Екінші Тынық мұхит эскадрильясының құрылуына себеп болғанға дейін өте аз қол жеткізілді. "Сиссой Великий" 1905 жылы Цусима шайқасына қатысқан. Ол адмирал Того Хейхачироның кемелерімен болған күндізгі артиллериялық жекпе-жектен аман қалды, бірақ қатты зақымдалып, суға батып кетті. Түнде жапондық эсминдері кемеге торпедамен соққы беріп, оның рулін зақымдады. Келесі күні таңертең су басудан кеме жылдамдығын ұстай алмады, ал оның экипажы жапондық қарулы сауда крейсерлеріне берілді. Кеме сол күні таңертең 47 экипажмен бірге батып кетті.

Сипаттама

Кеменің ұзындығы су деңгейінен 101 метр, ал жалпы ұзындығы 345 метр. Оның ұзындығы 21 метр, су басының тереңдігі 8 метр болатын. Кеме екі қабатты түпке ие болды және қозғалтқыш және қазандық бөлмелерін ортаңғы қабатты қалқамен бөліп тұрды. Sissoi Velikys экипажының бастапқы құрамында 27 офицер мен 555 жауынгер болды, бірақ 1905 жылы барлығы 686 адам болды. Sissoi Veliky екі тік үш есе кеңейтілетін бу қозғалтқыштарына ие болды, олардың әрқайсысы төрт қабатты винтті қозғалтқышты қозғалтады. Олардың жалпы жобаланған қуаты 12 цилиндрлі от құбырлары қазандықтарынан алынған буды пайдалану болды. Кеменің жобаланған жылдамдығы - 18 км/с, бірақ 1896 жылы теңіздегі сынақ кезінде ең жоғары жылдамдығына жетіп, қозғалтқыштарынан айырмашылығы болды. Ол толық жүктемеде көмірдің барынша көп мөлшерін тасымалдайтын , бұл оған жылдамдықпен қашықтықты береді .

Қару-жарақ

Орыс кемелерінің көбісі сияқты, "Сисой Великий" де бастапқы жобаның тұрақты "өңдеуі"мен күресіп, құрылысын бірнеше жыл бойы кейінге қалдырды. 1893 жылдың басында, құрылыс басталғаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, МТК тағы да Sissoi Velikys артиллериясын қайта жобалады. Екі қос 12-дюймдік 40-қалибрлі пулялар француз стиліне ұқсас екілік мұнараларға ауыстырылды. Бұл қарулардың ең жоғары биіктігі +15° болды және кеме әр қаруға 80 раундты тасымалдайтын. Олардың атыс жылдамдығы 1,5 минутта бір рет болуы керек еді, бірақ шын мәнінде 2,53 минутта бір рет болды. Олар +10° биіктіктен +10° аралықта оқ ату жылдамдығымен оқ атыпты. Екінші реттік қару-жарақтар жарты ондық 45 калибрлі тез атылатын (QF) алты дюймдік (152 мм) Канет пішіндерімен алмастырылды, олар негізгі палубада казематтарға орнатылды. Әр қаруға 200 дана оқ-дәрі берілді. Кемедегі торпедаға қарсы кеме қару-жарағы бірнеше рет өзгертілді және соңында оншақты QF Hotchkiss және 10 Maxim QF пулеметтерінен тұрды. 37 мм-лік пулялар жауынгерлік топқа орнатылған. Олар Сиссой Великийдің тұмсығы жылдамдығымен 6 торпеда түтігін, олардың әрқайсысы - бірін алдыңғы және артқы жақта, ал екеуін әр жақта ұстап тұрды. Сондай-ақ кеме 50 минаны алып жүруге қабілетті. Кеме 1892 жылы ресми түрде суға қойылды. Алайда 1894 жылдың сәуірінде кеме корпусы статикалық қысым сынақтарынан өтті. 1894 жылы патша Николай II қатысқан флотты тексеру кезінде суға түсірілді . "Сисой Великий" кемесі 1896 жылдың қыркүйегінде пайдалануға берілуі тиіс еді, бірақ тамыздағы тексеруден кейін рульдік құрылғы, су сорғылары, желдету жүйесі және бір мұнара әлі де жоқ немесе ақаулы екені анықталды. Құрылысшылар кемені жеделдетіп Полтава үшін жасалған рульдік басқару құралдарымен жабдықтады және оны 1896 жылы теңіз сынақтарына тапсырды . Теңіз флоты үшін "Сисой Великий" кемесі Жерорта теңізінде өте қажет болды.

Жерорта теңізі

Сот процестерінен кейін дереу Сиссой Великийге 1896 жылғы Крит шабуылдары мен Хамидия қырғындарынан кейін Критті теңіз блокадасына қатысқан Жерорта теңізінің эскадрильясына қосылуға бұйрық берілді. Оның алғашқы сапарынан кейін тағы да проблемалар пайда болды; рульдік бөлімде желдетудің жетіспеушілігі соншалықты қорқынышты болды, сондықтан бірінші портқа кірген кезде капитан өз ақшасына электр желдеткіштерін сатып алды. 1896 жылы "Сиссой Великий" су тасқыны Алжирге жетті. Капитан ең шұғыл жөндеу жұмыстарын аяқтау үшін кем дегенде 20 күн қалуға жоспарлаған еді, бірақ бес күннен кейін Санкт-Петербургтен келген телеграмма оны Пирейге кетуге мәжбүр етті. Мұнда экипаж бронь пластиналарының арасындағы тігістерді бекітіп, электр жүйелерін жөндей алды. 1897 жылы ақпанда Сиссой Велики Халықаралық эскадрильяға қосылу үшін Критке барды, ол Осман империясының билігіне қарсы грек көтерілісіне араласты. Ол өзінің алғашқы оқ ату жаттығуларын ақпан айының соңында Криттегі Суда шығанағынан он миль қашықтықта өткізді. "Сисои Велики" қатты зақымдалған, ол жөндеуге Тулонға жөнелтілді. Тергеу барысында апаттың механикалық және ұйымдастырушылық себептері анықталды. Тулонда қайта құрылған оқиғалар тізбегі сол қол тапаншаның гидравликалық бұғаттауыш механизміне зақымданудан басталды. Мұнараның командасы гидравликаны өшіріп, қолмен басқаруға кірісті. Ауыспалы қақпақты жабу мен бұғаттауды жүзеге асырған атыскер бұғаттауды орындамады, ал оң қолмен оқ атудан болған ми дірілінің салдарынан қақпақ бұғатталмады. Атыс алдындағы бұранданы тексеруге жауапты мұнара командирі ату шешімін есептеумен және оқ атуды үйретумен тым айналысты. Ол тексеруді ретті түрде әскери қызметшіге тапсырды, бірақ бұл пулеметші өз орнында болу керек еді және ол физикалық тұрғыдан құлыпты қарап, өз міндеттерін орындай алмады. Ақырында комиссия капитандағы айыпты алып тастады және механикалық бұзылу қауіпсіздігімен қамтамасыз етуді ұсынды. Sissoi Veliky-ді Forges et Chantiers de la Méditerranée компаниясы жөндеді.

Қиыр Шығыс

Тоғыз ай Тоулон кемежайсында болғаннан кейін, жөнделген "Сисой Великий" адмирал Федор Дубасовтың Қиыр Шығыс эскадрильясына (Наварин, Сисой Великий және бронекрыжаттар "Русский крейсер Россия" және "Владимир Мономах") тағайындалды және Қиыр Шығысқа қарай жүзіп кетті. Британдықтар ресейлік жауынгерлік кемелердің кенеттен қозғалғанын байқап, ресейлік кемені соңынан қууға жауынгерлік кемені жіберді. Сиссой Великий сүйрегіштер флотасының көмегімен Суэц каналының аз тереңдіктегі кіреберісінен едәуір ара қазып шықты, бірақ Викториус Порт-Саид маңында жағаға түсіп, қуғын-сүргінді тоқтатты. Осы оқиғадан басқа, шығысқа қарай сапар оқиғасыз өтті, кеме 1898 жылы Порт-Артурға аман-есен жетті. 1898 жылы жазда "Сисой Великий" жөндеу жұмыстары үшін Нагасакиге жөнелтіліп, 1898 және 1899 жылдар аралығында Владивостоктағы жаңа базасына оралды. 1900 жылы сәуірде флоты Порт-Артурға Боксерлерді қорқытуға арналған ірі десанттық жаттығулар үшін жөнелтілді. Бұл ескерту ескерілмегендіктен, Боксерлер көтерілісі күшейіп, Ресей үкіметін араласуға мәжбүр етті. 1900 жылы Ресейдің Қиыр Шығысындағы вице-король адмирал Евгений Алексеев Қиыр Шығыстағы эскадрильяны Порт-Артурдан Таку фортына жіберді. Сиссой Великий, ресейлік соғыс кемесінің Петропавловск, бронекерлік крейсердің ресейлік бронекер Дмитрий Донской және басқа да еуропалық кемелер Хай өзенінің сағасын блокадалады, ал кішігірім канонерлік қайықтар өзенді қорғауға көтерілді. Компания қалаға қарсылықсыз жетті және алдымен Пекиндегі еуропалық әскерлер елшілік қатарын бейтарап бұқаралық топтан оңай қорғай алатын сияқты. Сиссой Великий тағы бір жыл Қиыр Шығыста болды. 1901 жылдың желтоқсан айында Қиыр Шығыстағы кемежайларда жөндеуге келмеген механикалық ақаулар жинақталып, флоттың командирі оны Балтық теңізіне қайтаруға мәжбүр болды.

Соңғы сапар

1902 жылы мамыр айында Сиссой Велики Франция президенті Эмиль Лубеттің мемлекеттік сапарына арналған флотты шолуға қатысты. Маусым айында ол Кронштадт қаласындағы құрғақ докқа көшірілді. Барлық қол жетімді қаржы жаңа крейсерлерді және жаңа крейсерлерді аяқтау үшін бағытталды, сондықтан "Сиссой Великий" кемесі жөндеу жұмыстары баяу жүрді. Ол артиллерияны, қазандықтарды және желдету жүйесін толығымен ауыстырды, бірақ жөндеу жұмыстары мүлдем дұрыс емес екендігі және оны қайтадан жасау қажет екендігі тағы да анықталды. Шұғыл жағдайға қарамастан, "Сисой Великий" кемесін жөндеуді және жаңа кемелерді аяқтауды жеделдету туралы шақырулар Әскери-теңіз министрлігімен тоқтатылды. Петропавл кемесін жаңадан Kronstadt губернаторы болған адмирал Алексей Бирилевтің жоғалтуы жөндеуді "қажетсіз" жұмысты қысқарту арқылы жеделдетті. "Сисой Великий" жаңа арақашықтық өлшегіш, жарық шамдары мен шағын калибрлі қару-жарақтармен соғысқа шықты, бірақ оның ішкі палубалары зақымдалған, бірақ олар ешқашан жөнделмеді. "Сисой Великий" кемесінің капитаны Мануил Озеров кеменің тұрақтылығына алаңдаушылық білдірді, бірақ кем дегенде үш рет Бирилев өзінің баяндамаларын басып тастады, өткен тәжірибе кеменің теңізге жарамдылығының жеткілікті дәлелі болып табылады деп дәлелдеді. Екінші Тынық мұхиты эскадрильясы Санкт-Петербургтен Ревальға дейін жүзіп, мұнда флотты тексеруге дайындық барысында бір айға жуық уақытын жоғалтты. Император Николай II әрбір соғыс кемесін жеке өзі барып, Жапонияны жеңуді күтіп, экипажға сөйледі. Либау эскадрильямен шығып, Танжерге жөнелтілді. Бұл жерде Рождественский өз күшін бөліп алады. Рождественский бастапқыда Сиссой Великий мен Наваринді негізгі күшпен қалдыруды жоспарлаған, бірақ оларды Фелкерсамға тағайындады. Кеме Мадагаскардағы Носи-Беде Рождественскийдің флотына қосылды. Екі ай бойы олар жаттығулар өткізді, ал Рождественский сапарының келесі кезеңіне көмір жинауды аяқтады. Жаңа "Бородино" класының кемелерінің артиллериялық ұшақтары жүйелі жаттығуларға қарамастан "Сисой Великий" және басқа да ескі кемелердің деңгейіне жете алмады. Эскадра Камрань шығанағына, Француз Индокитайына, қарай жүзіп, бір айдан кейін сонда контр-адмирал Николай Небогатовтың командалық етуімен 3-ші Тынық мұхит эскадрасының ескірген кемелерін күтуге жетті. Соңғы кемелер Камрань шығанағына жетіп, біріктірілген күш бес күннен кейін Владивостокқа жөнелтілді. Тек рульдік құрылғы ғана төрт рет істен шықты.

Цусима

1905 жылы эскадрилья Цусимаға сапарының соңғы кезеңін бастады. "Сисой Великий" ресейлік "Ослябья" атты жауынгерлік кемесінен кейін екінші орында тұрды. 13:15 -де орыс әскері жапон флотын байқады. Екі сағаттан кейін "Сиссий Великий" ресейлік "Княз Суворов" әскер кемесімен бір мезгілде атыс бастады. Сиссой Великий жауынгерлік крейсерлер Жапон крейсері Касуга мен Жапон крейсері Нишинге оқ атуды бастады, кейіннен жауынгерлік крейсер Япон крейсері Иватеге бір 12 дюймдік снарядпен соққы берді. 14:40-да Сиссой Великидің тұмсығы жанында ауыр снаряд жарылып, тұмсық торпеда түтігіне зақым келтірді. Көп ұзамай 12 және 6 дюймдік снарядтар су желісіне жақын белбеудің броньды бөлігін соққыға ұшыратып, алдыңғы бөліктерді су басады. Келесі сағатта кемеге 12 дюймдік, үш 8 дюймдік және үш 6 дюймдік снарядтар соқты. Олар оның алдыңғы мұнарасының гидравликалық жүйесін бұзды, казематтарды өртеп жіберді және бір мезгілде өрт сөндіруге арналған суды тоқтатты. 15:40-да Озеров отқа ілінген "Сиссой Великийді" от сызығынан алып шығып, қарсылық білдірмеген ресейлік крейсерлер құрамына қосылды. Сағат 17:00-де экипаж өрттерді сөндірді және кеме портқа ауыр тізіммен қайтып оралды. Ол жапондық жауынгерлік кемелер отты тоқтатқан кезде және ресейліктер майданнан одан әрі зардап шекпей кетуге үміттенген кезде Навариннің артында өз орнын алды. Бір сағаттан кейін адмирал Камимура Хиконжо байланыс орнатып, қашып бара жатқан ресейліктерге қарсы аттанды. Сиссой Великий шайқастың осы кезеңінен аман қалды. Күн батқаннан кейін ол Небогатов жинаған тірі қалғандар тобына қосылды, бірақ Небогатовтың флагманы Император Николай I-ге ілесе алмады. Сиссой Великий мен Наварин кері шегініп, ресейлік жағалауды қорғау кемесі адмирал Ушаковты атыспен қолдады. Сағат 19:30-да кеме жапондық эсминецтердің шабуылға дайын екенін байқады. 45 минуттан кейін оның рулі мен винттеріне зақым келген торпеда соққысын алды. Кемені әртүрлі жылдамдықпен қозғалтқыштар арқылы басқаруға болады, бірақ су басу күшейіп, келесі күні таңертеңгі сағат 03:15 -де кеме батысы алға қозғалу мүмкін болмайтын деңгейге дейін суға батып кетті. Озеров Сиссой Великийдің Владивостокқа бара алмайтынын түсінді. Ол "барлығы артқы жаққа" бұйырды, қозғалтқыштарды кері бұрып, Цусима аралына қарай жүзіп кетті. Сағат 06:00-де су тасқыны Озеровты "барлығы тоқтады" деп телеграфқа жіберуге мәжбүр етті, бұл кеменің қозғалтқыштарын сөндірді. Мүгедек Владимир Мономах Сиссой Великийді басып өтіп, оған көмектесе алмады. Олар Сиссой Великийдің ішіне кіргенде, Озеров: "Мен тұншығып жатырмын, көмек сұраңыз" деп белгі берді. Жапондықтар: "Сендер берілесіңдер ме?" - деп, тікелей сұрақ қойды. Озеров жауап ретінде ақ туды көтерді. 08:15 -де бір офицер мен 31 жауынгерден тұратын жапондық жауынгерлік топ жауынгерлік кемеге отырды және жапондық туды көтерді, бірақ Ресей туын түсіре алмады. Жапондықтар өздерінің байрағын қауіпсіз жерге сүйреуге тырысты, бірақ көп ұзамай бұл күш-жігердің пайдасыз екенін түсінді. Олар ресейлік тұтқындарды өз кемелеріне отырғызып, өздерінің туын алып кетті. 10:05-де "Сисси Великий" кемесі бұрылып, әлі де Ресей туымен ұшып, суға батып кетті.