Кіріспе

Испандық раввин (14791573) Давид бен Соломон ибн (Аби) Зимра (14791573) өзінің аты-жөнінің алғашқы әріптері бойынша Радбаз (רַדְבָּ"ז) деп те аталады, раввин Давид ибн Зимра, он бесінші және он алтыншы ғасырлардың алғашқы Ахроны болды, ол жетекші посек, рош ешива, бас раввин және 3000-нан астам респонсаның (халахикалық шешімдердің) және бірнеше ғылыми еңбектердің авторы болды.

Өмірбаян

Радбаз 1479 жылы Испанияда дүниеге келген. Ол он үш жасында оның отбасын, барлық испандық яһудилер сияқты, Испаниядан қуды. Ата-анасы Сафедте (Мамлюк сұлтандығы) қоныстанды, ол Жозеф Сарагоссидің басшылығымен оқыды. Белгісіз себептермен ол 31 немесе 32 жасында Исраил жерін тастап, Ваттасинид Фезге сапар шегіп, онда нагид Исаак Шолал басқарған бет-диннің (рабилер сотының) мүшесі болды. 1517 жылы түрік үкіметі нагид лауазымын жойғаннан кейін Радбаз Каирге көшіп барды. Мұнда ол Хакам Баши, яғни Мысырдың бас раввині болып тағайындалды. Ол өзінің мол білімі, мінез-құлқының адалдығы және кең көлемді қайырымдылығы үшін жоғары құрметке ие болды. Өз бетінше бай болған Радбаз басқа елдерде де іскерлік байланыстары бар табысты саудагер болған. Ол құрған және қолдаған ешива көптеген танымал студенттерді, соның ішінде Безалел Ашкенази мен Исаак Лурияны тартты. Ысқақ Акриш "Жырлардың жыры" атты еңбегінің кіріспесінде он жыл бойы өз үйінде тұрған Радбаздың кейіпкерін жан-жақты суреттейді. Акриштің айтуынша, Радбаз Мысырдың әлеуметтік және саяси өмірінде бай зиялы ретінде танымал болды. Бас раввин болған кезінде ол Мысырдағы яһудилердің күнделікті өмірі мен дінін көптеген реформаларға енгізді. Бұл - Мысыр яһудилер қауымында Селевкидтер санау жүйесін қолдануды тоқтатып, басқа яһуди қауымдарында жасалған және бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқандай, Жаратылыстан бастап жыл санауды қайта енгізген адам. Радбаз 90 жасқа толғанда бас раввиндік қызметінен кетіп, байлығының басым бөлігін кедейлерге бөліп, Тораның ғалымдарына арнайы қамқорлық жасады. Содан ол Иерусалимге көшіп барды. Бірақ ол мұнда ұзақ тұрмады, себебі Осман империясы яһудилерге ауыр салықтар төледі. Ол Сафед санжағының астанасы Сафедке қоныстанды, онда ол оны қатты құрметтеген Джозеф Каро басқаратын раввиндік соттың белсенді мүшесі болды. Өмірінің соңғы 20 жылын тыныштықта оқып, жазумен өткізді. Радбаз 1573 жылы Сафедте 94 жасында қайтыс болды.

Шығармалары

Divrei David ("Дәуіттің сөзі") Маймонидтің Мишне Торасындағы шешімдер мен хиддушимді (түпнұсқа Тора ойлары) қамтиды, оны Джозеф Замиро өзінің жеке жұмысы, Хон Йосеф ("Жозефтің байлығы"), Ливорно, 1828 жылы жариялады. Екар Тиферет ("Ардақты құрмет") Маймонидтің Мишне Торасына Абрахам бен Дәуіттің сын-пікірлеріне жауаптар және Толоса Видалының Маггид Мишнесі елемейтін сол шығармадағы үзінділерге түсініктемелер бар; осы түсініктемелерден Хафлаа мен Зераим туралы бөлімдер Смирнада 1757 жылы, ал қалған бөліктер Мишне Тораның Вильнялық басылымында 1890 жылы жарияланды. Келалей ха Гемара ("Гемара ережелері") - Талмудтың әдістемесі, Ибраһим бен Соломон Акраның "Me Harere Nemarim" жинағында жарияланған, Венеция, 1599. Ор Кадмон ("Таза жарық") - Мұса Хагиз редакциялаған Кабалистік еңбек, Венеция, 1713. Маген Давид ("Дәуіттің қалқаны") Реканати мен раввин Яһуда Хаяйтке қарсы еврей әліпбиінің мистикалық түсіндірмесі, Шагис редакторы, Амстердам, 1713. Метцудат Давид ("Дәуіттің қорғаны") "Пардес жүйесі" деп аталатын төрт әдіс бойынша 613 өсиеттің себептерін ашады (Золкиев, 1862). Михтам ле Давид ("Дәуіттің өлеңі") Әндер жыры туралы каббалистік уағыздар, әлі күнге дейін қолжазбада сақталған. Кетер Малкут ("Патшалық тәж") Йом Кипур үшін дұғалар, алғаш рет жоғарыда аталған Ор Кадмонмен бірге басылып шыққан, Елия бен Авраам Соломон ха Кохеннің Смирнадағы Шевет Мусарда басылып шыққан және ақыры Хайденхайммен Йом Кипур қарсаңындағы рәсімге енгізілген. Gilui le Idrot Идрот туралы түсініктеме, раввин Хаим Витальдің жазбаларымен, әлі күнге дейін Иерусалимдегі Абарбанел кітапханасында қолжазба түрінде сақталған. Дине Рабба ве Зута ("Үлкен және кіші шешімдер") - Шүлхан Арухтың түсіндірмесі. Шивим Паним ла Тора ("Тораға жетпіс бет") соңғы екі шығарма Маген Давидтің алғы сөзінде айтылған. Радбаздың респонсалары оның еврей әдебиетіндегі ең үлкен үлесі болып табылады; оның кей бөліктері Ливорнода 1651 жылы (No. 1300); Венеция, 1799 (No. 1318); Фюрт, 1781 (No. 400649); Ливорно, 1818 (No. 20512341) бойынша. Респосаның толық басылымы 1836 жылы Судзилковта жарық көрді. Questions & Responsa (Раввин Давид ибн Әби Зимра жазған, жеті бөлімнен тұратын 2 томдықта жарияланған) (Венеция, 1749), Израильде қайта басылған, н. д.