Кіріспе

Ежелгі Грекияның экономикасының бір бөлігі Егіншілік Ежелгі Грекия экономикасының негізі болды. Халықтың 80%-ға жуығы осы қызметке қатысқан.

Өмірбаян

Грекия тіліндегі ауыл шаруашылығы мәтіндерінің көпшілігі жоғалып кетті, тек Теофрасттың екі ботаника мәтіні мен Гесиодтың өлеңі ғана қалды. Негізгі мәтіндер негізінен римдік агрономдардан: Катонның De agri cultura, Columella's De re rustica, Маркус Теренций Варро және Палладиус. Варо өз еңбегінде кем дегенде елу грек жазушысын атаған. Карфагендік Магоның еңбегі деп аталатын Рустикацио атты ауыл шаруашылығы трактаты бастапқыда пуни тілінде жазылған, кейін грек және латын тілдеріне аударылған, бірақ қазір жоғалып кеткен. Ғалымдар бұл мәтін Таяу Шығыста және классикалық әлемде ауыл шаруашылығы дәстүрлерінің алғашқы көзі болуы мүмкін деп болжайды. Ежелгі грек агрономиясына да Вавилонның ауыл шаруашылығы әсер етті. Бұл 4-ғасырдағы жазушы Виндоний Анатолийдің еңбектері арқылы, ал 7-ғасырдағы жазушы Кассиан Басстың еңбектері әсер етті. Басстың "Эклогае де ре рустика" Геопоникада, Константин VII Порфирогенит билігі кезінде құрылған және кейін араб, сириялық және армян тілдеріне аударылған византиялық мәтінде алынған.

Шаруашылық

Грек тарихының алғашқы кезеңінде, "Одиссея" да көрсетілгендей, грек шаруашылығы мен тамақтануы дәнді дақылдарға негізделген (ситос, әдетте бидай деп аударылса да, шын мәнінде дәнді дәннің кез келген түрін белгілеуі мүмкін). Тіпті ежелгі адамдар бидайдың пайдалылығын білген болса да, арпа өсіру оңай әрі өнімді болды. Бұл кезеңде Аттикадағы астық өндірісін есептеу үшін тырысулар жүргізілді, бірақ нәтижелер қорытындысыз болды. Егіндік жердің шектеулі болғаны үшін, өндіріс қабілеті сұраныстан асып түседі. Жердің "жапсарлас" (στενοχωρία / stenokhôría) грек отарлауын және афиналық империя үшін астықпен қамтамасыз етуді бақылауда анатолиялық дін қызметкерлерінің маңыздылығын түсіндіреді. Ал Грекия жері зәйтүн ағаштарына өте қолайлы болғандықтан, олардан зәйтүн майы да өсіп тұрған. Зәйтүн ағаштарын өсіру ежелгі грек тарихынан бастау алады. Зәйтүн алқаптары - бұл ұзақ мерзімді инвестиция: ағаштың жемісін беруіне жиырма жылдан астам уақыт кетеді, ал ол тек екі жылда бір рет жеміс береді. Жүзім тасты топырақта да жақсы өседі, бірақ оған көп көңіл бөлу керек. Жүзімді қола дәуірінен бастап өсіру басталған. Бұл негізгі дақылдар көкөніс бақтарымен (көбік, пияз, сарымсақ, аққу, бұршақ) және шөп бақтарымен (сальвия, мят, тимьян, дәмді, орегано) толықтырылды. Бау-бақшаға інжір, бадам, алма, алмұрт ағаштары да кірді. Сондай-ақ, зығыр, сусама, мака сияқты майлы тұқымдар да өсірілді.

Мал шаруашылығы

Гомердің еңбектерінде билік пен байлықтың белгісі ретінде қарастырылған мал шаруашылығы ежелгі Грецияда жақсы дамымаған. Микен цивилизациясы ірі қара мал өсірумен таныс болғанмен, бұл практика географиялық кеңеюдің нәтижесінде қолайсыз жерлерге дейін шектелген. Ешкі мен қой тез арада ең көп таралған малға айналды; оларды өсіру оңай және ет, жүн және сүт (әдетте ірімшік түрінде) өнімдері болды. Сондай-ақ, шошқа мен құс еті (тауық пен қаз) өсірілді. Өгіздер сирек кездесетін және әдетте жұмыс малы ретінде пайдаланылатын, бірақ олар кейде құрбандыққа шалынатын жануарлар ретінде пайдаланылатын (Hekatomb қараңыз). Есек, қашырлар және олардың араласқандары жүк немесе жүк таситын жануарлар ретінде өсірілді. Аттар Тесалия мен Арголидің жазықтарында өсірілді; ол сән-салтанатқа ие жануар, аристократияны білдіреді. Бұлттар, Аристофанның ежелгі грек комедиясы, афиналық аристократтардың ат спортындағы мақтанышын көрсетеді: батырдың ұлы Федиппид жарысқа ат құюға құмар және осылайша әкесі Стрепсиадты құртады. Шаруашылықтардың көбі мал шаруашылығымен айналысқан болса керек. Сонымен қатар, шаруашылық пен мал шаруашылығының бірлескен операциялары, сондай-ақ мал шаруашылығына маманданған операциялар болды. Сонымен қатар, жазуда Фокистегі Элатеядан Евболос есімді 220 ірі қара мен жылқының, кем дегенде 1000 қой мен ешкінің иесі туралы айтылған. Қойлар қыста аңғарға, ал жазда тауларға жайылатын. Қалаларда малдың өтуі мен аялдамасына салық салынады. Кейде сиыр да өсірілетін, бірақ басқа мал сияқты кең тараған емес.

Басқа өнімдер

Ағаш негізінен үй шаруашылығы үшін пайдаланылды; үйлер мен арбалар ағаштан жасалды, сондай-ақ ард (аратрон). Биіктікте орналасқан грек ормандары ешкі және ағаш көмір өндірісімен жалаңашталды; көп ұзамай оны әсіресе кеме өндірісі үшін импорттау керек болды (трирема қараңыз). Бал аралау гректерге қант беретін жалғыз көз - бал әкелді. Сондай-ақ, оны дәрі-дәрмектерде және бал аралас өндіруде қолданған. Ежелгі гректерде қант қамыры болмаған. Атиканың Химмет аймағы ондағы балдың сапасымен танымал болды. Сондай-ақ, балауыз өндірілді, оны бронза мүсіндерді жасау үшін жоғалған балауыз процесінде, сондай-ақ дәрі-дәрмектерде қолданды. Қоладан ауыл шаруашылығы құралдары мен қару-жарақ жасалатын.

Ауыл шаруашылығындағы жұмыстар

Гесиодтың VIII ғасырдағы "Жұмыстар мен күндер" және Ксенофонттың б.з.д. Зәйтүнді күздің аяғынан қыстың басына дейін қолмен немесе таяқпен жинап алатын. Олар бұтадан жасалған себеттерге салынып, бірнеше апта бойы ашытқыға салынып, содан кейін сығымдалады. Шлюх-пресс, Грек пресі деп аталған Плиний Үлкен (XVIII, 37) - бұл Римнің соңғы (біздің заманымызға дейінгі 2-ғасыр) өнертабысы. Мұнайды келер уақытта пайдалану үшін терракотта құмыраларға салып сақтаған. Бұл уақытта ағаштар мен жүзімді кесу, бақша өнімдерін жинау да жасалатын. Көктем - жаңбырлы маусым, ал фермерлер оны пайдаланып, шөпсіз жерлерді қайтадан егістікке айналдырды. Олар екі жылда бір рет егінді ауыстырып, жыл сайын егінді де, егінді де аралап отырды. Үш жылдық егінді үш жылдық кезекпен егіп, үшінші жылы балдырлы өсімдіктерді егуге тырысу Грекияның нашар топырағы, электр қуатының жетіспеуі және механикаландырудың жоқтығы салдарынан қиындықтарға тап болды. Гректер малдың аздығына байланысты жануарлардың тыңайтқышын қолданбаған. Жерге тек егістік жерлерінен алынған арамшөптер ғана қосылды. Жазда суару өте қажет. Бидайды мал күшімен сорып, өгіз, есек не қашармен таптап, астыққа жинап сақтап қоятын. Әйелдер мен құлдар оны ұнтақтап нан пісіреді. Жаздың басында олар өлілерді жинап, отын дайындады; жағалауда қыс жұмсақ болғанмен, биік жерлерде қатал болуы мүмкін. Сондай-ақ, егіншілер егіндіктердегі жаз бойы пайда болған қатты қабықты да сындырып тастаулары керек еді. Бұл үш рет өтуді талап етті, өйткені ард ағаштан жасалған (металл үлесі сирек кездесетін) және оны кері бұрмағаннан кейін тек ең жоғарғы жер қойнауын сызып тастады. Сондай-ақ, жерді үгіту үшін соқа мен балға да қолданылған. Келесі жылға арналған егістік жері қолмен себілді. Ол кезде жүзім жинайтын уақыт еді. Осылай жасалғаннан кейін, адамдар амброзиялы шарапты ішіп, дәмін татып көретін. Гесиод пен Ксенофонт аралығындағы төрт ғасырдың ішінде ауыл шаруашылығының ешбір жетістігі байқалмайды. Құрал-саймандар да, адам мен жануардың жұмысын жеңілдететін жаңалықтар да жоқ. Римдіктер билік құрғаннан кейін ғана сумен жұмыс істейтін диірмен кеңінен қолданыла бастады. Жерді айналдыратын шынайы аралар орта ғасырларға дейін кеңінен қолданылған. Суландыру, топыраққа өңдеу, мал шаруашылығының жетістіктері байқалмайды. Тек Мессиния сияқты ең бай жерлер жылына екі егінді қамтамасыз ете алатын.

Ауыл шаруашылығы мүлкі

Афинаны және әуеден жүргізілген зерттеулер тарихи жер үлестірімін талдауды мүмкін еткен бірнеше аймақты қоспағанда, ауыл шаруашылығы жерлерін бөлу туралы ақпарат жақсы емес. Б.з.д. V ғасырдан бұрын жердің Аттиканың Еупатридтер сияқты ұлы жер иелеріне тиесілі болғаны анық. Алайда жерді пайдалану аймақтық жағынан әр түрлі болды; Аттикада жерлер кішігірім жер учаскелеріне бөлінді, ал Фессалияда олардың бір жалға алушылары болды. Біздің заманымыздан бұрынғы 8 ғасырдан бастап, ірі жер иелері мен тіршілік ету қиынға соққан шаруалар арасында шиеленістер көбейді. Бұл жағдайды халықтың өсуімен түсіндіруге болады, ол нәресте өлім-жітімін азайтумен байланысты және әр ұрпақтағы бірнеше мұрагерлер арасында жерді тең бөліп беру практикасымен ауырлатылады (гомер мен Гесиодтың куәлігі). Афинада дағдарыс б. з. д. 594 жылы Солонның келуімен шешілді. Ол қарыздар үшін құлдыққа тыйым салды және шаруаларға көмектесуге бағытталған басқа да шараларды енгізді. Б.з.д. V ғасырда литургия практикасы ( λειτουργία / leitourgia сөзбе-сөз "қоғамдық жұмыс") мемлекеттік қызметтерді қамтамасыз ету жауапкершілігін байлардың иығына қатты жүктеді және кең ауқымды жер иелігін азайтуға әкелді. Көптеген хоплиттердің иелігінде 5 гектар жер бар екені анықталды. Спартада Ликургтың реформалары жерді күрт қайта бөлуге әкелді, әр азаматқа 10-18 гектар жер (kleroi) бөлінді. Басқа жерлерде билеушілер бай саяси жауларынан тартып алынған жерлерді қайта үлестірді. Б.з.д. 4 ғасырдан бастап меншік аз жер иелерінің арасында шоғырлана бастайды, соның ішінде Спартада, Аристотельдің айтуынша, жер бірнеше адамның қолына өтті (Саясат, II, 1270а). Алайда, Грекиядағы аристократиялық иеліктер ешқашан үлкен римдік латифундиялардың ауқымына қол жеткізе алмады; классикалық кезеңде бай Алькибиадтар тек 28 гектарға ие болды (Платон, 1 Алькибиад, 123c). Барлық жағдайларда жер байлық ұғымымен тығыз байланысты болып қалады. Демосфеннің әкесі 14 талантқа ие болды және жер үшін тек бір үйге ие болды, бірақ ол ерекше болды. Банкир Пасьон байлыққа қол жеткізген соң, тез арада жер сатып алды. Кейбір грек жерлері қоғамдық және/немесе қасиетті болған. Әр қалада осындай жерлер болды және классикалық кезеңде Афинада бұл жерлер егістік жерлердің оннан бір бөлігін құраған деп есептейді. Бұл әкімшілік бөлініс және қаланың меншігі болды (мысалы, Аттикада бұл деме) немесе ғибадатхана. Бұл жерлер жеке тұлғаларға жалға берілді.