Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
969–976 жылдар аралығында Византия императоры
Byzantine emperor from 969 to 976
Иоанн I Цимискес (925 – 10 қаңтар 976) – 969–976 жылдар аралығында Византияның бас императоры болды. Ол ықпалды Склерос әулетіне үйленген, шешім қабылдау қабілеті жоғары және табысты генерал. Ол Святослав I басқарған рустармен және Фатимидтермен соғыс арқылы Византия империясын күшейтіп, Фракия мен Сирияны қосты.
John I Tzimiskes (; 925 – 10 January 976) was the senior Byzantine emperor from 969 to 976. An intuitive and successful general who married into the influential Skleros family, he strengthened and expanded the Byzantine Empire to include Thrace and Syria by warring with the Rus' under Sviatoslav I and the Fatimids respectively.
Өмірбаян
Джон қазіргі Тунчели провинциясындағы Чемишгезек қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Куркуас әулетінің ұрпағы болды, бұл әлі де даулы әрмендік тегі бар ру, ол 10 ғасырдың басында Анатолия әскери аристократиясының маңызды әулеттерінің бірі ретінде бекінді. Анасы Фокас әулетінен шыққан, тегі белгісіз, мүмкін грек-әрмендік тегінен. Ғалымдар "Цимискес" атауының армян тіліндегі "Чмушкик" (Չմշկիկ) сөзінен, яғни "қызыл етік" деген мағынаны білдіретінін, немесе Лео Диакон түсіндіргендей, "бойшақ" деген армян сөзінен шыққан болуы мүмкін деп болжайды. Ортағасырлық армян тарихшысы Матай Эдессалық Цимискестің Хозан аймағынан, Хмушкатзаг деп аталатын жерден екенін айтады. Хозан Пагнатун аймағында, Византияның Төртінші Армения (Софене) провинциясында орналасқан. Қай жағдайда болса да, "Цимискес" Джонның басқа әулет мүшелері қолданған тегі еді, өйткені армян тарихшысы Степанос Асогик оны "Чемскиктің немересі" деп сипаттайды. Цимискес 924 немесе 925 жылы дүниеге келген, Лео Диаконның сөзіне сүйенсек, ол 51 жасында қайтыс болды. Ол Куркуас әулетінің аты-жөні белгісіз мүшесі мен болашақ император II Никефор Фокастың қарындасынан туған. Куркуай және Фокадай екі әулеті де Каппадокияның көрнекті әулеттері болды және Кіші Азияның жаңадан пайда болған әскери аристократиясының ішіндегі ең танымалдары еді. Олардың көптеген мүшелері көрнекті әскербасылар болып қызмет еткен, әсіресе Мелитене және Арменияның көп бөлігін бағындырған ұлы Джон Куркуас. Заманауи дереккөздер Цимискесті әдемі дене бітімі бар, бірақ бойы шағын, қызыл-сары шашы мен сақалы, көк көзді, әйелдерге тартымды адам ретінде сипаттайды. Ол әскерге ерте жасында, анасының ағасы Никефор Фокастың басшылығымен қосылған сияқты. Соңғысы оның соғыс өнерін үйренуіндегі ұстазы деп есептеледі. Әулеттік байланыстарының және жеке қабілеттерінің арқасында Цимискес тез арада шендік сатыны көтеріп, жиырма бес жасқа толмас бұрын Армения тақырыбының саяси және әскери басшысы болып тағайындалды. Оның Мария Склерайнамен, Пантериос Склерос қызы және Бардас Склерос қарындасымен некесі оны ықпалды Склерос әулетімен байланыстырды. Ол туралы көп мәлімет жоқ; ол таққа отырмас бұрын қайтыс болды, ал некеде балалары болған жоқ. Замандасы Лео Диакон оның сұлулығымен және даналығымен ерекшеленгенін айтады.
John was born in present day Çemişgezek in Tunceli Province. His father was a scion of the Kourkouas family, a clan of still debated Armenian origin that had established itself as one of the chief families among the Anatolian military aristocracy by the early 10th century. His mother belonging to the Phokas family of unknown ethnicity, maybe Greek Armenian origin. Scholars have speculated that "Tzimiskes" was derived either from the Armenian Chmushkik (Չմշկիկ), meaning "red boot", or from an Armenian word for "short stature", as explained by Leo the Deacon. A more favorable explanation is offered by the medieval Armenian historian Matthew of Edessa, who states that Tzimiskes was from the region of Khozan, from the area called Chmushkatzag. Khozan was located in the region of Paghnatun, in the Byzantine province of Fourth Armenia (Sophene). Either way, "Tzimiskes" was a surname used by other members of John's family, as the Armenian historian Stepanos Asoghik refers to him as the "grandson of Č‘mškik". Tzimiskes was born in 924 or 925, as Leo the Deacon states that he died aged 51, to an unnamed member of the Kourkouas family and the sister of the future Emperor Nikephoros II Phokas. Both the Kourkouai and the Phokadai were distinguished Cappadocian families, and among the most prominent of the emerging military aristocracy of Asia Minor. Several of their members had served as prominent army generals, most notably the great John Kourkouas, who conquered Melitene and much of Armenia. Contemporary sources describe Tzimiskes as a rather short but well built man, with reddish blonde hair and beard and blue eyes who was attractive to women. He seems to have joined the army at an early age, originally under the command of his maternal uncle Nikephoros Phokas. The latter is also considered his instructor in the art of war. Partly because of his familial connections and partly because of his personal abilities, Tzimiskes quickly rose through the ranks. He was given the political and military command of the theme of Armenia before he turned twenty five years old. His marriage to Maria Skleraina, daughter of Pantherios Skleros and sister of Bardas Skleros, linked him to the influential Skleros family. Little is known about her; she died before his rise to the throne, and the marriage was apparently childless. The contemporary historian Leo the Deacon remarks that she excelled in both beauty and wisdom.
Таққа отыр .
Византия империясы шығыс көршілерімен, Аббасид халифатының ыдырауынан пайда болған түрлі тәуелсіз және жартылай тәуелсіз әмірліктермен соғыс жүргізіп жатты. Олардың ең танымалдары Сайф әл-Даула басқарған Алеппо Хамданид әмірлігі еді. Армения екі империяның шекаралық аймағы болды, ал Цимискес өз провинциясын сәтті қорғады. Ол әскерлерімен бірге Никефор Фокас басқаратын бас әскерге қосылды. 962 жылға қарай Хамданидтер византиялықтар үшін тиімді шарттармен бейбітшілікке келісім жасады, бұл империяның шығыс шекарасын бірнеше жылға қорғады. Цимискес соғыс кезінде әйелінің жанында да, 958 жылғы Рабан шайқасындағыдай, жеке басқарып әскердің маңызды бөлімдеріне жетекшілік етіп те өзін көрсетті. Ол әскер арасында өте беделді болды және шайқастарда белсенділік танытып, олардың барысын өзгерте білгендігі үшін танылды. 963 жылы император Романос II қайтыс болғанда, Цимискес әйелін таққа отыруға шақырды. Никефордың таққа отыруына көмектесіп, империяның шығыс провинцияларын қорғауды жалғастырғаннан кейін, Цимискес интрига салдарынан лауазымынан айырылды. Оған жауап ретінде Никефордың әйелі Теофано және наразы болған бірнеше бас генералдармен (Михаэль Бурцес және Лео Балантес) бірге Никефорға қастандық жасауға қатысты.
The Byzantine Empire was at war with its eastern neighbors, the various autonomous and semi autonomous emirates emerging from the break up of the Abbasid Caliphate. The most prominent among them was the Hamdanid Emirate of Aleppo, under Sayf al Dawla. Armenia served as the borderland between the two Empires, and Tzimiskes successfully defended his province. He and his troops joined the main army which was campaigning under the command of Nikephoros Phokas. By 962 the Hamdanids had sued for peace with favorable terms for the Byzantines, securing the eastern border of the Empire for some years. Tzimiskes distinguished himself during the war both at the side of his uncle and at leading parts of the army to battle under his personal command, as in the Battle of Raban in 958. He was rather popular with his troops and gained a reputation for taking the initiative during battles, turning their course. On the death of Emperor Romanos II in 963, Tzimiskes urged his uncle to seize the throne. After helping Nikephoros to the throne and continuing to defend the Empire's eastern provinces, Tzimiskes was deprived of his command by an intrigue, for which he retaliated by conspiring with Nikephoros' wife Theophano and a number of disgruntled leading generals (Michael Bourtzes and Leo Balantes) to assassinate Nikephoros.
Билік
969 жылы желтоқсанда таққа отырғаннан кейін Цимиск өзінің қайын інісі Бардас Склеросты, императорлық таққа ағасының орнын басуға ниеттенген Цимисктің туысы Бардас Фока басқарған көтерілісті басуға жіберді. Өзінің билігін бекіту үшін Цимиск император Константин VII-нің қызы Теодораға үйленді. Ол империяға жасалған шетелдік шабуылдарды тойтарып, өзінің билігін басып алуын ақтады. Алеппоның алымдары Сафар шарты бойынша тез арада қамтамасыз етілді. Билік басында Киев Русінің Төменгі Дунайға жасаған шапқыншылығына қарсы күресуге тура келді. 970 жылы ол қайын інісі Бардас Склеросты Фракиядан Русь әскерін ығыстыруға жіберді; Склерос Аркадиополь шайқасында Русь әскерін жеңді. 971 жылы Иоанн Цимиск бас әскерін Хаемус тауы арқылы жүргізіп, Дунайдағы Доростолон (Силистра) бекінісін 65 күн қоршады, онда бірнеше қаһарлы шайқастардан кейін Киевтің Ұлы князі Святослав I-ді жеңді. Цимиск және Святослав келісімге келді, нәтижесінде аштықтан зардап шеккен Русь әскерінің кетуі үшін қару-жарақ, киім және азық-түлік алмастырылды. Константинопольге оралғаннан кейін Цимиск жеңіске жеткенін тойлады, алғыс айту ретінде Халк Мәсіх шіркеуін кеңейтті, тұтқын болған болгар императоры Борис II-ні императорлық белгілерден айырды және Болгарияны аннексия еткенін жариялады. Ол сондай-ақ Фракияға Пауликийліктердің бірнеше колонияларын көшіру арқылы солтүстік шекарасын нығайтты, олардың шығыстағы мұсылман көршілерімен келісімде болуі мүмкін деген күдік болды.
After his coronation in December 969, Tzimiskes dispatched his brother in law Bardas Skleros to subdue a rebellion by Bardas Phokas, a cousin of Tzimiskes who aspired to succeed their uncle as emperor. To solidify his position, Tzimiskes married Theodora, a daughter of Emperor Constantine VII. He proceeded to justify his usurpation by repelling the foreign invaders of the Empire. The tributary of Aleppo was soon assured under the Treaty of Safar. During his early reign he had to fight off the Kievan Rus' encroachment on the Lower Danube. In 970 he sent his brother in law, Bardas Skleros, to push the Rus' forces out of Thrace; Skleros defeated the Rus' army at Arcadiopolis. In 971, John Tzimiskes took the main army across Mt. Haemus, and besieged the fortress of Dorostolon (Silistra) on the Danube for 65 days, where after several hard fought battles he defeated Grand Prince Sviatoslav I of Kiev. Tzimiskes and Sviatoslav ended up negotiating a truce, in which weaponry, armor and provisions were exchanged for the famished Rus' departure. On his return to Constantinople, Tzimiskes celebrated a triumph, expanded the Church of Christ of the Chalke as thanksgiving, divested the captive Bulgarian Emperor Boris II of the Imperial symbols, and proclaimed Bulgaria annexed. He further secured his northern frontier by transplanting to Thrace some colonies of the Paulicians, whom he suspected of sympathising with their Muslim neighbours in the east.
Мұра
Салоники қаласының орталығындағы Тсимиски көшесі оның құрметіне аталған. Қазіргі Түркияның Тунчели провинциясындағы Чемишгезек те оның туған жері болғандықтан, оның есімімен аталады.
Tsimiski Street, the main commercial road in the center of Thessaloniki, is named after him. Çemişgezek in the Tunceli Province, modern day Turkey, is named after him, as he was born there.