Кіріспе

Христиан шіркеуінде геральдиканың қолданылуы Діни геральдика христиандықтың ішінде епархиялар, ұйымдар мен христиан дінбасылары үшін геральдиканың қолданылуын білдіреді. Бастапқыда құжаттарды белгілеу үшін қолданылған, шіркеу геральдикасы адамдар мен епархияларды анықтау жүйесі ретінде дамыды. Бұл ең көп формальданған католикалық шіркеуде, онда көптеген епископтар, соның ішінде Папа, жеке гербке ие. Англикан, лютеран, шығыс католик және шығыс православие шіркеулерінің дінбасылары мектептер мен епархиялар сияқты мекемелерде де осындай әдет-ғұрыптарды ұстанады. Діни геральдика басқа геральдикадан ерекшеленетін ерекшелігі - бұл қалқанның айналасында арнайы белгілер қолданылуы, бұл белгілер шіркеудегі немесе конфессиядағы дәрежесін көрсетеді. Бұл белгілердің ең көрнектісі - төменгі тақталы, кең жиекті шіркеулік бас киім, әдетте римдік галеро. Бұл шапқыштың түсі мен әшекейлері оның дәрежесін көрсетеді. Кардиналдар "қызыл шапкасы"мен танымал, ал басқа кеңселер мен шіркеулерде шапканың ерекше түстері бар, мысалы, діни қызметкерлер үшін қара және епископтар үшін жасыл, әдетте, дәрежеге қарай көбейетін белгілі бір сандағы тарелкалар бар. Басқа белгілерге процессиялық крест, епископтық митра және крозиер кіреді. Шығыс дәстүрлері шіркеулік шапканың орнына өздерінің шапка мен крозиер стилін және мантияны немесе плащты пайдалануды қолдайды. Мото және қалқанның нақты пішіндері шіркеу геральдикасында жиі кездеседі, ал қолдаушылар мен жарлар аз таралған. Папалық гербтердің өздерінің геральдикалық әдет-ғұрыптары бар, ең алдымен папалық тиара, Киелі Петірдің кілттері және омбреллино (көктемшік). Рим папасы XVI Бенедикт өзінің гербінде папалық тиараның орнына митраның ерекше дизайнын енгізді, бұл бірінші папа болды, бірақ Рим папасы VI Павел папалық тиарамен тәжге отырғызылған соңғы папа болды. Діни мекемелердің қаруларында біршама өзгеше әдет-ғұрыптар бар, әртүрлі шіркеулер оларды пайдалануда үлкен айырмашылықтарға ие болса да, митра мен крозиерді жеке қаруларда кездесетіннен жиі қолданады. Корпорациялардың (ұйымдардың) қарулары "жеке емес" немесе "корпоративтік" қару деп аталады.

Тарих

Херальдика ортағасырлық Еуропада 11 ғасырдың аяғынан бастап, бастапқыда жауынгерлік сыныптардың жеке белгілері жүйесі ретінде дамыды, олар басқа мақсаттармен қатар, ұрыс алаңында сәйкестендіру ретінде қызмет етті. Құжаттардың шынайылығын растау үшін мөрлерге де осы белгілер қолданылған. Алғашқы мөрлерде мөр иесінің бейнесі, оның қалқаны мен герб белгісі болған. Католик шіркеуі де сондай-ақ, әдетте, "vesica piscis" немесе жай ғана "vesica" деп аталатын тік жұмыртқа тәрізді пішінде бекітілген мөрі бар құжаттар мен ғимараттардың шынайылығын және иелігін анықтады. 1307 жылы Англияның королі Эдуард I барлық заң құжаттарын мөрмен бекітуді бұйырды. Бұл мөрлер бастапқыда адамды бейнелеген, бірақ зайырлы мөрлер тек қалқандарды бейнелей бастаған кезде діни қызметкерлер де герб белгілері бар мөрлерді қолданды. Епископтар мен абаттардың жеке мөрлері қайтыс болғаннан кейін де қолданыла берді және біртіндеп епархиялардың жеке емес мөрлеріне айналды. Діни қызметкерлер әскери құралдарды діни қызметкерлердің құралдарына ауыстырды. Қалқан сақталды, бірақ қалқандар мен таждары шіркеулік қалпақтармен ауыстырылды; кейбір діни қаруларда қалқанды бас сүйек ауыстырды. шіркеулік геральдика 17-ші ғасырда пайда болды, ол Пьер Паллиоға тән шіркеулік шляпалар жүйесі қолданыла бастады. Рим-католик шіркеуінде қалқанның айналасындағы эмблемалардың толық жүйесі 1905 жылы 21 ақпандағы Папа Пий X Интер мультипликас курасының хатымен реттелді, ал Рим Куриясының Геральдикалық комиссиясы қалқанның құрамын 1960 жылы Папа Иоанн XXIII органды жойғанға дейін реттеді. 1969 жылдан кейін Annuario Pontificio кардиналдар мен бұрынғы папалардың қаруларын жариялауды тоқтатты. Халықаралық әдет-ғұрып және ұлттық заңдар шіркеулік геральдиканың кейбір аспектілерін реттейді, бірақ қалқандардың құрамы қазір көбінесе сарапшылардың кеңесімен басшылыққа алынады. Архиепископ Бруно Хейм, белгілі бір шіркеу қару-жарақ жасаушысы, яғни қару-жарақ жасаушы, былай деді: "Англия шіркеуінің осындай жүйесі 1976 жылы бекітілді. Шығыс христиан геральдикасының дәстүрлері аз дамыған. Шығыс әлемінің гербінде көбінесе үстіне тәж салынған қалқан көрінеді. Шығыс дінбасылары көбінесе осы стильге сәйкес гербтерді көрсетеді, тақтың орнына литургиялық қолданыстан алынған бас киім киеді. Құжаттарды таңбалау - бүгінгі таңда шіркеуде қаруды ең көп қолданатын тәсіл. Рим-католик епископтарының гербі бұрын шарап құюға арналған шағын бөшкелерге суреттеліп, діни қызметке тағайындау рәсімі кезінде ұсынылатын. Кардиналдар Римдегі өздерінің титул иелері болған шіркеудің сыртына гербін қоя алады. Адамсыз қарулар мектептің немесе діни қауымның байрағы ретінде жиі қолданылады.

Қалқан

Қалқан - гербті көрсету үшін әдеттегі құрылғы. Діни қызметкерлер овал картуш сияқты әскери формаларды аз қолданған, бірақ қалқан әрқашан діни қызметкерлердің таңдауы болған. Италиядағы дінбасылар көбінесе ат бетіндей қалқанды қолданады. Оңтүстік Африкадағы дін қызметкерлері кейде Нгуни қалқанын қолдана отырып, ұлттық стильді ұстанады. Әйелдер дәстүрлі түрде өздерінің гербтерін алмаз пішінді лозангаға көрсетеді; абыстайлар осы дәстүрді ұстанады немесе картуш қолданады.

Жеке дизайн

XVIII ғасырға дейін Еуропалық епископтар көбінесе отбасылық қарулары бар ақсүйектерден таңдалған, содан кейін епископтық атрибуттармен бірге қолданылған. Содан бері жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінің көпшілігі асыл тұқымнан емес болғандықтан, жеке қалқан жасау қалыпты жағдайға айналды. Бүгінде католик шіркеуінің дінбасылары "соғыс немесе орынсыз символика" бойынша шектеулерге байланысты өздерінің отбасылық қаруларын қолдана алады. Епископтардың жеке қалқандары қазіргі кезде діни мәнге ие, мысалы, қасиеттілер, жазба орындарын бейнелейтін кітаптар, Киелі кітап бейнелері және т.б. Кейде католик кардиналдар өздерінің жеке қаруларын оларды кардинал деп атаған папаның қаруларымен біріктіреді. Папалық үйдің префекті ретінде Жак Мартин өзінің жеке қаруын үш папаның қаруларымен бірге іліп қойды. Англия шіркеуінің үйленген епискобы екі бөлек қалқанда әйелінің және епархияның қолын біріктіреді. Англиядағы католик епископтары тарихи түрде тек жеке қаруларын қолданған, өйткені Рим кафедрасы құрған епархиялар Англияның ресми мемлекеттік шіркеуінің бөлігі емес және заң бойынша танылмайды, бірақ Шотландияда құқықтық жағдай басқаша болды және көптеген Рим католик епархияларында қару бар. Егер suffragan немесе көмекші епископтың жеке гербі болса, ол оны өзі қызмет ететін епархияның гербімен біріктірмейді. Галероның қарулы бейнесі суретшінің стиліне байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Шапқыштың жоғарғы жағы жазық немесе дөңгелек болуы мүмкін. Кейде шеткі жағы әлдеқайда тар көрінеді; күмбезді жоғарғы жағы бар, ол шашақпен капелло-романоға ұқсайды, бірақ геральдикада оны әлі де галеро деп атайды. Шалбарлар түйілген арқан түрінде бейнеленуі мүмкін. Қытайлық епископтарға ерекше ерекшелік жасалды, көбінесе Гонконг епархиясы арқылы байқалады, олар қолында жасыл шапқышты қолданудан аулақ болады, өйткені "жасыл шапқышты кию" (戴綠帽) - бұл қытай тіліндегі кукольрия. Жасыл түстің орнына бұл епископтар түрлі түстерді қолданады, қызғылт сарыдан қараға дейін көк түске дейін немесе кардинал болса қызыл түске дейін. Қалқанның артындағы айқыш епископты білдіреді. Алайда Гонконгтың епископы Джон Тонг Хон кардинал болып тағайындалмас бұрын бұл ерекшелікті бұзып, өзінің гербін жасыл галеромен қайтадан жасады. Гонконг епархиясының кейінгі епископтары мен көмекші епископтарының гербінде енді жасыл галеролар қолданылады. Кіші католик шіркеуінің иелері түрлі-түсті түстерді қолданады. Қызғылт түсті шапқырды кейде кейбір монсеньорлар киетін, сондықтан геральдикада олар қызғылт түсті шапқырды қызыл немесе қызғылт түсті шапқырлармен әр түрлі санда қолданған, қазіргі уақытта әр жағында алты. Монсеньордың ең төменгі дәрежесі, Оның Қасиеттілігінің капелланы, қызғылт түстес шапқынмен қара шапқын киеді. Орденнің бас генерал-майоры әр жағында алты шашақ бар қара галероны көрсетеді, ал провинциялық басшылар мен абаттар әр жағында алты немесе үш шашақ бар қара галероны қолданады, бірақ Норбертиндер (ақ канондар) ақ галероны қолданады. Діни қызметкер өз діни қызметкерінің мәртебесіне қарамастан, ата-бабадан қалған қару-жараққа құқығы болмаса, сирек қаруды қолданатын болса да, діни қызметкер екі жағында бір-ақ шашағы бар қарапайым қара шіркеулік шапқышты киетін. Діни қызметкерлердің әр жағында екі-екіден сәбіз болады. Англия шіркеуінің епископ емес дінбасылары тарихи тұрғыдан алғанда, лайықты адаммен бірдей қару-жарақ киген, қалқан, қалқан және қалқан, шіркеулік бас киімсіз. Англияда 1976 жылы гербтер колледжі декандары, архидиакондары мен канондары үшін қара шіркеулік шляпа, қара немесе күлгін жіптер және әр жағында үш күлгін немесе қызыл шүберекке рұқсат берген жүйеге рұқсат берілді. Діни қызметкер екі жағында бір-бірден шашағы бар қара-ақ арқанды, ал диакон шапанын шашағы жоқ шапқышты пайдаланады. Діни ғылым докторының қызыл түске толы арқандары және дәрежесіне сәйкес келген бас киімдері болуы мүмкін, ал шіркеу үйінің мүшелері бас киімнің алдыңғы жағына Тюдор гүлін қосады. Бутеллдің херальдикасына сәйкес, бұл жүйе XVI ғасырда Англиядағы шіркеудің іс-әрекетіне сәйкес келеді. Пресвитериан шіркеуінің геральдикасында діни қызметкердің шапаны екі жағында бір-бір шашақпен қара, кейде көк түсте бейнеленеді, бірақ докторлық капотка немесе Женева шапаны шетті шапқышты алмастыра алады. Патшалық шіркеуінің дінбасылары қызыл шашақтарды көрсетеді. Модератордың кеңсесі корпоративтік қару-жараққа ие емес, бірақ ресми ж�...

Крес

Католик шіркеуінде айқыштарды қалқанның артына қою тек епископтар мен архиепископтарға ғана олардың мәртебесінің белгісі ретінде қарастырылған. Епископтың айқасы бірден бір көлденең бағанадан тұрады. Патриарх екі жақты патриархтық крестті қолданады, оны Лотарингия кресті деп те атайды. Паптың айқасында үш қиылысы бар, бірақ бұл ешқашан паптық қарудың артында көрсетілмейді. 15 ғасырдан бастап екі жақты қиылысты архиепископтардың қолдарына байқалды және олардың процессиялық айқышқа және ол символданған юрисдикцияға қатысты. Рим Куриясының кардиналдарынан басқа, кардиналдардың көпшілігі архиепископтық елшілікке басшылық етеді және олардың қолдарына архиепископтық крест қолданады. Басқа кардиналдар қарапайым латын крестін қолданады, өйткені Гонконг архиепископ емес, өйткені Гонконгтың епископы кардинал Джозеф Зеннің қолында кездеседі. Бүгінде барлық кардиналдар епископтар немесе архиепископтар болуы керек, бірақ кардинал болып тағайындалған діни қызметкерлер қартайған шақта жиі пападан бұл ережеден ерекшеленуге өтініш жасайды. Бруно Хеймнің айтуынша, крест тек епископтардың ғана алып жүруге құқығы бар белгісі болғандықтан, епископтар мен архиепископтар емес кардиналдар оны қолданбайды.

Паллий

Паллий - бұл митрополиттік архиепископтардың ерекше киімі, және олардың арқауында, сондай-ақ қалқанның үстінде немесе астында көрсетілген архиепископтардың корпоративтік қаруларында кездестіруге болады. Паллий кейде қалқанның өзінде көрінеді. Йорктан басқа, Англия мен Ирландиядағы архиепископтық епархиялар қалқанның ішінде паллийді қамтиды.

Митр және крозиер

Батыс шіркеулерінде митраны киюге құқығы бар барлық адамдардың, соның ішінде абаттардың қалқанының үстінде орналастырды. Ол әскери қарудың қалқанын алмастырды, бірақ сонымен қатар неміс геральдикасында кең тараған қалқаның үстіне қойылған жарғы ретінде пайда болды. Англикан шіркеулерінде митра әлі күнге дейін епископтардың қолының үстінде орналасады, бірақ шіркеулік шапка емес. Лютеран шіркеулерінде тек Швеция мен Финляндия шіркеулері митраны епископтардың қолының үстіне қояды. Католик шіркеуінде митраны қалқанның үстінде діни қызметкерлердің жеке қаруларында қолдану 1969 жылы тоқтатылды, ал қазір ол кейбір корпоративтік қаруларда, мысалы епархияларда кездеседі. Бұрын митра көбінесе шапқының астына кіретін, тіпті кардиналдың қолында да митра толығымен орынсыз болған жоқ. Митра әр түрлі түстерде болуы мүмкін. Ол алтынмен немесе асыл тастармен бейнеленуі мүмкін, ал ағылшын геральдикасында біріншісі жиі кездеседі. Дурхэм епископының митрасы мен тажы бар, өйткені ол Дурхэм Пфальцінің принц-епископы. Дурхэм епискобы мен басқа да біраз епископтар осыған ұқсас себептермен қалқанның артында бұрынғы азаматтық юрисдикцияны білдіру үшін төменге қарай бағытталған семсерді көрсетеді. Крузиерді епископтар, абаттар, абатшалар және кардиналдар, тіпті олар епископ болмаса да, пасторлық юрисдикцияның символы ретінде көрсетті. Епископтың крейсері сыртқа немесе оңға бұрылады. Әдетте абат немесе абыстайдың крейсері ішкі жағына, митраға немесе солға қарай бұрылады, бірақ бұл айырмашылық дау тудырады және абсолютті ереже емес. Папа Александр VII 1659 жылы абаттардың крейсеріне судариум немесе перде қосу туралы жарлық шығарды, бірақ бұл ағылшын геральдикасында әдеттегідей емес. Бәлкім, бұл перде абаттар епископтардан айырмашылығы, іс жүзінде крейсерді ұстағанда қолғап кимегендіктен пайда болған. және қазір тек кейбір корпоративтік қаруларда және кейбір абаттар мен абатшалардың жеке қаруларында қолданылады. Ағылшын дәстүрінде және Англикан шіркеулерінде екі крейсерді қалқанның артында сальтирде қиылысқан кездеседі. Швеция лютеран шіркеуінде крейсер биліктегі епископтардың қолында болады, бірақ ол зейнеткерлікке шыққанда алынып тасталады. Бірнеше приордың және приорестердің қолдарының артында крейсерге ұқсас кеңсе символы ретінде борд немесе түймелі таяқ көрсетіледі. 15 ғасырдағы приорлардың қаруларында қалқанды қоршап тұрған байрақ болған, бірақ бүгінде бұл көбінесе розница.

Маңдайша

Алғашында шапан - бұл қалпаққа бекітілген және иықтарды жауып тұратын, ықтимал, күн сәулесінен қорғайтын мата. Дүниежүзілік геральдикада мантоның майдаланған көрінісі бар, ол шайқастан шыққандай. XVII - XVIII ғасырларда "ерлік шапаны" деп аталатын тағы бір шапанның түрі кең тарады. Бұл форма әсіресе православие шіркеулерінде қолданылады, мұнда епископтар қалқанның үстінде арқанмен байланған мантияны көрсетеді. Геральдикалық мантия мантияға ұқсас және епископтың билігін білдіреді. Сондай-ақ, оны Мальта әскерлік орденінің бас шебері қолдарына байлап қойған. Мантияның сыртқы жағы кез келген түсті болуы мүмкін, әдетте қызыл, ал ішкі жағы ақ немесе кейде сары, оны зайырлы мантиядан ажырату үшін. Дэвид Джонсон барлық епископтардың мантиясы ішінен ақ болуы керектігін ұсынды, тек патриархтар ғана ерминді қолданады, бұл барлық епископтар бірдей епископтар екенін көрсетеді. Шапанның үстінде шежірелік айқыш пен крейсердің арасында митра (шығыс стилі) орналасқан. Православ иереуілердің ең алғашқы үлгілерінде митраның оң жағында крест және епископтың таяғы бар, бірақ қарама-қарсы үлгілер бар. Абат (архимандрит немесе гегумен) оны епископтың таяғынан ажырату үшін бүркемеленген абат таяғын көрсетуі керек. Архиерейлер мен діни қызметкерлер қолдарына аз әшекейленген мантияны және литургиялық киетін шіркеулік бас киім киетін. Шығыс православие монахтарының (әбат емес) жеке қаруын көрсетуі сирек кездесетін болса да, иеромонахтар (әулиелікке тағайындалған монахтар) монахтық шапқын (клобук) және оның киімін білдіретін қара плащ немесе перде, ал иеродиакон (монахтық диакон) қалқанның артында дұғасын көрсетеді. Бұл мағынада, "Бірлік" деп аталатын мағынада, "Бірлік" деп аталатын мағынаны білдіреді. Алайда кейбір шығыс шіркеуінің түрлеріне мантияны алып тастайды, бірақ митра, айқыш және таяқ сақталады. Марониттік епископтар дәстүрлі түрде қалқанның артында пасторальдық таяқты көрсетеді, оның үстінде жер шары мен крест немесе жер шары ішіндегі крест бар. Шығыс католик епископтары римдік стильді төмен тақталы, кең жиекті шіркеулік бас киіммен ұстана алады, бірақ қалқанның өзі көбінесе Византиялық көркем стилінде жасалады, ал егер митра болса, ол литургиялық стильде болады.

Девизі

Девиз - бұл әдетте қалқанның астында сенім білдіру ретінде пайда болатын қысқаша сөз тіркесі. Католик епископтары мен пресвитериан шіркеулері өздерінің елтаңбаларында девиз қолданады, бірақ бұл Англикан епископтары арасында сирек кездеседі.

Папалық белгі

Киелі Петр кілттерді ұстап тұрған бейнесі бесінші ғасырдың басында пайда болған. Рим-католик шіркеуі оны Римнің алғашқы папасы және епискобы деп санайтындықтан, кілттер папалық эмблема ретінде қабылданды; олар алғаш рет папалық қарулармен 13-ші ғасырда пайда болды. Екі перпендикуляр кілттер монеталарда жиі қолданылған, бірақ 15 ғасырдан бастап Санкт-Петер базиликасын бейнелеу үшін қолданылған. Перпендикуляр кілттер соңғы рет 1555 жылы папалық қалқанда пайда болды, содан кейін айқасты кілттер тек қана қолданылады. Кілттер алтын мен күміс, алтын кілт папаның жеке қолында (көрнеушінің сол жағында) орналасқан, бірақ екі күміс кілт немесе екі алтын кілт 16 ғасырдың аяғында қолданылған. Кілттер Киелі Петірдің символы ретінде көптеген гербтерде кездеседі; Бремен князьдік архиепископтық гербінде екі аргент (күміс) айқастырылған кілттер көрсетілген, өйткені Киелі Петір Бремен архиепископтық сотының қамқоршысы. Папалық тиара немесе трирегнум - бұл папаның егемендік билік ретінде қолданатын үш қабатты тәж. Ол алғаш рет 13 ғасырда тәуелсіз эмблема ретінде кездеседі, бірақ сол кезде тек бір таққа ие болды. XV ғасырда тиара папаның қалқанының үстіндегі кілттермен біріктірілді. Тиара мен кілттер қалқанның ішінде Ватикан қаласының қаруын құрайды. Геральдикада ақ тиараны бөбек тәрізді етіп, оған екі қызыл жолақ қосылған лаппеттер немесе инфулалар деп атайды. Рим папасы Бенедикт XVI-ның гербінде дәстүрлі таира орнына митра мен паллий бейнесі көрініс тапқандықтан, дау тудырды. Қасиетті орыннан басқа, тағы бір католик шіркеуінің үштікті тиараны өз гербінде киюге құқығы бар: Лиссабон патриархаты. Лиссабон патриархы атағы 1716 жылы құрылды және 1740 жылдан бастап Лиссабон архиепискобының иелігінде. Киелі орынның гербінде таиара мен Петірдің айқасқан кілттері, ал Лиссабон патриархатының гербінде ол шежірелік айқыш пен пасторлық таяқпен біріктірілген. Қызыл және алтын жолақпен салынған омбреллино немесе павильон бастапқыда процессиялық шатыр немесе күн көлеңкесі болды және оны 12 ғасырдың басында суреттелгенін табуға болады. Геральдикада омбреллиноның ең алғашқы қолданылуы 1420 жылдары, ол Папа Мартин V қалқанының үстінде орналастырылған. Ол көбінесе кілттермен бірге қолданылады, бұл комбинация алғаш рет Папа Александр VI кезінде кездесті. Бұл біріктірілген белгі папалық билік аралығында Ватикан қаласының уақытша билігін білдіреді, бұл кезде мемлекет басшысы - кардинал Камерленго. Белгі алғаш рет 1521 жылы Камерленго кардинал Армеллинидің бұйрығымен жасалған монеталарда кардиналдың жеке қаруларымен пайда болды. XVII - XVIII ғасырларда бұл таңба папаның өкілі Sede vacante -де, сондай-ақ 1746 және 1771 жылдары папа билік құрған кезде жасалған ақшалай мүлікке қолданылған. Омбреллино XVI ғасырдан бастап базиликалардың қолында пайда болады, ірі базиликалар үшін әшекейлеумен. Егер ол отбасының елтаңбасында табылса, онда оның туысы папа болғандығын көрсетеді. Паптардың гербінде періштелер жиі бейнеленеді. Басқа католик немесе англикан дінбасылары, егер олар жеке құрмет ретінде марапатталмаса немесе отбасылық қарумен мұрагерлік етпесе, қолдаушыларды қолданбайды.

Жоғарғы билік белгілері

Рим-католик дінбасылары, Киелі қабір орденінде немесе Мальтаның егемендік әскери орденінде алған наградалардан басқа, өздерінің қаруларында рыцарлық белгілерін көрсете алмайды. Егер Рим-католик дінбасылары соған құқылы болса, қалқанның артына Иерусалимнің қызыл айқасын немесе Мальтаның айқасын немесе олардың орнындағы лентаны көрсете алады. Бұл шектеу кез-келген корольдік немесе папалық орденде рыцарь атағын алған жай адамдарға қолданылмайды, олар қалқанның түбінде лента немесе қалқанды қоршап тұрған тізбек арқылы өз дәрежесінің белгісін көрсете алады. Англия шіркеуінің дінбасылары рыцарлық белгілерді көрсете алады. Вестминстердің деканы сонымен қатар Батудың Құрметті Орденінің деканы болып табылады және осы орденнің азаматтық белгісін көрсетеді.