Кіріспе

1976 жылы түсірілген Роман Поланскидің романы Роланд Топордың "Тоқсандасы" - Роман Поланскидің режиссері Роланд Топордың 1964 жылы шыққан осыған ұқсас романының сценариі бойынша жазған сценариі бойынша түсірілген француз психологиялық қорқынышты триллер фильмі. Фильмде Полански, Изабелл Аджани, Мелвин Дуглас, Джо Ван Флит, Бернард Фресон, Лила Кедрова, Клод Дофин және Шелли Винтерс ойнайды. Бұл Поланскидің "Аппарт трилогиясының" соңғы бөлімі, кейін Репульсия (1965) және Розмаридің сәбиі (1968).

Сюжет

Трелковский тыныш және қарапайым адам, Парижде пәтер жалдап, оның бұрынғы жалға алушысы египтолог Симон Шоул, терезеден секіріп, 39-шы Кале көшесіне көлеңкеден өтіп, өзін-өзі өлтіруге тырысты. Ол ресми түрде көшуден бұрын үй басқарушысымен кездеседі, ол оған пәтерді көрсетеді, сонымен қатар Симонның құлаған жерін көрсетеді. Оның неге өзін-өзі өлтіруге бейім болғанын ешкім білмеді. Трелковский Симонды ауруханада көріп, бірақ оны тұтастай бинтпен және сөйлей алмайтындай етіп табады. Симонның төсегінде жатып, Трельковский оның досы Стелланы кездестіреді, ол да келіп кеткен. Стелла сезімге толы болып, Симонмен сөйлесе бастайды, ол қонақтарына қарап, айбынды айқайлайды. Басты әйел олардың кетуін талап етеді, ол Трелковскийге Симонмен сөйлесуге болмайтынын айтты. Трелковский Стелланы жұбатуға тырысады, бірақ ол Симонды ешқашан танымағанын айтудан бас тартады, оның орнына басқа дос болып көрінеді. Олар бірге шығып, бір-бірімен сыра ішуге, киноға барып, бір-бірін құшақтап алады. Театрдан тыс жерде олардың жолы бөлек болады. Кейіннен Трельковский ауруханаға Симон туралы сұрауға шақырады және ол қайтыс болғанын айтады. Трелковский пәтерді иеленіп жатқанда, оны көршілері және үй иесі мырза Зы бірнеше рет достарымен бірге қонақ үйде болғандығы, әйелдің келгені, жалпы алғанда, тым көп шу шығарып, басқа көршіге қарсы өтінішхатқа қосылмағаны үшін жазалайды. Трелковский өз жағдайына бейімделуге тырысады, бірақ пәтер мен басқа жалға алушыларды көбейтіп, алаңдатады. Ол жиі көршілерінің дәретханада қозғалмай тұрғанын көреді (ол өз терезесінен көре алады) және қабырғада адам тісі бар тесікті табады. Ол бұл туралы достарымен сөйлеседі, олар бұған таңғалмайды және көршілеріне қарсы тұрмағаны үшін оны кемсітпейді. Ол жұмысшы достарының бірінің пәтерінде болып, маршыңқы оркестрдің пластинкасын қатты дауыспен ойнайды. Көршісі әдеппен музыканы азайтуды сұрайды, өйткені оның әйелі ауырып, ұйықтап жатыр. Трелковский пластинканы үндетеді, бірақ оның досы көршісіне өзінің музыкасын қалағандай ойнайтынын және ауру әйеліне көңіл бөлмейтінін айтады. Ол Симонды жасырын жақсы көретін және оның тірі және сау екеніне сенетін Жорж Бадардан қонақ алады. Трелковский оны құттықтап, жұбатып, түнді бірге өткізеді. Ол Симонның өлгенін білместен бұрын Бадар жіберген открытканы алады. Ол Симонның де қамқорлық жасайтын жақын маңдағы кафеге жиі барады, ол оның пәтерінің жаңа жалға алушысы ретінде танылады. Иесі оған Симонның тұрақты тапсырысын алуға қысым жасайды, ол оған әрқашан тапсырыс бермей, оның қалауына қарсы беріледі. Олар оның сүйікті темекісін, Гаулоизаны, үнемі сатып алады, сондықтан ол Симон тапсырыс берген Марлбороны тапсырыс беру әдетіне айналады. Трелковский пәтерінен тоналғанда қатты қобалжып, ашуланады, ал көршілері мен консьерж оны тым көп шу шығаратыны үшін сөгіс беруді жалғастырады, ал үй иесі оған ұрлық туралы полицияға хабарламауды ескертеді. Бір күні ол қызуы көтеріліп, жаман түстер көріп, таңертең оянып, бет-әлпеті макияжданған күйінде екен. Ол парик пен әйелдер аяқ киімін сатып алады және киінеді (Симонаның киімін пайдаланады, ол шкафтан тапты) және түннің ортасында өз пәтерінде отырады. Ол Зы мен көршілердің оны соңғы жалға алушы Симонға айналдыруға тырысып жатқанын сезініп, өзін-өзі өлтіреді. Ол күнделікті ортада жаушыл және параноик болады (достарына шабуылдау, парктегі баланы шапалақпен соғу) және оның психикалық жағдайы біртіндеп нашарлайды. Ол көршілерінің адам баспен футбол ойнағанын, дәретхананың иероглифтермен жабылғанын, аулаға қарап, өзінің терезеде тұрғанын, ванна бөлмесіне бинокулярмен қарап тұрғанын көреді. Трелковский Стелланың үйіне барып, оны жұбатып, ұйықтайды, бірақ ол жұмысқа кеткеннен кейін таңертең ол оның көршілерінің зайыбына қатысы бар екенін түсінеді. Түнде оны көлікпен келе жатқан қарт жұбайлар соқты. Ол өте ауыр жарақат алған жоқ, бірақ дәрігерден оның ерекше мінез-құлқына байланысты тыныс алу инъекциясын алады. Ол қарт жұпты үй иесі Зы және әйелі деп түсінеді және оларды оны өлтірмекші болғаны үшін айыптайды. Ерлі-зайыптылар оны пәтеріне қайтарып береді. Ақыры, ол әйелге айналып, Симон Шоул сияқты терезеден құлап түседі. Өзін-өзі өлтіруге тырысу көршілерін оятып, олар полицияны шақырып, оны ұстап қалуға тырысады. Ол үйіне қарай жырлап барып, полиция келгеннен кейін терезеден екінші рет секіреді. Соңғы сахнада Трельковский Симон Шоуль сияқты аурухана төсегінде та�...

Шолу

Адам Липп фильмді "Асық ниеттің өкінішті сәтінде" деген рецензиясында былай деп жазады: "Көптеген адамдар "Пианист" Поланскидің ең жеке жұмысы екенін растайды, өйткені ол Холокост тақырыбына негізделген, бірақ бетінен төмен қараңыз, терезе перделері бір жағына тартылған кезде Поланскидің "Карендашы" оның болмысына ең жақын жұмыс ретінде жарқырайды". Поланскидің "Жиреніш" трилогиясындағы басқа екі фильм сияқты, "Жиреніш" психологиялық триллер мен қорқыныш арасындағы шекараны бұзады. Ол Николас Рогтың "Қарамаңыз енді" (1973) және Стэнли Кубриктің "Жарқалған" (1980) фильмдерімен салыстыра отырып, сынға ие болды. Оның өндіріс дизайны, фотосуреттері және жаңа жалға алушының өмірін аңдап, оған қарсы әрекет жасайтын көршілердің тобының таңғажайып сценарийі, оны Delicatessen (1991) қара комедиялық фильмімен салыстырған. Айтылыс үйді тұрғындарының зұлым іс-әрекеттерінің зұлым көзі ретінде көрсетеді және барлық жануарлар өліп, қашықтағы шіріп бара жатқан үйдің тұрғындары үйдің әр жаңа күзетшісін жеуге жүгінген апокалиптикалық болашақта орналасқан. Негізгі кейіпкер белгілі бір дәрежеде параноик болса да, фильмде бәрі оның басында орын ала ма, әлде айналасында болып жатқан таңғажайып оқиғалар кем дегенде ішінара бар ма, жоқ па, бұған дейін Поланскидің "Аппарат трилогиясы" кітабында айтылғандарға қайшы.

Даму

"Апартмент трилогиясы" деп аталатын Поланскидің үшінші бөлімі деп аталса да, бұл жобадан гөрі сәттілікпен болды. Фильмді адаптациялауды бастапқыда британдық режиссер Джек Клейтон жасады, ол Поланскиден жеті жыл бұрын жобаға қосылған. Клейтонның өмірбаянын жазған Нил Синиардтың айтуынша, Клейтон бастапқыда фильмді шамамен. 1969 жылы Universal Studios үшін Эдвард Альбидің сценариінен, бірақ бұл нұсқа Альби мен студия арасындағы қарым-қатынас бұзылғаннан кейін өндіріске кірмеді. Парамаунт компаниясы Клейтонның кеңесі бойынша 1971 жылы құқықтарды сатып алды. Клейтон жобаға 1970 жылдардың ортасында оралды, Кристофер Хэмптонның сценарийінің алғашқы жобасы Клейтон "Ұлы Гэтсбиді" дайындап жатқанда жазылды. 1974 жылдың наурыз айында Клейтон "Гатсбиді" Парамаунтқа жеткізген кезде, ол Роберт Эванстан Поланскидің жобаға қызығушылық танытып, басты рөлді ойнағысы келетінін білді. Клейтон "Гатсбидің" шетелдік тілдердегі нұсқаларын Еуропа нарығына дайындаумен айналысқан кезде, Paramount студиясының басшысы Барри Диллер Поланскимен келіссөздер бастады. Кейін Клейтон одан әлі қызығушылығы бар ма деп сұрамағанын және оған ешқашан "жоқ" деп айтпағанын айтып отырса да, Диллер Клейтон қызығушылығын жоғалтты деп қате ойлап, жобаны Клейтоннан сұрамай-ақ Поланскиге тапсырды. Ол бұл туралы білгенде, 1974 жылдың қыркүйегінде Клейтон Диллерге телефон соғып, Диллер басқа режиссерге студияның арнайы сатып алған фильмін (Клейтон талап етті) бергеніне және онымен кеңеспей жасағаны үшін алаңдаушылығын білдірді.

Түсірілім

Фильм Париж қаласында түсірілді.

Шығару

Фильм 1976 жылы Канн кинофестиваліне қатысып, Францияда барлығы 534 637 адам көрді.

Сыни қабылдау

"The Tenant" фильмінің түсірілуі нашар болды, Роджер Эберт оны "жаман ғана емес, бұл ұят" деп жариялады. Джин Сискел де оны "күңгірткісіз психологиялық триллер" деп атады және кейіпкерлерді мотивация жетіспегендігі үшін сынға алды. Содан бері фильмнің сүйікті культі болып отыр. Фильм Rotten Tomatoes-та 84% рейтингті 37 пікірмен және орташа ұпаймен 7.8/10 иеленді.