One-Eye, Two-Eyes, and Three-Eyes

Кіріспе

"Бір көз, екі көз және үш көз" - Гримм ағайындыларының жинаған 130-шы ертегісі. Эндрю Ланг оны "Жасыл ертегі кітабына" "Бір көзді, екі көзді және үш көзді кішкентай" деп енгізді. Бұл - 511 типті Арн Томпсон. Бұл аномальді ертегі, басты кейіпкері не ең кіші, не жалғыз бала емес, үштің ортасы.

Қысқаша мазмұны

Бір әйелдің үш қызы бар еді. Үлкенінің маңдайының ортасында бір ғана көзі бар еді. Екінші қызы қарапайым адамдар сияқты қарапайым еді. Анасы мен әпкелері Кішкентай Екі Көзді басқаларға ұқсағаны үшін жек көреді. Олар оған жамандық жасап, тек тамақтанып қалғандарын ғана қалдырып кететін. Бір күні Кішкентай Екі Көзді ешкіге қарауға далаға жіберді, ол тамақ жеуге аз берілгендіктен, ол отыра қалып, жылады. Әйел одан неге жылап жатқанын сұрады. Кішкентай екі көз түсіндірді, ақылды әйел оған ешкіге: "Бейкі, бүріктей бер" деп айтуды айтты. Кішкентай үстел, көрінеді Оның алдында әдемі орналастырылған үстел тұрды, ал Кішкентай Екі Көз қалағанша жей алады. Содан кейін әйел Кішкентай Екі Көзге тамақ жеп болғаннан кейін, кішкентай ешкі, блеть деп айту керектігін айтты. Кішкентай үстел, алысқа, ал үстел жоғалады. Содан кейін ақылды әйел кетіп, Кішкентай Екі Көз әйелдің айтқан сөздерін айтты. Кішкентай екі көз тойынша жеп, әйелдің айтқан сөздерін айтып, үстелдің жоғалуына себеп болды, ал бірден бәрі жоғалып кетті. Кішкентай Екі көз кешке үйіне оралып, әпке-қарындастарының өзіне қалдырған тағамдарын табады, бірақ оған тиіспейді. Келесі күні әйел қайтадан ешкіні алып, оған берілген астық үзілістерін қалдырып кетті. Бірнеше уақыттан кейін әпкелері мұны байқап, аналарына айтып береді. Сондықтан, бір көзді кішкентай екі көзді кішкентаймен бірге, ешкісін жайылымға апарып, оған тамақ пен су беретін біреу бар ма деп тексеріп жүруге жіберілді. Кішкентай екі көз кішкентай бір көздің онымен бірге жүруінің себебі осы деп күдіктенді, сондықтан кішкентай бір көз оның бір көзін ұйықтату үшін ән шырқады. Кішкентай екі көз содан кейін үстел шақырып, бұрынғыдай жеді. Үйге оралғанда, Кішкентай Біркөз анасына таза ауаның оны соншалықты шаршатып, ұйықтатып жібергенін айтты, сондықтан ол Кішкентай Екі Көздің не істегенін көрмеді, сондықтан келесі күні анасы Кішкентай Үш Көзді Кішкентай Екі Көзді күзетуге жіберді. Кішкентай Екі Көз Кішкентай Үш Көзді де күзетуге жібергенін күдіктенді, сондықтан ол үш көзін ұйықтату үшін әнін айтуды мақсат етті, бірақ оның орнына ол тек екі көзін ұйықтату үшін ән айтты. Кішкентай Үш Көз үшінші көзін жапты, бірақ ол әлі оянған жоқ, сондықтан Кішкентай Екі Көз әпкесі қатты ұйықтап жатыр деп ойлағанда, ол рифманы айтып, кішкентай үстелден ішіп-жеді. Сол кезде Үш көзді кішкентай қыз көзін жұмып, қарап тұрды. Үш көзді кішкентай үйге оралғанда көргендерін анасына айтып берді. Сонда анасы, екі көзді кішкентай отбасынан артық өмір сүреді деп ойлаған ашу-ызасына, пышақ алып, ешкіні өлтірді. Кішкентай екі көзді анасының не істегенін көріп, далаға шығып жылады. Ол бұған дейін де, ақылды әйелдің қасында тұрып, неге жылап жатқанын сұрады. Кішкентай екі көз түсіндірді, ал дана әйел оған ешкінің жүрегін көмуді айтты, өйткені ол оған сәттілік әкеледі. Кішкентай Екі Көз әпкелерінен тек ешкінің жүрегін ғана алуға рұқсат сұрады. Олар күліп, оған алып бер деп айтты. Сол күні кешке Кішкентай Екі Көз ақылды әйелдің айтқан сөзіне сай жүректі есіктің алдына көміп қойды. Ал келесі күні таңертең ол жүректі көміп қойған жерде әдемі ағаш тұрды. Анасы Кішкентай Біркөзге ағашта тұрып, жемістерді алып тастауды бұйырды, бірақ Кішкентай Біркөз алтын алмалардың біреуін ұстауға тырысқанда, бұтақ оның қолынан шығып кетті. Ол әр жолы соны алып жүретін. Сонда анасы Үш көзді сәбиге ағашта тұрып, жемістерді жинап алуға бұйырды. Себебі ол үш көзімен бір көзді сәбиден гөрі жақсы көретін. Кішкентай Үш көзді үлкен әпкесі сияқты сәтті емес еді және ақырында анасы өзі көтеріліп, бір ғана жемісті сындырып алуға тырысты. Содан кейін Кішкентай Екі Көз өз еркімен сынақ жасауға келісті. Апалары оған екі көзімен көруге болмайтынын айтады. Олардың таңғалысына Кішкентай Екі Көз алтын жемістердің бір тобын алып тастады, ал анасы оларды одан алды. Бірақ екі көзді сәбиге жақсылық жасаудың орнына, оның әпкелері мен анасы қызғанышпен тек ол алтын жемісті жинай алатынын және бұрынғыдан да мейірімсіз болды. Бір күні бір ер адам ат үстінде келе қалды. Кішкентай бір көзі мен кішкентай үш көзі кішкентай екі көзіне жақын жердегі бос борыш астына тығылып, Жоғарғы би оны көрмесін деп. Жоғарғы би сол ағашқа қарап тұрып, оның кімге тиесілі екенін сұрады. Ол кімге бұтақ берсе, сол қалаған нәрсесін алады деп жауап берді. Екі әйел бауырлас ағаштың өздеріне тиесілі екенін және оның бір бұтағын кесіп әкелетіндерін айтты. Бірақ бұған дейін олар жақын келген кезде олардың қолд�...

A woman had three daughters: The eldest daughter only had single eye in the middle of her forehead, the second daughter was common like ordinary people, the youngest daughter had two eyes on the sides of her head and one eye in the middle of her forehead. Her mother and sisters scorned Little Two Eyes because she was like other people. They treated her badly, leaving her only their leftovers to eat. One day Little Two Eyes was sent to the field to tend to the goat, she sat down and cried as she had been given so little to eat and when she looked up a woman was standing beside her. The woman asked her why she was crying. Little Two Eyes explained and the wise woman told her to say to the goat Little goat, bleat. Little table, appear A beautifully spread table would stand before her, and Little Two Eyes could eat as much as she wanted. The woman then told Little Two Eyes that when she had had enough to eat she simply had to say Little goat, bleat. Little table, away and the table would vanish. The wise woman then left and Little Two Eyes spoke the words the woman had told her would summon the table, and to her surprise there it stood. Little Two Eyes ate until she was full and said the words the woman told her would make the table disappear, and immediately it was all gone. Little Two Eyes returned home in the evening and found the plate of leftovers her sisters had left for her, but she did not touch it. The next day she went out again with the goat and left the scraps given to her. After a while, her sisters noticed this and told their mother. So Little One Eye was sent to go with Little Two Eyes when she drove the goat to pasture to see if someone was giving her food and drink. Little Two Eyes suspected this was the reason Little One Eye was accompanying her and so sang Little One Eye a song to make her one eye fall asleep. Little Two Eyes then summoned the table and ate as before. On returning home, Little One Eye told her mother that the fresh air made her so tired she fell asleep and that was why she did not see what Little Two Eyes had done, so the next day the mother sent Little Three Eyes to watch Little Two eyes when she went out with the goat. Little Two Eyes suspected that Little Three Eyes had been sent to watch her also, and so meant to sing her song to make her three eyes fall asleep but instead she sang a song to only make two of her eyes fall asleep. Little Three Eyes shut her third eye though it was still awake so when Little Two Eyes thought her sister was fast asleep she said the rhyme and ate and drank from the little table. All the while, Little Three Eyes blinked her eye and watched. When they returned home, Little Three Eyes told her mother what she had seen. Her mother then, in rage that Little Two Eyes thought to live better than her family, fetched a knife and killed the goat. Little Two Eyes sat in the meadow and cried having seen what her mother had done. Just as before when she looked up the wise woman stood beside her and asked why she wept. Little Two Eyes explained and the wise woman told her to bury the heart of the goat as it would bring her luck. Little Two Eyes asked her sisters if she might have the goat's heart and nothing more. They laughed and told her she could have it. That evening Little Two Eyes buried the heart before the door just as the wise woman had told her and the next morning there, where she had buried the heart, stood a beautiful tree which had leaves of silver and fruit of gold growing on it. The mother told Little One Eye to climb the tree and break off some fruit, but as Little One Eye tried to take hold of one of the golden apples the bough sprang out of her hands. This happened every time she reached for it. The mother then told Little Three Eyes to climb the tree and break off some fruit since with her three eyes she could see much better than Little One Eye. Little Three Eyes was no more successful than her older sister and at last the mother climbed up herself and tried in vain to break off a single piece of fruit. Little Two Eyes then volunteered to try. Her sisters told her that she would not succeed with her two eyes. To their great surprise, Little Two Eyes managed to pluck off a whole apronful of the golden fruit, and her mother took them from her. But instead of treating Little Two Eyes better, her sisters and mother were jealous that only she could pick the golden fruit and were even more unkind than before. One day, a Knight came riding along. Little One Eye and Little Three Eyes pushed Little Two Eyes under an empty cask nearby so the Knight would not see her. The Knight stopped to admire the beautiful tree and asked who it belonged to, saying that whoever would give him a twig from the tree could have whatever they wanted. The two sisters told him that the tree belonged to them and that they would certainly break a twig off for him. But just as before the twigs and fruit bent away from their hands whenever they got close. The Knight exclaimed that it was odd that the owners of the tree could not break anything from it, yet the sisters insisted the tree was theirs. Little Two Eyes, who was still hidden under the empty cask, rolled a couple of golden apples to the Knight's feet. When the Knight asked where the apples had come from, the two sisters confessed they had another sister, but she had been hidden away because she had two eyes like normal people. The Knight demanded to see Little Two Eyes who came happily from under the cask and told the Knight that the tree was hers. She climbed up the tree and broke off a small branch with its silver leaves and golden fruit with ease and gave it to the Knight. The Knight proceeded to ask Little Two Eyes what she would like, as she was entitled to whatever she wanted. Little Two Eyes asked to be taken away from the suffering she had at the hands of her mother and sisters. So the Knight lifted Little Two Eyes onto his horse and took her to live at his father's castle. There he treated her to beautiful clothes and food and drink. They fell in love and he married her. The two sisters believed that they were lucky to have kept the beautiful tree as Little Two Eyes and the Knight first set off for the castle but, to their dismay, the very next morning they awoke to find that the tree had vanished. When Little Two Eyes woke and looked out her window she saw, with delight, that the tree had grown outside the castle. When two poor women came to the castle to beg one day, Little Two Eyes looked at them and realised that they were her sisters. Little Two Eyes took them in and made them welcome. The sisters then repented of ever having been so mean to their sister.

Тарихы

Халықаралық Аарн Томпсон Утер индексі бойынша ертегі классификацияланған және ATU 511 типті ертегіге өз атын береді, "Бір көз, екі көз, үш көз". Фольклорист Стит Томпсон ATU 510A, "Сәулетші қыз" және ATU 510B, "Cap O' Rushes" әңгімелерінің жақындығын атап өтті.

Алдыңғылар

Томпсонның айтуынша, әңгіме түріндегі әдеби қарастырулар 16 ғасырда Швецияда және Германияда болған. Неміс фольклоршы Ханс Йорг Утер бұл типтің 1560 жылы Мартин Монтаннның "Гартенгезельшафт" еңбегінің бір бөлігі ретінде басылып шыққанын көрсетті. Швейцариялық әдебиет теоретигі Макс Лютхи Монтанның ертегісін аудармамен қамтамасыз етті, ол Альзастан алынған. "Жердің кішкентай сиыры" (немісше: Erdkühlein) атты ертегіде Гретль есімді қыз өгей анасы мен Анни есімді сіңлісімен тұрады. Бір күні ол отбасының оны орманға тастап кету туралы әңгімелескенін естіп қалады. Алғашқыда ол нан ұсақ-түйектерін тастап, соңынан еріп жүруге жол жасайды, бірақ құстар оларды жеп, ол орманда адасады. Ақырында ол кішкентай жер сиырдың тұратын үйін табады. Жануар Гретельді қабылдауға келіседі, бірақ қыз оны сүтпен сүтуі және оның бар екенін ешқашан жария етпеуі керек. Біраз уақыттан кейін Гретельдің әпкесі Энни сиырдың үйін тауып, оны сиыр туралы мойындауға көндіруге тырысады. Гретл сиырдың сенімін бұзып, оның өгей анасы жануарды сойып тастауға бұйрық береді. Гретль сиыршаға кешірім сұрап жалбарынады, бірақ жануар қыздың жыламауын, сиырдың құйрығын, мүйізінің бірін және аяқ киімінің бірін жинап, оларды жерге отырғызып, үш күннен кейін алма ағашының шыққысын күтуін айтады. Кейіннен алма ауру ханзаданы сауықтыру үшін қажет болады, ал Гретл ғана жемістерді ала алады. Ол патшазадаға үйленеді.