Кіріспе

What Dreams May Come) - Ричард Мэтисонның 1978 жылы шыққан романы. Сюжеттің тақырыбы Крис, өлген адам көкке барады, бірақ әйелін құтқару үшін тозаққа түседі. 1998 жылы Робин Уильямс, Куба Гудинг және Аннабелла Скиорраның қатысуымен "Оскар" сыйлығын жеңіп алған "Неге армандар келеді" фильміне бейімделді. Мэтисон сұхбатында: "Менің ойымша, "Қыялдар не болуы мүмкін" - бұл менің жазған ең маңызды (оқыуға тиімді) кітабым. Ол көптеген оқырмандарға өлімнен қорқуды жоғалтуға себеп болды - бұл кез келген жазушының алатын ең жақсы құрмет". Кіріспе жазбасында Мэтисон кейіпкерлер романның жалғыз ойдан шығарылған компоненті екенін түсіндіреді. Қалғандарының бәрі дерлік зерттеулерге негізделген, романның соңында ұзақ библиография бар.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Алғашқы сөзінде ер адам өзінің психикалық әйелдің сапары туралы айтып береді, ол оған марқұм ағасы Крис оған диктант жазды деп мәлімдейді. Романның басым бөлігі осы қолжазбадан тұрады. Орта жастағы Крис көлік апатынан жарақат алып, ауруханада қайтыс болады. Ол арманға айналып, бір кезде жаман түс көріп жатыр деп ойлайды. Ақыры, әйелі оның өлімнен аман қалмайтынына сенетін сәтсіз сеанс кезінде, белгісіз бір адам Криске жақындап, одан ары не бар екеніне назар аударуды айтады. Крис бұл кеңеске көп уақыт бойы құлақ аспайды, әйелі Аннан кете алмайды. Ол жігіттің кеңесін тыңдап, жақсы естеліктерге көңіл бөлгеннен кейін, өзін жоғары сезінді. Ол әдемі далаға оянады, ол оны Энн екеуі саяхаттаған жер деп таниды. Ол өлгенін түсінгеннен кейін, оның тірі екенін сезінуіне таңғалады, оның денесі мен сезімдері бар. Ол жерді біраз уақыт аралап шыққаннан кейін, ол өзінің туысы Альбертті табады, ол өзін өзі кездесіп жүрген белгісіз адам ретінде таныстырады. Алберт олардың мекендеген жері Саммерленд деп аталады деп түсіндіреді. Жазғы ел физикалық емес, ақыл-ойдың күйі болғандықтан, ол іс жүзінде шексіз және тұрғындардың тілектері мен қалауларының түрін алады. Адамдар қайғы-қасірет пен өлімнен аулақ болып, әр түрлі кәсіптермен айналысады. Кітап Крис көзімен жазғы елді толық суреттейді. Крис өзін ыңғайсыз сезініп, Аннның өлімімен аяқталатын қасірет армандардан қорқады. Көп ұзамай ол Энннің өзін-өзі өлтіргенін біледі. Крис сияқты шоққа ұшыраған Альберт, Энннің өзін-өзі өлтіруі арқылы рухының Саммерлендтен "төменгі әлемге" көшіп кеткенін және ол онда жиырма төрт жыл - өмірінің жоспарланған ұзақтығында қалатынын түсіндіреді. Альберт Энннің жағдайы "жаза" емес, "заң" - өзін-өзі өлтірудің табиғи салдары деп айтады. Алберттің жұмысы төменгі әлемге бару болғандықтан, Крис Аннға көмектесу үшін оны сонда апаруды сұрайды. Алғашқыда Альберт Криске төменгі әлемде тұрып қалуы мүмкін екенін ескертіп, Аннмен қайта қосылуды кейінге қалдырады. Крис ақырында Альбертті құтқару әрекетіне көндіреді, бірақ Альберт олардың сәтсіз аяқталатынын айтады. Төменгі жер (кейіннен кітапта "тозақ" деп аталады) суық, қараңғы және құнарсыз. Альберт пен Крис айналадағы жағдайды сәл ыңғайлы ету үшін ақыл-ойымен жұмыс істей алады, бірақ Альберт Криске бұл сапарға барған сайын қиындай түсетінін ескертеді. Олар өмірде қылмыскер болған адамдардың мекендейтін жеріне жетеді. Крис бірнеше қорқынышты көріністерге куә болады және оған қарақұрым адамдар шабуыл жасайды, бірақ ол шабуылдың тек оның ойында болғанын тез біледі. Олар ақыры тозақтың осы қатыгез бөлімінен шығып, ақыры Энннің үйіне жетеді. Бұл оның Энн екеуі тұрған көршіліктің қараңғы, күйзеліске ұшыраған нұсқасына ұқсайды. Алберт Кристі бірден танымайтынын, оның кім екеніне және оған не болғанына біртіндеп көз жеткізетінін түсіндіреді. Энн күйеуінің өліміне қайғырып, ештеңе жұмыс істемейтін үйінде жалғыз өмір сүреді деп санайды. Бұл оның жеке "тозақ"ы - өзіне қол жұмсау алдындағы оқиғаның асыра сілтелген нұсқасы. Крис өзін жаңа көрші деп таныстырып, оған шын мәнінде не болғанын түсінуге көмектесуге бірнеше рет тырысады. Ол өзінің өмірін күйеуін еске түсіру үшін баяндайды. Ол оның назарын үйдің жағымсыз жағдайларына аударады. Ол қызға бірнеше сылтау айтып, ақырындап шындыққа жетелейтін болады, бірақ қыз таныс болатын кез келген нәрсені жасырып тастайды. Ақыры ол қызға шындықты ашық айтады. Ол ашуланып, оны өтірікші деп атайды. Ол өлгеннен кейін өмір сүруге сенбегендіктен, оның күйеуі болуы мүмкін деген ойды мүлдем елестете алмайды. Бір сәтке адасып, өзінің кім екенін ұмыта бастағаннан кейін, тозақ атмосферасы оны бірте-бірте өзіне тартады және оны тұтқындап қалумен қорқытады, ол оған ризашылық білдіріп, оның өмірін қалай байытқанын егжей-тегжейлі айтып береді. Содан кейін ол ең қорқынышты шешім қабылдайды: ол онымен бірге қалуға және Саммерлендке қайтуға шешім қабылдайды. Оның есінен айырылмас бұрын, Энн оны таниды және не болғанын түсінеді. Крис қайтадан Саммерлендте оянады. Крис Аннды құтқара алғаны үшін таң қалған Альберт оған Жер бетінде қайта туылғанын айтады, өйткені ол Саммерлендке дайын емес. Крис те Альберттің наразылығына қарамастан қайта туғысы келеді. Крис өзінің және Энннің бірнеше өмірде болғанын біледі, және олардың бәрінде олар бір-бірімен ерекше байланыста болды. Қолжазбаның аяқталуына қарай Крис өзінің жуырда қайта туылып, болған оқиғалардың бәрін ұмытатынын түсіндіре�...

Діни негіз

Кейбір индустар романдағы нанымдар индуизмнің ілімдеріне сәйкес келеді деп мәлімдейді, бірақ Мэтисон тікелей әсер етуді жоққа шығарды. Христиан ғалымы ретінде өскен Мэтисон өз дінін біртіндеп дамытып, көптеген көздерден элементтер алған. "Мен балық ретінде жасөспірім кезімнен бастап парапсихология, метафизика және табиғаттан тыс нәрселерге қызығатынмын. Кітаптағы ой-пікірлер мен оқыған кітаптардың кең ауқымынан алынған". Матесонның ықпалдарының бірі - Теософияның, Шығыс пен индуизмнің ықпалы зор сенімдер жүйесінің ұстанымы Харольд В. Персиваль болды. Бұл әңгімеде грек мифтері Орфей мен Эвридиканың тақырыбы да кездеседі. Бір кейіпкер 18-ғасырдағы христиан мистикасы Эммануэль Шведенборгтың жазбаларынан үзінді келтіреді. Матесон өзінің өлім тәжірибесінің сипаттамаларын Элизабет Кюблер Росс пен Реймонд Мудидің зерттеулеріне негіздеді. Осы деректерді оқығанда, Мэтисон қайтып өмірге келген өзін-өзі өлтіргендердің өлімге жақындаған кез келген адамнан гөрі қорқыныштырақ оқиға айтып бергенін байқады. Матисонның библиографиясы негізгі діни көздерден гөрі "Жаңа дәуір" материалынан көп, ал роман реинкарнацияны индуизм, буддизм және джайнизм сияқты ірі әлемдік діндер әдетте суреттегеннен гөрі ерікті түрде көрсетеді.