Кіріспе

Ақ қаз (Белая уточка) - Александр Афанасьевтың Narodnye russkie skazki жинағында жинақталған орыс ертегісі. Эндрю Лэнг оны "Сары ертегі кітабына" енгізді.

Қысқаша мазмұны

Бір патша жаңадан үйленген әйелімен сапарға шықты. Ол оған әйелдер бөлмесінен шығып, жаман кеңестерге құлақ аспауды қатаң ескертті. Бірақ қызғаныш зұлым сиқыршы оны бақшаға және бассейнге тартып, оны ақ қазға айналдырды, өзі патшайымның жеке нысанын және орнын алды. Сол кезде ақ қаз ұя салып, үш жұмыртқа салады да, екі құйрықты балапан мен бір кішкентай дракені шығарады. Ол оларды қорғанға шақырды, өйткені сол жерде зұлым сиқыршы тұратын, бірақ бір күні сиқыршы оларды көріп, ішке тартып алды. Қашарлар ұйықтады, бірақ дракон ояу болды, және сиқыршы шақырғанда, егер олар ұйықтаса, дракон жауап берді. Бірақ екі жауаптан кейін сиқыршы кірді, және балапандардың ұйықтап жатқанын көрді, сондықтан оларды өлтірді. Ақ қаз өлекселерді тауып, оларға жоқтау айтты. Патша бұл туралы таңғалды, және сиқыршы оны шыңғырлап жатқаннан басқа ештеңе жоқ деп сендіруге тырысқанмен, ол қазынды тұтқындауға бұйрық берді. Қызметкерлері оған көмектесе алмады, бірақ ол өзі барып, қызды қолына алып, әйелге айналдырды. Ол бақтағы ұядағы бөтелке туралы айтты. Олар сиқырлы су үшін көгершін жіберді. Оны итеге шашып, үш сүйкімді балаға айналдырды. Содан кейін оны өлтіріп, денесін қиып тастайды да, одан ештеңе қалмайды.

Аудармалар

Бұл ертегі сонымен қатар Роберт Нисбет Бейн "Петр Полевойдың Сказкиден"; Натан Хаскелл Доулдың "Ақ қаз" және профессор Джек В. Хейнидің "Кішкентай ақ қаз" деп аударған.

Тарихы

Ол халық аңыздарының жіктелімін жасағаннан кейін көп ұзамай, фин фольклоршысы Антти Арне 1912 жылы ағайынды Гриммдердің, Австрия консулы Иоганн Георг фон Ханның, даниялық фольклоршы Свенд Грунтвигтің, швейцариялық ғалым Лора Гонценбах пен Афанасьевтің жинақтары туралы зерттеу жариялады. Бұл негізгі жүйе бойынша, 1910 жылы әзірленген, ертегі 403-типке сәйкес келеді, "Ақ және қара қалыңдық": антагонист қызды суға лақтырып, оның орнын алады; қыз көгершінге немесе су құсының түріне (қаз, қаз) айналады. Орыс зерттеушілері ертегіді Шығыс славян халық ертегілерінің классификациясының (СУС) 403-тіпіне жатқызады, "Подмененная жена" ("Өзгерген әйел"), ол ертегідегі қаһарман әйелді өгей анасы балапанға айналдырып, оның орнына сиқыршыны қояды.