Кіріспе
Брюс пен Балиоль фракциялары арасындағы азаматтық соғыстың шайқас бөлігі Шотландиядағы Брандер асуының шайқасы Шотландияның тәуелсіздік соғысы деп аталатын кең күрестің кішкентай бөлігін және Брюс пен Балиоль фракциялары арасындағы азаматтық соғыстың үлкен бөлігін құрайды. Бұл - 1306 жылы Дамфристе Брюс пен оның жақтастары өлтірген Джон Коминнің туыстары Аргиллдің Макдугаллдар үстіне патша Роберт Брюстің жеңісі. Бұл шайқастың қай жылы болғанын нақты анықтауға мүмкіндік жоқ: 1308 және 1309 жылдар аралығындағы әртүрлі даталар ұсынылды, бірақ 1308 жылдың жаз айының соңында болуы мүмкін. Тракуар 1308 жылдың тамызынан бастап жазылған.
The Battle of the Pass of Brander in Scotland forms a small part of the wider struggle known as the Wars of Scottish Independence, and a large part of the civil war between the Bruce and Balliol factions, a parallel and overlapping conflict. It was a victory for King Robert the Bruce over the MacDougalls of Argyll, kinsmen of John Comyn, also known as the Red Comyn, who had been killed by Bruce and his adherents at Dumfries in 1306. The sources do not allow us to determine the date of the battle with any degree of precision: various dates between 1308 and 1309 have been suggested, though the late summer of 1308 would seem to be the most likely. Traquair dates it to August 1308.
Шотландияның азаматтық соғысы
Джон Коминнің өлтірілуі Шотландияның саяси тарихында шешуші оқиға болды. Көп ұзамай Брюс Шотландия шіркеуінің толық қолдауымен таққа отырды, бұл паптың тыйым салуын тиімді болдырды, бірақ ол әлі де кейбір үлкен кедергілерге тап болды. Шотландиядағы күштер тепе-теңдігі ағылшындықтардың пайдасына қатты ауысты. Англияның Эдуард I-нің жорықтарының басты әлсіздігі, іс жүзінде, ол шотландтық дворяндармен тұрақты одақ құра алмады, бұл оның билігі байланысты болған дәстүрлі билік базасы болды: бір сәттегі достары келесі сәтте жау болуы мүмкін еді. Джон Коминді өлтіргеннен кейін оның отбасы мен туыстарының үлкен желісі ұлттық күресдің алдыңғы сапында болды, олар енді үлкен жамандық деп санаған Роберт Брюске қарсы ағылшын жағында күресуге кепілдік берілді. Брюстің шотландтық жаулары бүкіл аймақта, Галлоуэй, Лохабер, Атолл, Росс, Букан, Баденох және Стратспиде үлкен және стратегиялық маңызды жерлерді басқаратын. Аргиллдің көп бөлігі Лорннің лорды Александр Макдугаллдың бақылауында болды, ол Джон Коминмен некеде болды. Брюсті ағылшындар Мефвен шайқасында жеңгеннен кейін, оның әскерінен қалғандарды Александрдың ұлы Джон Лорн, сондай-ақ Иан "Бачач" "Ақсақ" деп аталатын Тиндрум маңындағы Далриг шайқасында жойды. Брюс қашып құтылып, жасырынды. Патша осы апаттардан айтарлықтай қалпына келсе де, 1307 жылдың көктемінде партизандық соғыс бастау үшін Айрширге түсіп, осы алғашқы күндері ағылшын әскери күші мен ішкі қарсылықтың бірігуіне қарсы шыға алатыны мүлдем белгісіз еді. Айрширдегі жорығы басталғаннан кейін көп ұзамай оған үлкен сәттілік ұшқан: Эдуард I әскерімен солтүстікке қарай бара жатып, 1307 жылдың шілдесінде Шотландия шекарасынан аз жерде қайтыс болды. Оның ұлы, әлдеқайда аз қабілетті Эдуард II, ағылшын ішкі саясатына назар аударды, шотландтық одақтастарына қолынан келгенше басқаруға мүмкіндік берді. 1308 жылдың жазында ағылшындықтар қайта оралады деп сенген Брюс тез әрі мұқият әрекет етуді шешті.
Солтүстікке шабуыл жасау
Бірінші шабуыл 1307 жылдың қыркүйегінде Галлоуэйде, Балиоллдардың мұрагерлік үйінде Макдугалл мен Маканндарға қарсы болды. Бұл жерде шайқас соншалықты қатал болды, жергілікті шаруалар Камберленд шекарасынан бас сауғалады. Галлоуэйдегі басшылар Эдуардтан көмек сұрап, ақыры Брюске алым-салық төлеуге мәжбүр болды. Осыны бітірген соң патша солтүстікке қарай бет бұрып, ағылшындықтар ұстаған төменгі жерлерді бұзып, Лохабердегі Қызыл Коминнің ескі бекінісіне қарай бет алды. Оның биік таулы аймаққа аттануын Лох-Линне көлінен жүзіп келе жатқан галереялар флоты қолдады. Джон Баках, қарт әкесі үшін әрекет етіп, осы біріктірілген шабуылдың толық күшін жеңе алмай, бітімгершілікке өтінді. Брюс солтүстіктегі солтүстік-шығысқа қарай өзінің басты жауы, Қызыл Коминнің туысы және атымен бірге, Джон Комин, Буканның 3-контымен қарым-қатынасын реттеу үшін жүрді. Бұл жорық 1308 жылдың мамыр айында Инверри шайқасында аяқталып, қыс мезгіліне дейін жалғасты. Брюс енді өз назарын батыстағы аяқталмаған істеріне аударуға еркін болды.
Брандер асуы
Александр Макдугалл, жасына толып, соғысқа қатыса алмай, Данстаффнадждағы өз қасарасында жатты. Осы уақыт аралығында оның үлкен ұлы Джон Баках Макдугаллдардың басты әскери басшысы болды. 1308 жылдың жазында, мүмкін тамыз айының соңында, оның әскері тар Брандер асуында орналасты, онда Аве өзені Бен Круаханның оңтүстік беткейін кесіп өтіп, Лох Аведен төмен түседі. Аргиллдің адамдары екіжүзділік танытып, кейін құлдырап кетті. Олар батысқа қарай Аве өзенінен Дунстаффнаджға дейін қуып жетіп, Джон Лох өзенінен құтылып, ақырында Букан графтығы сияқты Англияға бас сауғалады. Аргиллдің лорды беріліп, Брюске құрмет көрсетті, бірақ келесі жылы ол ұлына жер аударылудан қосылды, 1310 жылы Эдуард II қызметіне қайтыс болды. 1307 және 1308 жылдардағы жорықтар шотланд патшасына ішкі қауіп төндірді. Оның барлық жаулары жойылып, жер аударылып, жерлері жоғалып кеткен. Тірі қалғандардың Шотландияда күш базасы болған жоқ, олар тек ағылшын армиясының еріктілері ретінде күресті жалғастыра алды. Алайда, олар арасында қаһарлылық мұрасы сақталып, ақыр соңында 1332 жылы Шотландияға қайта оралды.
Бен Круахан шайқасы?
Брандер шайқасының нақты орны туралы белгісіздік әлі де бар. Р. А. Макдональд өзінің 1997 жылғы "Аралдар патшалығы" кітабында шайқастың дәстүрлі орны дұрыс емес екенін және ол солтүстікке қарай Лох-Этив жағалауында өткенін айтты. Осыдан ол бұл шайқасты Бен Круахан шайқасы деп дұрыс атау керек деген қорытындыға келеді. Алайда, Лох-Этивтегі шайқас Брюс шығыстан келіп, Брандер асуын тазартса ғана орын алуы мүмкін еді, дегенмен бұл тұзаққа арналған айқын орын болды. Бен Круаханның солтүстігіндегі Лох-Этивтің қиын жағалаулары бойынша жау галереялары толық көрініп тұрған жағдайда ілгерілеу әскери өзін-өзі өлтіру болар еді. Автор сонымен қатар, Джонның шайқастан кейін қашып кетуі тек Лох Этивке, теңізге, және Лох Авеге емес, ішкі теңізге, Брюстің одақтастары Кемпбеллдермен бақыланатынын айтады. Loch Awe "Кемпбелл көлі" болғанына қатысты автор өзінің бұрынғы кемпбеллдердің бұл уақытта Макдугаллдармен тұнып қалғандығын елемеді. Тіпті ішкі көлде де галерея баяу қозғалатын құрлық әскерінен қашудың ең жақсы тәсілін ұсынады. Картаға бір қарағанда, "Бен Круахан шайқасы" ешқашан болмайтынын көреміз.
Негізгі
Барбор, Джон, Брюс, транссексуалдар. А. А. А. Х. Дуглас, 1964 жыл. Фордон, Джон Оф, Шотландия халқының хроникасы, ред. В. Ф. Скене, 1872 жыл. Грей, Томас, Скаликроника, Эд және транс. Х. Максвелл, 1913 жыл.
Екіншілік
Барроу, Г. В. С., Роберт Брюс және Шотландия патшалығының қауымдастығы, 1976. Барон, Э. М., Шотландияның тәуелсіздік соғысы, 1934. Хайлс, лорд (Дэвид Далримпл), Шотландия жылнамасы, 1776 ж. Макдональд, К. М. Аргиллдің тарихы, 1950. Макдональд, Р. А., Аралдар патшалығы: Шотландияның батыс жағалауы, 1100 c1336, 1997.