Кіріспе

Марвин – параноикалық андроид – Дуглас Адамстың «Галактикаға жолдама» сериясындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Марвин – «Алтын жүрек» ғарыш кемесіндегі робот. Бастапқыда Sirius Cybernetics Corporation компаниясының GPP (Genuine People Personalities) технологиясының көптеген сәтсіз прототиптерінің бірі ретінде салынған Марвин ауыр депрессия мен көңілсіздіктен зардап шегеді, себебі оның «планета көлеміндегі миы» бар, оны пайдалану мүмкіндігі сирек, тіпті ешқашан болмайды. Оның орнына, экипаж оны «есік ашу» сияқты қарапайым жұмыстарды орындау үшін ғана сұрайды. Шын мәнінде, Марвиннің өміріндегі ең қорқынышты жайт – оған берілген ешқандай тапсырма оның зор интеллектының ең кішкентай бөлігін де толыққанды пайдаланбау. Марвин өзінің адамнан 50 000 есе ақылды екенін (немесе тірі матрастан 30 миллиард есе ақылды екенін) айтады, бірақ бұл, егер бірдеңе болса, тіпті кем бағалану. Криккит роботтары оны ұрлап алып, олардың ақылды соғыс компьютеріне қосылғаннан кейін, Марвин бірден бүкіл планетаның әскери стратегиясын жоспарлап, «Ғаламның барлық маңызды математикалық, физикалық, химиялық, биологиялық, әлеуметтанулық, философиялық, этимологиялық, метеорологиялық және психологиялық мәселелерін – өзінің мәселесінен басқа – үш рет шешіп», сонымен қатар бірнеше қарапайым әндер жазады.

Атауы

Дуглас Адамс айтуынша, "Марвин Эндрю Маршаллдан шыққан. Ол да сондай, комедия жазушы" деді. (Шындығында, "Галактика саяхатшысының" алғашқы нұсқаларының бірінде робот Маршалл деп аталған. Ол "Марвин" деп өзгертілді, себебі Адамсқа радиода атау "Марциал" сияқты естілетінін, бұл жағымсыз әскери мағына беретінін атап көрсетті.) Дегенмен, Адамс Марвиннің А.А. Милннің "Иа" немесе Шекспирдің "Қалай қаласаң солай" пьесасының кейіпкері, тіпті Адамстың өзінің депрессиялық кезеңдерімен байланысты екенін мойындады. "Алтын жүрек" ғарыш кемесіндегі қара жұмысшы ретінде ол жаңа иелерінің (Зафод Библброкс пен Триллиан; кейін Форд Префект пен Артур Дент) есіктерді ашуға, ауа шлюздерін тексеруге және қағаз жинауға талап етулерінен қатты наразы болды. Ол саналы есіктерді ерекше жек көріп, олардың өмірге қанағаттанғандығына қызғанды. "Алтын жүрек" экипажы Магратея планетасына келгенде, олар Марвинды бетінде тастап кетті. Полициямен болған қақтығыс кезінде экипаж Магратеядан болашаққа, Ғаләмнің соңындағы мейрамханаға телепортталды. Мейрамхана олар жаңа ғана тастап кеткен планетаның қираған жерінде салынған, және олар Марвинге кездесті, ол 576,000,003,579 жыл бойы олардың оралуын асыға күтті (оларды санады). Марвиннің айтуынша, "алғашқы он миллион жыл ең қиын болды, ал екінші он миллион жыл да сондай болды. Үшінші он миллионды мүлдем ұнатпадым. Содан кейін мен біршама құлдырадым". Оның ең жақсы әңгімесі 40 миллион жыл бұрын кофе машинасымен болған. Олар кетіп қалуды жөн көрді, ал экипаж Марвиннің құштарлығын оятуға тырысты (бірақ оның "мұндай сезімі жоқ"), содан кейін ол олардың қалаған нәрсені істеп, ұрлағысы келген кемеге есікті ашты. Кеме Хаггуненон шайқас крейсері болып шықты, және бүкіл топ, Марвиннен басқа, Форд Префект пен Артур Дент қашып кетті, ал қалғаны экипаж жеп қойды. Марвиннің кейінгі аман қалуы түсіндірілмейді, бірақ ол күтпеген жерден Кіші Аюдың бета планетасында өзін табады, Зафодты роботтан құтқару үшін уақытында жетеді. Марвиннің өмірбаянының келесі бөлімі тек радиосерияның Екінші фазасында кездеседі. Марвин "Алтын жүрек" экипажына қосылып, Зафод Библброкс Төртіншінің бағдарламалаған ықтималдық қозғалтқышы арқылы оларды Бронтиталл планетасына апарады. Пластикалық стақанның алып мрамордан жасалған көшірмесіне қонғаннан кейін экипаж бірнеше шақырым биіктіктен құлап бара жатқанын байқайды. Көміртекті мүшелері аман қалу үшін өтіп бара жатқан алып құстарға ілініп алады. Марвинге мұндай сәттілік бұйырмайды, және жерге соқтығысқаннан кейін ол өзінің археологиялық қазба алабын жасайды. Аман қалған ол Долмаксаксил Аяқ киім корпорациясының әскерлерінен экипажды бірнеше рет құтқарады. Марвин "Алтын жүректе" қалады, ал Форд, Зафод, Зарнивуп және Артур Әлемнің билеушісімен әуестесіп, ашуланған Артур кемені ұрлап кеткен кезде кетеді. Алайда, Үшінші фазада Триллиан бұл оқиға Зафодтың галлюцинациясы екенін мәлімдейді, әсіресе кері уақыттық инженериялық түсіндірме әлі сюжетке енбегендіктен. Бірақ, Зафодтың Қоңырау жұлдызына сапары туралы оқиғалар туралы нұсқаулықта "10% 95% шындық, 14% 65% шындық, 35% тек 5% шындық және қалғанын Зафод Библброкс айтады" делінген, ал тыңдаушыларға осы сапардың бір "нұсқасы" ұсынылады. Телесериалда Ғаләмнің соңындағы мейрамханадан ұрланған қара кеме Апат аймағы рок-тобының каскадерлік кемесі болып шығады, және оларды қазіргі уақыттан екі миллион жыл бұрын өткенге қайтарып, Какрафонның күнімен соқтығысуға бағытталған қайтарылмайтын бағытқа қояды. Кемеде қашып кету үшін экипаж Марвинге қалуын және оны басқаруын сұрайды. Ол солай істейді және күннің өртінде "өлімге жақын" тағдырына мойынсұнады.

Радио және теледидар

Марвиннің дауысын алғашқы бес радио және телесериалда Стивен Мур, ал алтыншы радио сериясында Джим Бродбент сомдады. Дэвид Ларнер теледидарда оның денесін басқарды, бұрын сахналық қойылымда осы рөлді ойнап, дауыстаған болатын.

Фильм

Уорвик Дэвис 2005 жылғы фильмде Марвиннің костюмін киді. Оның дауысын Алан Рикман сомдайды. Бұл Марвиннің дизайны телесериалдағы Марвиннен өзгеше, кішкентай денесіне үлкен бас және қысқа аяқ-қолдары тән. 1981 жылғы телесериалдағы түпнұсқа костюм фильмдегі эпизодық рөл үшін қайта жаңартылды, ол Vogsphere планетасындағы Vogon кеңсесіндегі кезекте тұр, онда басты кейіпкерлер Трисияны және басқа да тіршілік иелерін босатуға тырысады.

Романдық сериялар

Радио және телесериал арасындағы айырмашылық романда «Алтын Жүрек» экипажы Магратеяның ежелгі планетасына келген кезде туындайды. Марвин қабырсыздан экипажды құтқарып, полиция көлігінің бортындағы компьютерге қосылады. Компьютер Марвиннің ғаламға деген көзқарасының нағыз мәнін сезіне салысымен, өз-өзіне қол жұмсайды, соның ізінде кеме экипажына оқ атып тұрған екі полицей де бірге қайтыс болады. Экипаж «Алтын Жүрекпен» Магратеядан кетеді, бірақ Кіші Арыстанға телепортталады. Зафодтың арғы атасы, ашуға беріліп, Марвинге Зафодтың өзін тану сапарына қатысуын міндеттейді. Кейін Марвин Зафодтың өмірін құтқарып, қатыгез (бірақ ақымақ) автоматтандырылған танкпен зияткерлік күреске түседі. Содан кейін Зафод Толық Перспективалық Шұңқырға жіберілгенде, Марвин Frogstar B планетасында тасталып кетеді. Ақырында экипаж Ғаламның Соңындағы Ресторанға жетеді (бұл оқиға бойынша Frogstar B қираған жерінде салынған), және оқиға телесериалдағыдай жалғасады. Үшінші роман, «Өмір, Ғалам және барлығы» романында Марвиннің Какрафонның күнімен соқтығысып қалғанынан аман қалғаны және «Алтын Жүрек» проекциялаған ықтималдық өрісі арқылы уақытқа кері жіберілгені, оны Скворншеллас Зетадағы металл теріс саудагері құтқарып алғаны белгілі болады. Саудагер Марвиннің жоғалған аяғына болат таған жапқаннан кейін оны Ақыл-ой Бағына сатады, онда қызығушылық танытқан көрермендер оны қуантуға тырысады. Бұл Марвинге Скворншеллас Зета планетасында белгілі бір деңгейде танымалдық әкеледі, және ол планетаның экономикасын жандандыруға арналған жаңа көпірді ашуға шақырылады. Марвин көпірдің ашылу тізбегіне қосылады, және полиция компьютері сияқты, көпір де өз-өзіне қол жұмсайды, жиналған барлық адамды бірге алып кетеді. Марвин батпақта қалды, оның жалған аяғы оны лайға қамап қойды, сондықтан ол 1,5 миллион жылдан астам уақыт бойы дөңгелектеп жүрді, «тек мән беру үшін». Ол тағы да миллион жыл бойы дөңгелектеп, кері бағытта жүруді жоспарлаған. «Тек әртүрлілік үшін, түсінесіздер ме». Кенеттен оны Крикит соғыс роботтарының отряды ұрлап алады, олар оның аяғын іздейді, бұл олардың тұтқынға алынған әлемін қайта ашатын және Крикит соғысын қайта бастайтын кілттің бір бөлігі. Марвиннің интеллекты пайдалы болады деп ойлап, олар оның миын өзінің ақылды соғыс компьютерімен байланыстырады. Бұл қателік. Бұрынғы күшті Крикит роботтары өзін ауыр қайғы мен депрессияға берілген сезінеді, сондықтан олардың жойғыш миссиясына назар аудармай, бұрыштарда квадрат теңдеулерді шеше бастайды. Крикит роботтарының Зафод пен басқалардың өмірін сақтауы да Марвиннің ықпалының нәтижесінде болды. Марвин (демек) достарынан құтқарылып, «Алтын Жүрекке» қайтарылады. Бұдан кейінгі оқиғасы белгісіз. Марвин «Соңғы сәтте, рахмет» романының соңғы тарауында қайта пайда болады. Артур мен Фенчерч оны Құдайдың жаратылысына соңғы хабары орналасқан планетадан табады. Ол уақыт саяхатының салдарынан қазір «Ғаламның өзінен отыз жеті есе үлкен» екенін мәлімдейді. Оның денесінің барлық бөлігі «сол жағындағы барлық диодтардан» басқа ауыстырылды, олар оған өмір бойы қатты ауыртады. Артур мен Фенчерч оны роботтың үнемі қорлауына төтеп бере отырып, «Құдайдың соңғы хабары» станциясына алып барады, онда олар оны хабардың сөздерін көру үшін көтеріп алады: «Келген ұсыныс үшін кешірім сұраймыз». Марвин таңқаларлық түрде жауап береді: «Мен бұл туралы жақсы сезінемін». Оның көзіндегі шамдар сөніп, оның ескірген схемалары толығымен тоқтап қалады; Марвин енді жоқ. (Радио драмасында оның соңғы сөзі «Кел, Артур» болды. Марвиннің «өлімі» Артурды «Ақымақ!» деп айтуға итермелейді, содан кейін, өзінің таңғалуына орай, «Мен оны сағынамын» деп қосады.) Алайда, 2005 жылы серияның бесінші романының радиода бейімделуінде, Марвин бастапқыда қатыспаған «Көбінесе зиянсыз» романында, ол соңғы эпизодтың соңында аман-есен камеоға ие болады. Ол өзінің кепілдік шарты әлі де қолданылып жүргенін және Ғаламның соңындағы Ресторанда, Милливейсте көліктерді тоқтатуға оралғандығын түсіндіреді.

Әндер

Стивен Мур 1981 жылы Ұлыбританияда "Marvin/Metal Man" және "Reasons to Be Miserable/Marvin I Love You" (қос B-жақты сингл) атты екі поп-сингл шығарды, бірақ екеуі де топ 40-қа ілесе алмады. Бір ән 2005 жылы шыққан "Галактика саяхатшысы" фильміне орай қайта жазылып, аранжировкаланды, "Жайлаусыз болу себептері (Оның аты Марвин)" деген атаумен Стивен Фрай орындады (ол Марвин емес, үшінші тұлғада ән салады).

"Марвин"

"Марвин" 1981 жылы шықты. Ол британдық хит-парадта 52-орынға жетіп, шағын сәттілікке қол жеткізді. Ән Марвиннің өкініштерін ("Менің жылжымалы бөліктерім қатты күйде") және ашуларын ("Білесің бе, мені не қатты ашуландырады? Олар мені Brillo Pad-пен жуады") синтезатордың қосылуымен баяндайды. Әннің басы қарапайым гитара үнінен тұрады, бірақ таспа кері қайтарылып, ноталар кері ойнатылады. Әншілік бөлімін радио және телесериалдарда Марвин рөлін орындаған Стивен Мур орындады. Мур сонымен қатар B жағындағы кеме капитанының дауысын сомдады. "Metal Man" B жағындағы ән болды. Әнге ғарыш кемесінің капитанымен (Мур ойнайды, радиода эпизодтық дауыспен) және көңілсіз робот Марвиннің әңгімесі кіреді. Ғарыш кемесі қара тесікке құлап барады, оны құтқарудың жалғыз жолы – басқаруды Марвинге тапсыру. Кемені құтқарғаны үшін Марвин қайтадан қарапайым қызметші ретінде пайдаланылады. Міне, роботтың тағдыры осындай. "Марвин" 2012 жылғы тікелей эфирдегі радиошоуға енгізілді.

Екі есе B-жақ

"Жақсысыз болу себептері" 1981 жылы жарық көрді. Оның ресми атауы The Double 'B' Side болды, және ол Polydor компаниясының Depressive Discs лейбелімен шығарылған қос B-жақты сингл болды. Ән Марвиннің өмірге қатысты ойларын көрсетеді ("Егер олар мені бөлшектерге бөлсе, мен сәл жақсырақ сезінер едім", "Егер менде қайтадан уақыт болса, лемминг болғанды қалаған болар едім"), синтезатордың қосылуымен. Атауы Иан Дюри мен The Blockheads тобының "Көңіл көтеруге себептер, 3-бөлім" хит-ына сілтеме жасайды. "Марвин, мен сені жақсы көремін" – екінші B-жағы болды. Марвин өзінің деректер базасында хатты алғаннан көп уақыт өткен соң тапқан сүйіспеншілік хатын сипаттайды. Әйел вокалын Kimi Wong O'Brien орындады. Ән Dr. Demento радиошоуында жиі сұралатын әуен болды және бірнеше Dr. Demento жинақ альбомдарына енді. 2008 жылғы мәлімет бойынша, ол Dr. Demento ресми веб-сайтындағы ең танымал 100 әннің ішінде 56-шы орында тұр.

Айтпақшы, бұл - автостопшы ғаламнан тыс

My Life as a Teenage Robot анимациялық сериясының "Sibling Tsunami" эпизодында, созылмалы депрессияға шалдыққан робот кейіпкері XJ 7-ге не болғанын сұрағанда, ол: "Әдеттегідей, өмір, ғалам, барлығы", - деп жауап берді. Бұл сілтеме тек Марвинге ғана емес, сонымен қатар серияның сюжеттік желісінің орталық қағидасы (сондай-ақ үшінші кітаптың атауы) болған "Өмірдің, Ғаламның және барлық нәрсенің түпкілікті сұрағына" жасалған. Британдық альтернативті рок тобы Radiohead 1997 жылғы OK Computer альбомының жетекші синглын Марвиннің құрметіне "Paranoid Android" деп атады. "Paranoid Android" әйгілі әндер тізімінде жиі кездеседі және "барлық уақыттағы ең танымал альбомнан шыққан, мүмкін, ең жоғары бағаланған ән" деп сипатталады. Марвиннің шығу тегі (соның ішінде Sirius Cybernetics Corporation және HitchHikers қолға ұсталатын құрылғысы) 2008 жылғы The Long Dark Tea Time of the Soul радиосериалында көрсетілген. 4-ші эпизодта Дирк Джентли өзінің досы Ричард Макдаффқа телефон соғады, ол қазір жаңа стартап, Sirius Cybernetics компаниясында жұмыс істейді. Кейде электронды сықырлаулар мен пневматикалық поршеньдердің дыбыстарын естуге болады. Телефон қосылысының соңында Стивен Мурдың электронды дауысы: "Ричард, менің ойымша, бізде осы диодтармен мәселе болуы мүмкін", - дейді. Марвин QI ойын шоуының "Quests: Part II" эпизодында пайда болып, жеңімпаз атанды.