Кіріспе

Оңтүстік Африка мен Зимбабведегі этникалық топ Венджа (VhaVenḓa немесе Vhangona) - Оңтүстік Африканың батыс бөлігінде, негізінен Оңтүстік Африканың Зимбабве шекарасына жақын жерде тұратын банту халқы. Венда тілі 15 ғасырда Зимбабведе сотосвана және каланга бастамашыларымен қарым-қатынастан пайда болды. Венданың тарихы Мапунгбуве патшалығынан басталады (9 ғасыр), онда король Ширияденга Венда мен Мапунгбуведің алғашқы патшасы болды. Мапунгубве патшалығы оңтүстіктегі Саутпансбергтерден бастап, Лимпопо өзенінен солтүстіктегі Матопоске дейін созылып жатыр. 1240 жылдан бастап патшалық құлдырап, билік солтүстікке Ұлы Зимбабве патшалығына ауысты. Саутпансбергтегі алғашқы Венда қонысы аңызға айналған Тохо-я-Нду (Сарының басы) басқыншысының қонысы болды. Оның патшалық крайы Дзата деп аталды; оның қалдықтары Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Мапунгубве коллекциясы - археологиялық алаңда табылған бұйымдардың музейлік жинағы және Преториядағы Мапунгубве мұражайында орналасқан. Венда халқының ата-бабалары Лобеду және Каланга халықтарымен бірдей. Олар сотосваналар, сотосваналар және шоналар тобымен де байланысты. Бұл тайпалардың барлығы Венда патшалығының қол астында болды.

Тарих

Қазіргі вендалар - Вхангона, Такалани (Унгани), Масинго және басқалар. Вангона - Венданың алғашқы тұрғындары, оларды Вонгвани вапо деп те атайды; Масинго және басқалар бастапқыда Орталық Африкадан және Шығыс Африка Рифті, Банту экспансиясы кезінде Лимпопо өзені арқылы көшіп барған, Венда халқы Орталық және Шығыс Африкадан шыққан, басқа Оңтүстік Африка тайпалары сияқты.

Мапунгубве

Мапунгубве - 5000-ға жуық адам тұратын патшалықтың орталығы болды. Мапунгубве сауда орталығы ретінде 1030 және 1290 жылдар аралығында өмір сүрді. Мапунгубве тұрғындары мыс, темір және алтын қазып, балқытып, мақта тоқып, шыны мен керамика жасап, қарақұмық пен сорго өсіріп, ірі қара, ешкі және қой баққан. Мапунгубве тұрғындары жұлдыздар туралы терең білімге ие болды, ал астрономия олардың дәстүрі мен мәдениетінде ғана емес, күнделікті өмірінде де маңызды рөл атқарды. Мапунгубве Ұлы Зимбабве, Тхуламела және Дзата елді мекендерінің алдында пайда болған. Адамдар Мапунгуббені Ұлы Зимбабвеге тастап кеткен, өйткені Ұлы Зимбабведе климаттың қолайлылығы жоғары деп саналды.

Венда патшалық әулеті

Вендалар 2010 жылы дәстүрлі патшалық үй ретінде танылды, ал Тони Мфэпху Рамабулана 2012 жылдан бері патша қызметін атқарып келеді. 2016 жылдың қыркүйек айында Tshimangadzi Mphephu қызы (Venda 1993-1997 жылдар аралығында басшысы) Масинди Мфэпху ханшайымы өзінің ағасы Рамабулананы таққа таластырды. Ол өзінің жынысына байланысты кандидатураға жатпайтынын мәлімдеді. 2016 жылдың 14 желтоқсанында ол сотқа барған кезде жеңіліп қалды. 2019 жылдың мамыр айында Жоғарғы апелляциялық сот Тойоянду жоғары сотының шешімін жоққа шығарып, Тони Мфэпху Рамабулананы Венда халқының патшасы етіп тағайындау заңсыз деп жариялады. Рамубулана содан бері бұл шешімге шағымданды және 2020 жылдың шілдесінде бұл мәселе Оңтүстік Африканың Конституциялық сотында қаралды.

Мусанге

Мусанге - бұл Венданың жалаңаш саусақтарымен ұрысатын дәстүрі. Мусанге - ойын-сауық үшін ғана емес, сонымен қатар, өз әріптестерінің арасында құрметке ие болу үшін дамыған спорт түрі. Вхавендалар ешқашан зорлық-зомбылық пен ұрысқа жол бермеген, бірақ бұл спортпен сіз өзіңізге құрметтемейтін адаммен күресуге болады, ал егер сіз күресуге шақырылсаңыз, онда сіз күресуіңіз керек немесе айыппұл салу немесе тіпті ақсақалдармен ұрысқаныңыз сияқты салдары болады. Бұл спорт түрінің жеңімпаздарына көбінесе Хоси (басшы) немесе Вхамусанда (басшы) дұрыс деп тапқан нәрсемен өтемақы төленді. Бұл жекпе-жектің уақыт шегі жоқ, бір жекпе-жекші жеңілгенін мойындағаннан кейін ғана аяқталады. Боксшылардың соққыларына зардап шеккендерге көмек көрсету үшін дайын медициналық персонал жоқ, тек ауылдың ақсақалдары ғана тістеу немесе тепкілеу сияқты абайсыздықтардан сақтайды. Ең бастысы, жекпе-жектің нәтижесіне құмар ойындар ойнауға тыйым салынған, жеңімпаздар өздерінің ауылы мен отбасының атынан ойнағаннан басқа ештеңе ала алмайды.