Кіріспе
Питер С. Биглдің 1968 жылғы фантастикалық романы 1987 жылы Locus "Соңғы бөрікшікті" 33 "Барлық уақыттағы ең жақсы фантастикалық романдар" арасында бесінші орынға иеленді. 2024 жылы Палгрейв Макмиллан оны "Жаңа канонға" енген фантастикалық әдебиет деп таныды, ол Питер С. Биглдің "Соңғы бөрікші: сынға ие серігі" атты академиялық зерттеу жариялады.
In 1987, Locus ranked The Last Unicorn number five among the 33 "All Time Best Fantasy Novels", based on a poll of subscribers; it ranked number eighteen in the 1998 rendition of the poll. It was recognized in 2024 as belonging to a "New Canon" of fantasy literature by Palgrave Macmillan, which published an academic study dedicated exclusively to it titled Peter S. Beagle's The Last Unicorn: A Critical Companion.
Сюжет
Екі аңшы аң іздеп орманнан өтеді. Олар бір мүйізді бұзаудың ормандарына кіргенін, онда жануарлар сиқырлы аурамен қорғалғандығын айтады. Олар кетер алдында бір аңшы бір мүйізді мүйізді шақырады, ол өзінің түрінің соңғысы болуы мүмкін деп ескертеді. Шек пен уайым бір мүйіздіді жерді аралап, адамдар оны енді танымайтынын, оның орнына әдемі ақ мысықты көретінін біледі. Ол сөйлейтін көбелекті кездестіреді, ол өзінің түрін алыстағы жерге Қызыл бұқа деп аталатын тірі жанның алып кеткенін ескертеді. Ол басқа бір мүйізділерді іздеуді жалғастырады. Сапар барысында оны сиқырлы сиқырларды қолдана отырып, қарапайым жануарларды мифтік жаратылыстар етіп шығаратын мама Фортуна бастаған саяхатшы карнавал тұтқынға алады. Бір мүйізді мүйіз топтағы жалғыз аңыз жанды табады, Гарпиядан басқа, Celaeno. Шмендрик, карнавалмен бірге саяхаттайтын сиқыршы, бір мүйізді кім екенін көріп, оны босатады. Бір мүйізді мүйіз басқа жаратылыстарды, соның ішінде Селаеноны босатады, ол Әне Фортунаны өлтіреді. Бір мүйізді мүйіз мен Шмендрик Қызыл бұқаның тұрған жері - Хаггард патшаның қасарыны көздейді. Шмендрикті қарақшылар тұтқындаған кезде, Біріктірікті оны құтқарып, қарақшы көшбасшысының сүйіктісі Молли Грюдің назарын аударады. Үшеуі Хагсгейтке жетеді, Хаггард өзінің патшалығын иеленіп алған алғашқы қала. Дринн есімді ауыл тұрғыны оларға Хаггардтың қасiрiн Хагггейттен біреу құлатқанға дейін олардың қаласы Хаггардтың байлығын бөлісетінін білдіреді. Дринн бір күні кешке қала базардан сәбиді тапқанын айтады. Ол пайғамбарлықта айтылған баланың өзі екенін білгенмен, пайғамбарлық орындалғанын қаламағандықтан, сәбиді тапқан жерінде қалдырды. Хаггард патша баланы тауып, асырап алды. Молли, Шмендрик және Бірікті мүйіз Хаггардтың қасапатына барады, бірақ оларға Қызыл бұқа шабуыл жасайды. Шмендрик оған көмектесуге тырысып, білместен бір мүйізді әйелге айналдырады. Өзгерістерге таңғалған Қызыл бұқа ізденуден бас тартады. Бір мүйізді мүйіз өлім сезімінен қатты шоққа ұшырайды. Шмендрик оған өзі өлмейтінін және өлімге ұшырамай тұрса, шынайы сиқыр жасай алмайтынын айтады және оны ізденісін жалғастыруға шақырады. Үшеуі Хаггардтың қасабасына барады, онда Шмендрик Біріккішті "Леди Амальтея" ретінде таныстырады. Олар Хаггардты өзіне қызмет етуге көндіреді, басқа бір мүйізділердің орналасуы туралы мәлімет жинауға үміттенеді. Амалтея Хаггардтың асырап алған ұлы, ханзада Лирмен романтика жасайды. Хаггард Амальтеаға бір мүйізділер теңізде оның пайдасы үшін тұтқындалғанын айтады, өйткені бір мүйізділер оны бақытты ететін жалғыз нәрсе. Содан кейін ол Амальтеяны патшалығына біржүзділерді құтқару үшін келген деп айыптайды және оның шынымен кім екенін білетінін айтады, бірақ Амальтея өзінің шынайы табиғатын және біржүзділерді құтқару құштарлығын ұмытқан сияқты. Бір мысық берген ілмекке сәйкес, Молли, Шмендрик және Амальтея Қызыл бұқаның орнын табады, оған Лир қосылады. Қызыл бұқа оларға шабуыл жасағанда, Шмендрик Амальтеяны өзінің бастапқы түріне қайтарады және ол өліге айналады. Лир бұқаға қарсы шығады, бірақ оны таптап тастайды. Ашу мен қайғыға кенелген бір мүйізді бұқаны теңізге лақтырып жібереді. Бір мүйізділер босап, үйлеріне қашады, олардың соңынан Хаггардтың қамалы құлайды. Бір мүйізді мүйіздің ауруды сауықтыратын әсерімен Лирді қайта тірілтеді. Хаггардтың өлімінен кейін патша болған ол бір мүйізді мүйізді еріп жүруге тырысады. Олар Хагсгейт қаласынан өтіп бара жатқанда, Дринннің Лирдің әкесі екенін біледі. Хагсгейтті көргеннен кейін патша ретінде жаңа міндеттерге ие екенін түсінген Лир Шмендрик пен Моллиді өз патшалығының шеттеріне ертіп келгеннен кейін оны қайта құруға оралады. Бір мүйізді мүйіз Шмендрикке басқа бір мүйізді мүйіздерден өзгеше екенін айтып, орнына қайта оралады, өйткені ол махаббат пен өкінішті біледі. Шмендрик пен Молли қиындыққа тап болған ханшайымға кездеседі және ол оған Лирге баруға айтады, өйткені ол оны құтқаратын батыр. Шмендрик пен Молли бірге махаббат әнін айтады.
Кейіпкерлер
Бір мүйізді мүйіз - әңгіменің басты кейіпкері. Ол өзінің әлемдегі соңғы бір мүйіз екенін білгенде, өзінің жалғыз ізі ретінде Қызыл бұқа туралы ақпаратпен орманның қауіпсіздігін тастап кетеді. Қызыл бұқамен алғаш кездескенде, Шмендрик бір мүйізді әйелге айналдырып, қызыл бұқаны шатастырады және оны кері қашуға мәжбүрлейді. Шмендрик оны Хаггард патшаның күдімін оятпау үшін "Леди Амальтея" деп атайды. Оның псевдонимі грек құдайы Амальтеяға ұқсайды. Бигл алғаш жазған 85 бетті қолжазба кітаптың қазіргі нұсқасынан қатты ерекшеленеді. Бір мүйізді мүйіз "бірдей болса да", оқиға қазіргі уақытта орын алады, ал бір мүйізді мүйізді Webster және Azazel есімді екі басты жын бірге жүреді. Бұл түпнұсқа нұсқа 2006 жылы Subterranean Press басылымымен "Соңғы біржүзді: Жоғалған нұсқа" атты шектеулі басылымның қалың қаптамасында басылып шықты, кейіннен "Тахион Publications" басылымы "Соңғы біржүзді: Жоғалған саяхат" деп қайта жариялады. Бигл бұл бастапқы қолжазбамен жұмыс істеуді 1963 жылы тоқтатты, "бұл тұйық жол" деп мәлімдеді, бірақ 1965 жылы жобаны қайтадан қолға алды.
Ағылшын тілінде
"Соңғы бір мүйізді мүйіз" кітабының көптеген басылымдары жарық көрді. 2007 жылғы Deluxe Edition үшін түзетілген, түпкілікті ағылшын тіліндегі мәтін дайындалды және сонымен қатар саудалық қағаз түріндегі 40 жылдығы баспасында (Roc Books, 2008) қолданылды. Deluxe Edition тек Barnes & Noble-ден Roc imprint және Barnes & Noble (OCLC 243775547) баспаларымен бірге сатып алуға болады. Романның түзетілген мәтінімен қатар, оның жалғасы мен жаңа материалдары, соның ішінде көрнекті фантастика және балалар кітаптарының суреткерлері Лео мен Дайан Диллонның мұқабасы бар. 2022 жылдың шілдесінде кітап қайта шығарылды.
Аудиокітап
2004 жылы Бигл Conlan Press баспасына өзінің романының қысқаша аудиокітабын жазды. Аудиокітап әртүрлі бағамен үш форматта сатылды: жүктеуге болатын MP3 файлдары ретінде (2005 жылы шығарылды). MP3 CD және сегіз CD коллекционерлік жиынтығы ретінде аудиокитапты жеті аудио CD-де және сегізіншісінде Бигльмен эксклюзивті сұхбат беруі керек еді. Бұл басылымды сатып алғандарға "Екі жүрек" кітабының қолтаңбалы 3000 данасы тегін жіберілетін. Алдын ала тапсырыстар 2004 жылдың соңында басталды; 2014 жылдың тамызында кітап пен CD-лер аяқталды, бірақ әлі шығарылмаған. Коннор Фрефф Кокран 2019 жылы қаржылық ақсақалдарды қорлау, алаяқтық және сенімгерлік міндеттерін бұзу үшін жауап берді. Кокран сот басталмас бұрын 16 сағат бұрын банкроттық туралы мәлімдеді. Бигл Кокранға қарыз ақшаны жинап ала алмады, ал Биглдің жұмысына құқық заңдық түрде қалдырылды. 2021 жылдың ақпан айында Бигл интеллектуалдық меншік құқықтарын қайта алды. Сотта көрсетілген қылмыстық әрекеттер осы басылымның жарияланбауына себеп болды деп болжанады. 2022 жылдың шілдесінде "Соңғы біржүзді" Audible-де жарық көрді және оны Орла Кэссиди айтып берді.
Оқиғалар және сабақтас шығармалар
Бигл 2005 жылдың қазан-қараша айларында "Фантазия және ғылыми фантастика" журналында "Екі жүрек" атты "Соңғы бір мүйіз" атты кодалық әңгімесін жариялады. Жаңа баяндаушымен басталса да, бастапқы оқиғаның төрт басты кейіпкері қайтадан пайда болады. Бұл әңгіме 2006 жылы шілдеде жарық көрген The Line Between атты қысқа әңгімелер антологиясына, сондай-ақ 2007 жылы жарық көрген The Last Unicorn кітабының сәнді нұсқасына енгізілген. "Екі жүрек" жыл сайынғы Хьюго және Небюла сыйлықтарын ең жақсы роман ретінде жеңіп алды. 2008 жылдың желтоқсанының соңында Питер С. Бигл өзінің тікелей немесе жанама түрде "Соңғы біржүздіге" байланысты бірнеше жаңа әңгімелер жазғанын мәлімдеді. Бұлардың ішінде үш біржұлдызды ертегі ("Као Ю" хитайлық ки лин туралы, "Мектептегі ұлым Хайдари мен Каркадан" және "Ольферттің күмәнданбаған күні", голландиялық дәрігер мен жазушының Мэн ормандарындағы біржұлдызды ертегімен кездесуі туралы) және екі Шмендрик ертегісі ("Жасыл көзді бала" және "Шмендрик жалғыз"). 2017 жылы бұл әңгімелер "The Overneath" атты қысқа әңгімелер жинағына жиналды. "Жасыл көзді бала" 2016 жылдың қыркүйек-қазан айларында "Фантазия және ғылыми фантастика" журналында жарық көрген. Үшінші аяқталған Шмендрик оқиғасы туралы да 2008 жылдың желтоқсанында "Бигл" журналында айтылған. 2011 жылғы "Слейт оф Хэнд" қысқа әңгімелер жинағында Шмендриктің "Айдағы адамға үйленген әйел" және "Оукленд драконы блюз" атты әңгімелерінен тұрады. Бұл әңгімелер Биглдің "Соңғы бөрісі" кітабының (1962 жылы) тасталған ерте нұсқасындағы айдаһардың тағдыры туралы. 2017 жылы Калабрияда атты роман жарық көрді, онда тыныш итальяндық фермада бір мүйіздің пайда болуы толқу, зорлық-зомбылық пен өлімге әкеледі. 2023 жылы "Үйге жол" кітабы жарық көрді, ол екі новелладан тұрады 2005 жылғы "Екі жүрек" және жаңадан жазылған "Соз" жалғасы.
Ранкин/Бас
1982 жылы роман ITC Entertainment үшін Rankin / Bass режиссерімен түсірілген, сценарийін Биглдің өзі жазған және Topcraft (Studio Ghibli-дің алдыңғысы) анимациялаған анимациялық фильмге айналдырылды. Музыканы Джимми Уэбб жазды және орындады Америка. Дауыс актерлері Кристофер Ли, Анжела Лансбери, Алан Аркин, Джефф Бриджес, Рене Аубержоноис және Миа Фароу. Lionsgate компаниясының фильмнің алғашқы DVD-дері сапасы нашар болды, бірақ 2007 жылдың ақпан айында сапасы жоғары "25 жылдығы" DVD-дері шығарылды.
Континенттік фильмдер
Сонымен қатар, түпнұсқа кітаптың тікелей эфирдегі бейімделуі бірнеше жылдан бері әзірленуде деп жарияланды, бірақ өндіріске қатысты қандай прогресс (егер бар болса) жасалғаны белгісіз. 2006 жылдың ақпан айында Continent Films компаниясы фильмнің әлі де әзірлену үстінде екенін анықтайтын жобаның жаңа ресми веб-сайтын ашты. Ол әлі қаржыландырылмаған, түсірілім сценариі жоқ және актерлік құрам да табылмаған. Жаңа веб-сайтта Кристофер Лиден басқа барлық актерлердің есімдері алынып тасталды; тіпті Лидің қатысы фильмде пайда болу уәдесі ғана екені белгілі болды, егер ол қол жетімді болса және оның агентімен шарттар жасалса. Ли 2015 жылы қайтыс болды және веб-сайт 2015 жылғы фильмді, Ноттинг-Хиллдегі періштелерді, Лидің экранға соңғы көрінісі болды. Веб-сайт тамыз айында "Соңғы біржүзді" деп өзгертілді және 2022 жылдың қаңтарынан бастап тек қана фондық сурет пен "Соңғы біржүзді" және "Бұл веб-сайт қазіргі уақытта қызметте емес" деген сөздер бар. 2009 жылдың күзінде Чикагода Прометей театры ансамблі жаңа сахналық бейімделуін ұсынды.
Комикстер
IDW Publishing 2010 жылдың сәуір айынан бастап "Соңғы біржүзді" комиксінің алты санынан тұратын адаптациясын шығарды. Ол "Жақсы және жеке орын" адаптациясымен жалғастырылды.