Кіріспе

Алепподағы археологиялық сайт, Сирия Тил Барсип немесе Тил Барсиб (Хиттік Масувари, Темір дәуірі қалаларының қалдықтары, Тель Ахмардағы ең маңызды қонысы. Хет тілінде Масувари деп аталды. Қала негізінен Нео-Хетт империясы 856 жылы оны басып алғанға дейін Нео-Ассирия империясы болып қала берді және одан кейін де Лувий тілі қолданылды. Тил-Барсип арамей тілінде сөйлейтін сиро-хетт мемлекетінің астанасы болды. Ассириялықтар оның бұрынғы патшасы Ахуниден басып алғаннан кейін, қала ассириялық патша Шалманеср III-нің құрметіне Кар Шулману Ашареду деп қайта аталды, бірақ оның бастапқы атауы қолданыста болды. Евфрат өзенінің қиылысында орналасқан стратегиялық орнынан пайдаланып, Ассирияның аймақты басқаруының маңызды орталығы болды.

Тил- Барсип пен Қарқемші

Тил Барсипті III Шалманесер басып алғаннан кейін Евфрат өзенінен 20 км жоғары орналасқан жақын маңдағы маңызды Қарқамыш қаласы Сухи әулеті патшаларының билігі астында қалды. Ассириялық дереккөздерде Қарқамыш туралы б.з.б. Бұл туралы тек Самши Адад V (824-811 б.з.д.) қысқаша айтып өткен. Ассириялықтар Қарқамыс қаласын қаланың күштілігіне байланысты немесе көптеген жерлермен сауда-саттық жасағаны үшін қалдырған болуы мүмкін. Бәлкім, б.з.б. 848 жылы Кархемиште әулет алмасуы орын алып, Астируа әулеті билік ете бастаған. Кархемишті ақыры б.з.д.

Археология

Теллді алғаш қазып, зерттеген Дэвид Джордж Хогарт, оны Тил Барсип деп атауды ұсынды. Осы зерттеуден басқа Хогарт Тель Ахмар мен Тиль Барсибке қызығушылық танытпады және оның бұл сайт туралы жалғыз талқылауы 1909 жылы жазылған қағазда, онда ол тек атымен ғана аталады. Бұл жерге 1909 жылы Гертруда Лоутиан Белл барған, ол қала туралы жазған, сондай-ақ кейбір жазулар мен басқа да табылған жерлерден суретке түсірген. Телл-Ахмар жерін француз археологы Франсуа Тюро Дангин 1929 - 1931 жылдары қазба жұмыстарын жүргізді. Ол темір дәуіріндегі қала мен ерте қола дәуіріндегі гипогей қабірін көп мөлшерде қыш бұйымдарымен ашып көрсетті. Сондай-ақ, бұл жерде үш маңызды стела табылды. Бұл жазбаларда б.з.д. 8 ғасырдағы арамалық патша Бар Гаяның, бәлкім, ассириялық губернатор Шамши Илумен бірдей болуы мүмкін, Арпад қаласымен келісім жасағаны жазылған. Tell Ahmar-да соңғы қазба жұмыстарын 1980 жылдардың аяғында және қазіргі уақытқа дейін Мельбурн университетінің Гай Бунненс жүргізді. Қазба жұмыстары 2010 жылы аяқталды. Көптеген ерекше сапалы пил сүйегінен жасалған мүсіндер табылды, олар 1997 жылы жарияланды. Қазіргі қазба жұмыстары Бельгияның Льеж университетімен жүргізілуде.

Ахмар/Күбба тас тақтасы (Ахмар 6-ға айт)

Бұл аймақта табылған ерте темір дәуірінің ескерткіштерінің арасында әсіресе жақсы сақталған Ахмер / Кубба стеласы деп аталатын, лувия тілінде жазылған, ол 900 жылы шамамен Масувари патшасы Хамиятаның әскери жорығын еске салады. Стелла сонымен қатар "Әскердің Тархунзасы" құдайға табынудың жалғасуын растайды, оны Хамият Аспанның Тархунзасы және Алеппоның дауыл құдайымен байланыстырды деп санайды. Бұл стела сондай-ақ Масуваридің алғашқы патшасының аты Хапатила болғандығын көрсетеді, бұл ескі хури атауын білдіруі мүмкін Хепа тальла. Вудхуйзеннің айтуынша, Хамиатас есімі семиттік Амми Ад (Адад - менің әкемнің ағасы) және Хапатилас Абд Ила ("Элдің қызметшісі") сияқты лувиялық бейнесі ретінде де түсінілуі мүмкін. Хамиат басқа да лувиялық иероглиф жазуларын орнатқан. Бұл Ахмер 2, 4 және 5 және Боровски 3 деп аталады. Хамиатас сондай-ақ оның бір мұрагері "Арияхинас ұлы" деп атаған Телл Ахмар 1 жазбасында, сондай-ақ Алеппо 2 жазбасында Арпас есімді одақтас жазбада айтылған.