Кіріспе

Бахмач () - Украинаның солтүстігіндегі Чернигов облысының Нижин ауданындағы қала. Украинаның бір қалалық округі Бахмачтың әкімшілігі орналасқан. Халқының саны

Тарих

Бахмах алғаш рет 1147 жылы Гипатий кодексінде аталған. Тез даму 1860 және 1870 жылдары Либау-Ромный темір жолының жақын маңдағы құрылысы басталған кезде басталды. Бахмач шайқасы - Ресейдегі чех легионы мен Украинаны басып алған неміс күштерінің арасындағы шайқас. Легионның жеңісінен кейін немістер бітімге келді. 1919 жылдың қаңтар айында қалада большевиктер мен Черноморск дивизиясы арасындағы шайқастар болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бахмач 1941 жылдың 13 қыркүйегінен бастап неміс оккупациясы астында болды және 1943 жылдың 9 қыркүйегінде 75-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы азат етті.

Ежелгі заман (10 ғасыр)

Ескі қала қорғанысы - Шығыс аймақтарындағы ең көне қоныстардың бірі. Алғаш рет 1147 жылы "Өткен жылдардың әңгімесі" Гипатий кодексі" деп аталады, ол Чернигов княздігіне қарасты, бірақ көп ұзамай княздер Олег Чернигов пен Мстиславович Киев арасындағы феодалды жанжал кезінде Виволож, Ақ мұнара, Юниж (қазіргі Сиволож ауылы, Белоежжа және Нижин қаласы) қалаларымен бірге жойылған.

Гетман Мазепаның серіктері (17- 18 ғасырлар)

Бахкмах және Голінканың көршілес сотниясы (Роменский район) гетман Иван Мазепаның күзетшісі болды, олар әсіресе өз капитандарына адал болды және оның Швециямен одағын қолдады; бұл Москваның жойғыстары мен узурпаторларына қарсы болды, Батурин. XVII ғасырдың соңында Бахмач маңында Мазепа VI сарай паркі плантациясының құрылысын "меценаттық" етті. Бұл елдік үй Гетманның меншігі болғандықтан, оны басқаларға көрсету ыңғайсыз болды". Бұл Филипп Орлик иезуит Зеленскийді әр түрлі поляк патшасымен бірге әкелді. 1708 жылы қазанда Мазепа сарайдан Карл XII Быстрицкийге мынадай мәлімдемемен жіберілді: "Бакмахқа өзің келіп, жеке пайда үшін емес, бүкіл ана елінің жалпы игілігі үшін Евангелиеге ашық ант бер, әскерлер Швеция патшасына қамқорлық жасайды". 1781 жылдан бастап Бахмач Чернигов облысына қарасты Конотоп ауданының кенті болды. Бахмач 1938 жылы ресми мәртебеге ие болды.

Ресей империясы тұсында (19 ғасыр)

Бахмач "чумак" қаласы ретінде белгілі болды, ол базарда Қырым тұзы мен Черкассы балықтарымен сауда жасады. 1866 жылы Чернигов облысындағы Конотоп ауданындағы қалада 5270 адам (2399 еркек, 2550 әйел) тұратын. Онда: 601 шаруа қожалығының ауласы, екі православие шіркеуі, ауылдық соты, базарлар мен жәрмеңкелер болды. Бахмаштың қарқынды дамуы 1869 жылы Курск, Киев және Либау-Ромный (1873) темір жолдарының салынып біткеннен кейін басталды. Кейін заманауи қаланың басталуы болған вокзал мен ауыл теміржолы салынды. 1885 жылы тұрғындар саны 4741 адам болды. Онда: 888 шаруа қожалықтары, үш православие шіркеуі, 2 мектеп, бір пошта кеңсесі, қонақүй, 10 тұрмыстық үй, дүкен, жел тегершігі, кейбір базарлар мен жыл сайынғы жәрмеңкелер болды. 1897 жылғы санақта тұрғындардың саны 6844 адамға (3355 еркек; 3489 әйел) дейін көтерілді, оның 6623-і православиелік болды. 1897 жылғы санақ бойынша халықтың саны 839 адам (449 еркек, 390 әйел), оның 617-і православиелік, 170-і еврей. 1897 жылғы санақта халықтың саны 1047 адам болды (532 еркек, 515 әйел), оның 624-і православиелік, 321-і еврей. 1892 жылы теміржолшылардың балалары үшін земство мектебі ашылды. Бахмачта 1894 жылы бу дистилляция комбинаты жұмыс істей бастады. 1903 және 1905 жылдары теміржолшылар арасында ереуіл болды.

Голодомор

Бахмач және бүкіл Бахмач ауданы коммунистік билік тарапынан "Қара тақта" деп аталатын топқа енгізілген. Бұл балалар мен қарттардың жаппай өліміне әкелді, сондай-ақ Бахмаштың ересектерінің басқыншылық билікке ашық қарсы шығуына себеп болды. Бұл жағдайды пайдаланып, НКВД арнайы жазалау бөлімшелері Бахмачерлерді атумен айналысты. Бахмач тұрғындарының басым көпшілігі Голодомор құрбандары болды. Қалада жаңадан салынған Жеңімпаз Георгий (Украина православие шіркеуі) шіркеуі маңында 1932-1933 жылдардағы ашаршылық құрбандары болған отандастарымыздың есіне ескерткіш орнатылды.

1930 жылдардағы қала дамуы

1938 жылы Бахмах қала болып бекітілді. Өнеркәсіптік құрылыспен қатар, қаланың әлеуметтік және мәдени саласы коммунистік бейімділікпен дамыды. Медициналық мекемелер желісі кеңейе түсті. Аудандық аурухана үшін 25 төсектік жаңа ғимарат салынды, емхана және теміржол ауруханасы ашылды (Бахмач Киевский станциясының аумағында). Жергілікті телефон станциясында және қызылша фермасында медициналық пункттер ашылды. Қала тұрғындарына медициналық көмек көрсетуде 10 дәрігер мен 50 орта деңгейдегі медицина қызметкері болды. Балабақша мен балабақша салынды. Білім мен мәдениет дамыды. 1932 жылы екі жеті жылдық мектеп те орта мектептерге айналды, бір бастауыш мектеп жеті жылдық мектепке айналды, ал екіншісі жабылды. Алайда, мектептер бұл уақытта ретсіз жұмыс істеді, өйткені көпшілігі совет билігі ұйымдастырған ашаршылықтан зардап шекті. 1934 жылдың соңында ересектер арасында сауатсыздық жойылды. 1936 жылы Бахмачтағы барлық мектептер кәсіптік оқу орындарына айналды, техникалық білім беру енгізілді. Сол жылы 1930 жылы құрылған кешкі жұмыс фабрикасының негізінде кешкі орта мектеп ашылды. Аудан тұрғындары бос уақыттарын 4 клубта өткізді: 1 мамыр мен Тарас Шевченконың есімімен аталған 2 теміржол клубы, бірін Петровский зауытында, бірін қызылша фермасында өткізді. Сонымен қатар православие шіркеулері жабылып, қиратылды, адамдардың діни нанымдары қатал мазаққа ұшырады, ал дінбасылары қудаланды. 1934 жылы аудандық кітапхана жұмыс істей бастады, ал соғыс қарсаңында Бахмахта 7 кітапхана болды, олардың кітап қоры шамамен 40 000 дана болды. Қалада Бахматск МТС "Билшовицкий Шлях" саяси бөлімінің аудандық газет "Прапор Коммуни" және "За социалистические времена" қызылша фермасының газеттері жарық көрді. Олардың барлығы 1932-1933 жылдары украин халқына жасалған геноцид кезінде билік органдарына қызмет етті, олар тамақтанудың нашарлауынан адамдардың жаппай шейіт болу фактілерін мұқият жасырды. 1939 жылы Бахмачтың халқы 10 340 адам болды, олардың көпшілігі Голодомордан жойылған ауылдардан келген босқындар болды. Олар төмен жалақымен жұмыс істеді, бұл коммунистік режимге пайдалы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс қаланың өміріне бірден әсер етті. Қалалық кеңес тәулік бойы жұмыс істейтін болды. Эвакуацияланғандарға көмек көрсету үшін комиссия құрылды, оларды пойыздармен шығысқа әкелді. Бахмач темір жолынан босқындарды, Қызыл Армияның жарақаттанған сарбаздарын, әскери техниканы және эвакуацияға арналған зауыттық техниканы тасымалдайтын пойыздар өтті. Бахмах-Гомельский және Бахмах-Пасажырский бекеттерінде осындай пойыздар көп болды. Пойыздар орталықтан шыға алмады, өйткені айналма жолдардағы кейбір рельстерді неміс әуе шабуылдары зақымдады. 1941 жылдың 14 шілдесінде Бахмах Киевский станциясында тегін жолдар болған жоқ. Таңертең әскерилер мен отын тасымалдайтын пойыздар жиналды. Эвакуацияланғандар, босқындар және зауыттың жабдықтары жүретін пойыздар артқа жіберіледі деп күтті. Сағат екіде неміс авиациясы пойыздар тобын бомбаға түсіріп, Бахмах Киевский станциясын қираған күйге айналдырды. Отын құйылған цистерналар күйіп кетпей, дөңгелектердің жұптарынан құлап түсті. Жердің айналасы өртеніп, кейбір жерлерде темір жол байланыстары толығымен күйді. Бахмач үшін естен кетпес оқиға болған бұл бомбалау кезінде айналадағы көшелер де зардап шекті. Коммунистік Петровский көшесінде (қазіргі Даньковский Шлях) Бахмах Киевский стансасына параллель жүретін бірде-бір үй аман қалған жоқ, барлық ғимараттар толығымен өртенді. Пошта көшесіне де зақым келген. Пошта кеңсесі, базар алаңы, оған іргелес жеке және мемлекеттік меншіктегі үйлер қиратылды. Әуе шабуылы кезінде басқа да қала ғимараттары: қалалық кеңес, электр станциясы, асхана және кейбір тұрғын үйлер қираған. 1941 жылдың 21 тамызында неміс авиациясы қаланы тағы да бомбалады. Бұл жолы олар Бахмач жолаушылар станциясын және жақын маңдағы қалаларды бомбалады. Бұл әуе шабуылы кезінде мемлекеттік және жеке меншік мүліктерге залал келтірілді. Алайда, 14 шілдедегі бомбалаудан болған шығынға қарағанда, зардаптар әлдеқайда аз болды. Бір бомба жаңадан салынған екі қабатты темір жол бекетінің ғимаратына тиіп, Бахмач жолаушылар стансасының қарсысындағы үш үлкен мемлекеттік ғимарат өртенді. Сонымен қатар, бомба әскери қалашықтың көлік тұрағына да тиіп, төрт әскери көлікті жарамсыз етіп, батальонның екі жауынгерін өлтірді. Тұрғындар да жарақат алып, қаза тапты. Сол күннен бастап Бахмач қаласына күн сайын бомбалар ұшырады. Тұрғындар қаладан жақын маңдағы ауылдарға көшіп кетті. Қала коммунистік Голодомор кезінде болғандай, арбалы қалаға айналды. Бахмач жолаушылар теміржол стансасының ғимараты, Гойденков бағындағы кооператив ғимараттарының тұрғын үй кешені (бір керемет сақталған ғимараттан басқа), монша мен кір жуу зауыты, сталиндік әскери қалашық, өртенген тоқыма фабрикасы мен тұқым зауыты, Заготзерно қоймалары және құс фермасы өртенді немесе зақымдалды. Қызыл Армияның командасы немістерді кез келген бағамен тоқтатуға ұмтылғандықтан, Бахмач үлкен күйреуге ұшырады. Неміс әкімшілігі қалада екі жылдан астам жұмыс істеді 19411943. 1943 жылы 9 қыркүйекте 75-ші гвардиялық атқыштар дивизиясының әскерлері қаланы неміс басқыншылығынан азат етті. Қызыл Армияның оралуынан кейін КСРО НКВД билігі жергілікті халыққа қарсы террорлық науқанды бастады. Сонымен қатар, мәжбүрлі жұмылдыру басталды.

Ресейлік басқыншылық

2022 жылдың 26 ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Бахмач арқылы кемінде 65 ресейлік әскери техника, ал оның шетінде тағы жүзге жуық әскери техника қозғалды. Жергілікті тұрғындар танк жолын уақытша заттармен бөгеп, Ресей сарбаздарын Киевке қарай қозғалмауға көндіріп, өздері көлік конвойын тоқтатуға тырысты. Бір адам танкке шығып, өз денесін жолды бөгеуге тырысты (оның денесі зардап шекпеді). Алайда әскери техника қозғалысын жалғастырып, Ресей әскерлері бірнеше рет әуеге оқ атқан.

Ана тілінің таралуы (2001)

Украина орыс тілі95.03%4.51%

Білім беру және қоғам

Қаладағы әлеуметтік, мәдени және білім беру мекемелеріне үш күндізгі және бір кешкі орта мектеп, спорт залы, өнер мектебі, жергілікті тарих мұражайы, сегіз кітапхана, орталық аудандық аурухана, үш емхана, аудандық мәдениет үйі, теміржолшылар клубы және Студенттер үйі кіреді. Сондай-ақ, балалардың демалуы үшін темір жолы бар әйгілі саябақ бар.

Спорт

Қаланың "Агродим" деп аталатын футбол командасы бар, ол "Колос" стадионында матчтар ойнайды. Команда 2017 жылы Чернигов облысының чемпионатында жеңімпаз атанды.