Кіріспе
Оңтүстік Африка мен Зимбабведегі этникалық топ Венджа (VhaVenḓa немесе Vhangona) - Оңтүстік Африканың батыс бөлігінде, негізінен Оңтүстік Африканың Зимбабве шекарасына жақын жерде тұратын банту халқы. Венда тілі 15 ғасырда Зимбабведе сотосвана және каланга бастамашыларымен қарым-қатынастан пайда болды. Венданың тарихы Мапунгбуве патшалығынан басталады (9 ғасыр), онда король Ширияденга Венда мен Мапунгбуведің алғашқы патшасы болды. Мапунгубве патшалығы оңтүстіктегі Саутпансбергтерден бастап, Лимпопо өзенінен солтүстіктегі Матопоске дейін созылып жатыр. 1240 жылдан бастап патшалық құлдырап, билік солтүстікке Ұлы Зимбабве патшалығына ауысты. Саутпансбергтегі алғашқы Венда қонысы аңызға айналған Тохо-я-Нду (Сарының басы) басқыншысының қонысы болды. Оның патшалық крайы Дзата деп аталды; оның қалдықтары Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Мапунгубве коллекциясы - археологиялық алаңда табылған бұйымдардың музейлік жинағы және Преториядағы Мапунгубве мұражайында орналасқан. Венда халқының ата-бабалары Лобеду және Каланга халықтарымен бірдей. Олар сотосваналар, сотосваналар және шоналар тобымен де байланысты. Бұл тайпалардың барлығы Венда патшалығының қол астында болды.
The Venḓa (VhaVenḓa or Vhangona) are a Bantu people native to Southern Africa living mostly near the South African Zimbabwean border. The Venda language arose from interactions with Sotho Tswana and Kalanga initiates during the 15th century in Zimbabwe. The history of the Venda starts from the Kingdom of Mapungubwe (9th Century) where King Shiriyadenga was
the first king of Venda and Mapungubwe. The Mapungubwe Kingdom stretched from the Soutpansberg in
the south, across the Limpopo River to the Matopos in the north. The Kingdom declined from 1240, and
power moved north to the Great Zimbabwe Kingdom. The first Venda settlement in the Soutpansberg was that of the legendary chief Thoho ya Ndou (Head of the
Elephant). His royal kraal was called D’zata; its remains have been declared a National Monument. The Mapungubwe Collection is a
museum collection of artefacts found at the archaeological site and is housed in the Mapungubwe Museum in Pretoria. Venda people share ancestry with Lobedu people and Kalanga people. They are also related to Sotho Tswana peoples Sotho Tswana and Shona groups. All these tribes were under the Venda kingdom.
Тарих
Қазіргі вендалар - Вхангона, Такалани (Унгани), Масинго және басқалар. Вангона - Венданың алғашқы тұрғындары, оларды Вонгвани вапо деп те атайды; Масинго және басқалар бастапқыда Орталық Африкадан және Шығыс Африка Рифті, Банту экспансиясы кезінде Лимпопо өзені арқылы көшіп барған, Венда халқы Орталық және Шығыс Африкадан шыққан, басқа Оңтүстік Африка тайпалары сияқты.
Мапунгубве
Мапунгубве - 5000-ға жуық адам тұратын патшалықтың орталығы болды. Мапунгубве сауда орталығы ретінде 1030 және 1290 жылдар аралығында өмір сүрді. Мапунгубве тұрғындары мыс, темір және алтын қазып, балқытып, мақта тоқып, шыны мен керамика жасап, қарақұмық пен сорго өсіріп, ірі қара, ешкі және қой баққан. Мапунгубве тұрғындары жұлдыздар туралы терең білімге ие болды, ал астрономия олардың дәстүрі мен мәдениетінде ғана емес, күнделікті өмірінде де маңызды рөл атқарды. Мапунгубве Ұлы Зимбабве, Тхуламела және Дзата елді мекендерінің алдында пайда болған. Адамдар Мапунгуббені Ұлы Зимбабвеге тастап кеткен, өйткені Ұлы Зимбабведе климаттың қолайлылығы жоғары деп саналды.
Венда патшалық әулеті
Вендалар 2010 жылы дәстүрлі патшалық үй ретінде танылды, ал Тони Мфэпху Рамабулана 2012 жылдан бері патша қызметін атқарып келеді. 2016 жылдың қыркүйек айында Tshimangadzi Mphephu қызы (Venda 1993-1997 жылдар аралығында басшысы) Масинди Мфэпху ханшайымы өзінің ағасы Рамабулананы таққа таластырды. Ол өзінің жынысына байланысты кандидатураға жатпайтынын мәлімдеді. 2016 жылдың 14 желтоқсанында ол сотқа барған кезде жеңіліп қалды. 2019 жылдың мамыр айында Жоғарғы апелляциялық сот Тойоянду жоғары сотының шешімін жоққа шығарып, Тони Мфэпху Рамабулананы Венда халқының патшасы етіп тағайындау заңсыз деп жариялады. Рамубулана содан бері бұл шешімге шағымданды және 2020 жылдың шілдесінде бұл мәселе Оңтүстік Африканың Конституциялық сотында қаралды.
Мусанге
Мусанге - бұл Венданың жалаңаш саусақтарымен ұрысатын дәстүрі. Мусанге - ойын-сауық үшін ғана емес, сонымен қатар, өз әріптестерінің арасында құрметке ие болу үшін дамыған спорт түрі. Вхавендалар ешқашан зорлық-зомбылық пен ұрысқа жол бермеген, бірақ бұл спортпен сіз өзіңізге құрметтемейтін адаммен күресуге болады, ал егер сіз күресуге шақырылсаңыз, онда сіз күресуіңіз керек немесе айыппұл салу немесе тіпті ақсақалдармен ұрысқаныңыз сияқты салдары болады. Бұл спорт түрінің жеңімпаздарына көбінесе Хоси (басшы) немесе Вхамусанда (басшы) дұрыс деп тапқан нәрсемен өтемақы төленді. Бұл жекпе-жектің уақыт шегі жоқ, бір жекпе-жекші жеңілгенін мойындағаннан кейін ғана аяқталады. Боксшылардың соққыларына зардап шеккендерге көмек көрсету үшін дайын медициналық персонал жоқ, тек ауылдың ақсақалдары ғана тістеу немесе тепкілеу сияқты абайсыздықтардан сақтайды. Ең бастысы, жекпе-жектің нәтижесіне құмар ойындар ойнауға тыйым салынған, жеңімпаздар өздерінің ауылы мен отбасының атынан ойнағаннан басқа ештеңе ала алмайды.