Кіріспе

"Албандық сот жүйесін нығайту" (EURALIUS) - бұл Еуропалық Одақ қаржыландыратын, Албандық сот жүйесін нығайтуға бағытталған техникалық көмек жобасы. EURALIUS-тың мақсаты - Еуропалық Одақтың құқықтық базасына және озық тәжірибелерге сәйкес, Албанияның сот жүйесіне тәуелсіздікті, ашықтықты, тиімділікті, есеп беруді және халықтың сенімін нығайту. EURALIUS-қа әртүрлі ЕО елдерінің халықаралық сарапшылары, ұлттық сарапшылар ретінде қызмет ететін албандық заңгерлер, сондай-ақ жобаның көмекшілері, аудармашылар және т.б. көмекшілер кірді. Албандық сот жүйесінің Еуропалық Одақ стандарттарына бейімделуі - халықтың сот жүйесіне, демократияны нығайту мен құқықтық мемлекет құруға деген сенімін қалпына келтіруді көздейтін шарт және процесс болды. ЕО елге қосылуды және шарттарды орындауды жеңілдету үшін арнайы құралдар әзірлеген. Ал Албаниядағы сот жүйесін нығайту бойынша ЕО EURALIUS жобасын қаржыландырды. Албандық жобаның серіктестері мен бенефициарлары арасында Әділет министрлігі, Сот жүйесі (Соттар), Жоғары Сот Кеңесі, Прокуратура, Парламент, Сот бюджетін басқару басқармасы, Судьялар мектебі, Ұлттық адвокаттар палатасы және Ұлттық нотариустар палатасы болды.

Жобаның ұзақтығы

Ал Албания Еуропалық Одаққа мүше болу үшін өтініш бергеннен кейін, ол Комиссияның пікірінде көрсетілген мүшелік критерийлері мен негізгі басымдықтарға сәйкес келу керек еді. Еуропалық Одаққа мүше болудың басты талаптарының бірі - сот жүйесінің жұмыс істеуі. Сондықтан, Комиссияның Албания туралы баяндамасында (2015) былай деп көрсетілген: "Албанияның сот жүйесі дайындықтың алғашқы кезеңінде. Сонымен қатар, Албанияда халық әділет жүйесіне деген сенім өте төмен. Албаниядағы сот төрелігін нығайту және елдегі сот жүйесіне деген ашықтықты, тиімділікті және халықтың сенімін арттыру үшін ЕО EURALIUS жобасын қаржыландырды. Бастапқыда жоба EURALIUS I миссиясы түрінде Албания CARDS 2002 бағдарламасы аясында жұмыс істеді. 2007-2010 жылдар аралығында жобаны EURALIUS II миссиясы жүзеге асырды. Бірінші екі іс-сапардың жобалық мердігері Австрияның Федералды Әділет министрлігі болды және оны Құқықтық құзыреттілік орталығы (CLC) басқарады. Алғашқы мақсат - Албанияда тәуелсіз, бейтарап, тиімді, тиімді, ашық және заманауи сот жүйесін құру, яғни халықтың өз институттарына деген сенімін қалпына келтіруге ықпал ету. Euralius III 2010 жылдың 15 қыркүйегінде басталды және 2013 жылдың 15 маусымында аяқталды. Бұл миссияны Халықаралық және Ибероамерикандық әкімшілік және мемлекеттік саясат қоры (FIIAPP) басқарады және оның мақсаты алдыңғы миссиялармен ұқсас болды. EURALIUS IV 2014 жылдың қыркүйегінде басталып, 2018 жылдың наурызында аяқталды. EURALIUS IV бағдарламасын іске асыруды неміс Deutsche Stiftung für Internationale Zusammenarbeit e. V. (IRZ) басқарған консорциумға, Нидерландының Халықаралық құқықтық ынтымақтастық орталығы (CILC) және Австрияның Экономикалық ынтымақтастық және даму агенттігі (aed) бірлесіп тапсырды. Жобаның басты мақсаты - Албанияның сот институттарына заң шығаруды Еуропалық Одақ стандарттарына жақындатуға көмектесу. Жобаға сот реформасын қолдаудан басқа, келесі құрамдас бөліктер бойынша ұйымдастырылған әртүрлі мақсаттарды жүзеге асыру да жүктелген: Әділет реформасы және Министрліктің ұйымдастыруы; Жоғары Сот Кеңесі (ЖСК) және Жоғары Сот; Қылмыстық сот және прокуратура кеңсесі; Сот әкімшілігі және тиімділігі; Заң мамандықтары; Өзгерістерді басқару; Жоғары Сот инспекциясы (ЖСИ); Соттың ұйымдастыруы мен басқаруы; Жоғары Прокурорлық кеңес және Прокурорлық кеңселер; Соттық оқыту. EURALIUS V 2018 жылдың сәуірінде басталып, 2021 жылдың желтоқсанында аяқталды. EURALIUS IV бағдарламасымен бірге жүргізілген сот төрелігін кешенді реформадан кейін EURALIUS V әділ сот жүйесін нығайту үшін сот институттарына қолдау көрсетуге басымдық берді. Жобаны Германияның халықаралық құқықтық ынтымақтастық қоры (IRZ) бас серіктес ретінде құраған консорциум жүзеге асырды. IRZ Федералды Әділет және тұтынушылардың құқықтарын қорғау министрлігімен бекітілді. Жоғарғы серіктестер болып Нидерландтың халықаралық құқықтық ынтымақтастық орталығы (CILC), Австрияның экономикалық ынтымақтастық және даму агенттігі (aed) және Италияның сот жүйесі жөніндегі жоғары кеңесі (CSM) болды. EURALIUS V өз көмегін бес негізгі салаға бағыттады: Әділет министрлігі мен Парламенттің құқықтық бастамалары мен әлеуеттерін арттыру; Әділет саласының басқару институттары; Соттар мен прокуратураларды және еркін заңгерлік кәсіптерді біріктіру; Әділет саласындағы ақпараттық технологиялар және сот кадрларын даярлау.

Әділет реформасы

EURALIUS Албаниядағы сот жүйесін нығайтуда маңызды рөл атқарды, әсіресе EURALIUS IV миссиясының сот реформасын іске асыру процесін құруға қосқан үлесі арқылы. Реформа барысында халықаралық және ұлттық сарапшылар албан заңнамасын әзірлеуге, әділет саласындағы заңдарға түзетулер енгізуге және албан институттарын құру мен нығайтуға көмектесті. Сот реформасы процесінің негізгі бөлігі - 2016 жылғы 21 шілдеде Албания Ассамблеясының конституциялық түзетулерді және органикалық реформа заңдарының заңнамалық пакетін бекітуі, оның ішінде ең маңыздысы - Албания Республикасының судьялары мен прокурорларын уақытша қайта бағалау туралы заң.