Кіріспе

550) Христиандық топография (Χριστιανικὴ Τοπογραφία, Topographia Christiana) - 6 ғасырдағы еңбек, христиан авторларының ғылыми географиядағы алғашқы очерктерінің бірі. Ол бастапқыда Косма Индикоплевстес жазған бес кітаптан тұрады және шамамен 550 жылы онға дейін және ақырында он екі кітапқа дейін кеңейтілді. Сол кезеңдегі христиандардың көпшілігі Жер шар тәрізді деп санайтын болса, бұл еңбек әлем жалпақ, ал аспан қисық қақпағы бар қорап пішінін алады деген идеяны алға тартады және әсіресе аспан шар тәрізді және қозғалыста болды деген идеяға шабуыл жасайды, қазір ғаламның геоцентрикалық моделі деп аталады. Автор өзінің тезисін қолдау үшін бастапқыда түсіндірген христиан жазбаларынан үзінділер келтіреді және шар тәрізді Жер идеясын "язықшыл" деп қорлап, оны жоққа шығаруға тырысады. Бұл еңбекке қатысты алғашқы деректі Константинопольдің патриархы Фотий I-і 9 ғасырда жазған. Фотий мәтіннің стилі мен синтаксисін, сондай-ақ автордың адалдығын айыптайды. Соңғы авторлар стильдік тармақтарда Фотиймен келісуге бейім, бірақ жұмысты жалпы географиялық және тарихи сілтемелер үшін сенімді деп санайды. Эдвард Гиббон, мысалы, "монахтың ақымақтықтары, дегенмен, саяхатшының практикалық білімдерімен араласты" деді және оны Рим империясының құлдырауы мен құлдырауының тарихы деп жазды.

География

Кітаптың космологиялық элементтерінен басқа, Христиандық топография Византияның географиялық білімін түсінуге мүмкіндік береді, сонымен қатар бұл 6-шы ғасырдан сақталған мәтін мен суреттері бар жалғыз грек еңбегі. "Индикоплеуст" "Үндістанға жүзіп келген" дегенді білдіреді. Классикалық әдебиеттерден Рим империясы мен Үндістан арасында сауда болғандығы белгілі болса да, Косма іс жүзінде саяхат жасаған адамдардың бірі болды. Шынында да, біз оның кітабынан Қызыл теңіздің жағалауының көп бөлігін және қазіргі Шри-Ланкаға дейін саяхаттағанын білеміз. Ол өзінің "Топография" еңбегінде көргендерінің біразы туралы баяндап, сызбалар жасаған. Олардың кейбіреулері қолжазбаларға көшіріліп жазылды. Космос өзінің космологиясын түсіндірмегенде, қызықты және сенімді нұсқаушы болып табылады, ол қазірдің өзінде жоғалған әлемге терезе ашады. Ол Ефиопияда болған кезде Аксум патшасы 522 немесе 525 жылы Йемендегі еврей арабтарына шабуыл жасау үшін әскери экспедицияны дайындады. Ол қазір жоғалған жазуларды жазды, мысалы, Monumentum Adulitanum (ол қатемен Птолемей III Euergetes деп атады).

Қолжазбалар

Үш қолжазбаның толықтай сақталғаны белгілі. Ең көнесі және ең жақсысы 9 ғасырдан, ол Ватикан кітапханасында сақталған. Бұл мәтінде он ғана кітап бар. XI ғасырдағы екі бір-бірімен тығыз байланысты қолжазбалар, біреуі - Қасиетті Екатерина монастырында, ал екіншісі, әрине, Афон тауындағы Ивирон монастырында, он екі кітапты қамтиды және пайғамбарларға қатысты түсініктемелерді Ватикан кітапханасындағы көшірмедегідей Септуагинта тәртібіне қарағанда, Теодор Мопсуэстийдің таңдаған тәртібімен ұсынады. Космастың замандастарының бірі Иоанн Филопон өзінің "De opificio mundi" (Әлемнің жаратылуы туралы) еңбегінде Космастың шығармаларын жоққа шығарды.