Кіріспе

Орта ғасыр ағылшын аңызы Вулпиттің жасыл балаларының аңызы 12 ғасырда, бәлкім, король Стивеннің тұсында, Англияның Суфолк штатындағы Вулпит ауылында пайда болған екі ерекше түсті балаға қатысты. Балалардың аға-інілері мен апа-сіңлілері екені анықталды, олардың терісінің жасыл түстісінен басқалары әдетте қалыпты көрінді. Олар бейтаныс тілде сөйлеп, тек шикі бұршақ жейтін. Олар басқа тағамдарды жей бастады, содан кейін жасыл түсті болып кетті, бірақ бала ауырып, әпкесі шомылдыру рәсімінен өткеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Қыз жаңа өмірге бейімделгенімен, оны "көптігі мен ұятсыздығы" деп санады. Ағылшын тілін үйренген соң, қыз оған ағасымен бірге күннің ешқашан жаумайтын жерінен келгендерін түсіндірді. Бір нұсқада ол барлық жер жасыл деп айтқан, ал екінші нұсқада ол жерді Сент-Мартин жері деп атаған. Бұл туралы тек Уильям Ньюбургтің Historia rerum Anglicarum және Ральф Когжесхоллдың Chronicum Anglicanum кітаптарында ғана жазылған. Сол кезден бастап, 19-ғасырдың ортасында қайтадан табылғанға дейін, жасыл балалар 1586 жылы Уильям Камденнің Британиясында және 17-ғасырдың басындағы екі еңбекте, Роберт Бертонның "Анатомия меланхолиясы" және епископ Фрэнсис Годвиннің "Айдағы адам" фантастикалық шығармаларында ғана кездеседі. Жасыл балалар туралы әңгімені екі тәсілмен түсіндіреді: ол басқа әлемнің тұрғындарымен, мүмкін жер асты немесе ғарышқа қатысты қиялға салынған кездесуді сипаттайтын халықтық әңгіме немесе ол нақты оқиғаны бұрмаланған түрде ұсынады. Бұл әңгімені ағылшын анархист ақыны және сыншысы Герберт Рид өзінің 1928 жылы алғаш рет жарияланған "Англиз стилі" атты шығармасында идеалдық фантазия ретінде мақтаған және 1935 жылы жарық көрген "Жасыл бала" атты жалғыз романына шабыт берді.

Әңгіме

Бір күні Ескендір патшаның тұсында, Уильям Ньюбургтің айтуынша, Вулпиттің тұрғындары ауылға есімін берген қасқыр орларының бірінен екі баланы, бір аға мен бір апаны тапты. Олардың терісі жасыл, тілі бейтаныс, киімдері бейтаныс. Ральф Когшоллдің айтуынша, балалар Ричард де Калнның үйіне әкелінді. Ральф пен Уильям екеуі екі күн бойы барлық тамақтан бас тартқан, бірақ бірде шикі бұршақ тауып алады да, оны асыға жейді. Балалардың әдеттегі тамаққа бейімделуі бірте-бірте басталып, уақыт өте келе олардың жасыл түстері жоғалады. Балаларды шомылдыру рәсімінен өткізу туралы шешім қабылданды, бірақ екеуінің кішісі болып көрінген бала ауырып, шомылдыру рәсімінен бұрын немесе көп ұзамай қайтыс болды. Ағылшын тілін үйренген соң, балалар - Ральф тек тірі қалған қыздың ғана - күн ешқашан шықпайтын, жарық түнектей болатын елден келгендерін түсіндірді. Уильям қыздың үйін Сент-Мартин жері деп атағанын айтады; Ральф барлық нәрсе жасыл екенін айтады. Уильямның айтуынша, балалар Вулпитке келгенін түсіндіре алмады; олар әкесінің малын баққан кезде қатты шу естіді (Вильямның айтуынша, бұл Бьюри Сент-Эдмундс аббатханасының қоңырауларының дыбысы сияқты) және кенеттен өздерін тауып алған қасқыр орнының жанында болды. Ральф олардың малды үңгірге ертіп, ақырында қоңыраудың дыбысына жетеленіп, біздің жерімізге кіргенін айтады. Ральфтің айтуынша, қыз Рихард де Кальннің үйінде көп жылдар бойы қызметші болып жұмыс істеген, ол жерде оны "өте еріншек және ұятсыз" деп санаған. Уильямның айтуынша, ол ақырында Кингс-Линнен шыққан адамға тұрмысқа шықты, ол Уулпиттен 64 шақырым қашықтықта орналасқан, ол ол жазғанға дейін әлі де сол жерде тұратын. Ричард де Калнның отбасы тарихын зерттеу негізінде астроном және жазушы Дункан Лунан қызға 'Агнес' деген ат берілген және ол Ричард Барре есімді патша қызметкеріне тұрмысқа шыққан деген қорытындыға келді.

Түсіндірмелері

Бұл оқиғаның не себепті орын алғанын Ральф Когжесхолл не Вильгельм Ньюбургтік түсіндіруге тырыспады. Кейбір қазіргі тарихшылар да осыған қарсы: "Мен бұл кереметтердің мәнсіз екендігін естелік немесе психологиялық тұрғыдан түсіндіруге тырысудың, егер де бірдеңе болған болса, Вильгельм Ньюбургтікіні зерттеуге немесе орта ғасыр тарихын зерттеуге пайдасыз екенін білемін", - дейді 12-ғасыр тарихшылығының авторы Нэнси Партнер. Дегенмен, мұндай түсіндірмелер іздеуді жалғастыруда және екі тәсіл жасыл балалардың құпиясын түсіндіруде басымдықты иеленді. Біріншісі - бұл әңгіме фольклордан шыққан, ол "әдеби әлемнің" тұрғындарымен қиялданған кездесуді сипаттайды. Кейбір ертедегі және қазіргі заманғы зерттеулерге сәйкес, бұл басқа әлем - ғарыш, ал жасыл балалар - ғарыш жаратылыстары. Екіншісі, бұл - шынайы оқиғаның "қаңқа-қаңқа айтылуы", бірақ жазылған оқиғаның балалар берген шынайы мәлімет пе, әлде "ересектердің ойлап тапқан" әңгімесі ме, бұл туралы нақты айту мүмкін емес. Бұл оқиғаны зерттеу барысында Чарльз Оман "бұл оқиғаның артында қандай да бір құпия, есірткі мен ұрлау оқиғасы жатыр" деген тұжырымға келді. Орта ғасырлар зерттеушісі Джеффри Джером Коэн бұл оқиғаның ағылшындар мен жергілікті британиялықтар арасындағы нәсілдік айырмашылықты бейнелейтінін айтып, басқаша тарихи түсіндірме ұсынады.

Фольклорлық

ХХ ғасырдың Чарльз Оман сияқты фольклорлық зерттеушілері балалардың әңгімелерінің бір элементі, үңгір арқылы басқа шындыққа кіру, өте танымал болған сияқты. Орта ғасыр тарихшысы Уэльс жеріндегі Джеральд осыған ұқсас оқиғаны айтып береді. Бірақ жасыл балаларға қатысты нақты мотив нашар расталған; Э. В. Баугман оны өзінің F103.1 категориясындағы ағылшын және Солтүстік Америка халықтық аңыз мотивтерінің жалғыз мысалы ретінде келтіреді: "Түсінірек әлем тұрғындары өлімге барады және олармен өмір сүруді жалғастырады". Мадейдің айтуынша, "жасыл балалар" туралы аңыз "Англия мен Уэльс аумақтарында пайда болған, үңгір арқылы басқа әлемге өту" деген қиялдың танымал бөлігі болды. Мартин Уолш жасыл балалардың тарихын "атавистік егін жинау рәсімінің бұрмаланған есебі" деп атайды. Ол Сент-Мартинге сілтемелерді маңызды деп санайды және бұл оқиғаны Мартинмас мейрамының ағылшын аборигендерінің өткенінде пайда болғанын дәлелдейді, оның ішінде балалар тарихы "ең төменгі қабатты" құрайды. Алайда Джон Кларк Уолштың тұжырымдарына күмән келтіріп, Сент-Мартиннің "Басқа әлеммен байланысы бар тұлға" немесе балаларды "атавистік егін жинау рәсімімен" байланыстыратын дәлел жоқ деп айтады. Мадей гипотетикалық Сент-Мартин жерін қасиеттімен байланыстырады, бұған дейін Сент-Мартин мен жер асты әлемінің арасындағы байланысты дәлелдеген Анн Виттедің ескерткіші. Ортағасырлық фольклор оны аттану, сол кездегі кең тараған психопомп және қайта тірілуді бейнелейтін таяқпен жүру сияқты өлімнің символдарымен тығыз байланыстырды. Ол сондай-ақ екі бала бір мезгілде өмір мен өлімді білдіруі мүмкін екенін айтады, бұл жасыл салт атты туралы қазіргі заманғы әңгімелерге ұқсас. Балалардың бояулары өзгергені "өлімнен өмірге өтуін, жер бетінде қайта тірілуін бейнелейді". Бұта жеу фольклоршылардың да назарын аударды. "Балалардың әдеттегі тамағы - бұршақ, өлгендердің тамағы", - дейді К. М. Бриггс. Ол 1967 жылы жазған "Англия дәстүрі мен әдебиетіндегі феялар" атты кітабында өлілердің тағамдары туралы дәл осындай пікір айтқан болатын, бірақ Джон Кларк Бриггстің айтқаны туралы күмән келтіріп, "фабриканың өлілердің тағамдары ретінде анықталуы негізсіз" деп түсіндірді. Алайда, ол "бұздар көптеген мәдениеттерде өлгендермен байланысты" деп келіседі және Мадей бұршақ "бұздар ежелгі заманнан бері өлім мен бүлінудің символы болғаннан басқа, олар қайта туу және құнарлылық сияқты қарама-қарсы құбылыстармен де байланысты" деп дәлелдейді. Ертегідің қазіргі нұсқасы жасыл балаларды ормандағы қыздармен байланыстырады. Әр түрлі оқиғалар болса да, олардың ортақ мотиві - олар ағасы арсендікпен уланғаннан кейін орманға тасталып кетеді немесе орманға өлуге әкелінеді. Арсендік улану олардың боялуына әкелді; олар орманнан қашып шыққаннан кейін Вулпит балаларымен байланысып кетті, бірақ олардың түпкілікті ашылуынан бұрын шұңқырға түсті. Бұл оқиғаның нұсқасы жергілікті жазушы және халық әншісі Боб Робертске белгілі болды, ол 1978 жылғы "Саффольктің кесіндісі" атты кітабында былай дейді: "Маған Вулпитте әлі де "жасыл балалардың ұрпағы" бар деп айтылды, бірақ ешкім маған олардың кім екенін айтпады!" Басқа пікірлер бойынша, балалар ғарышқа келгендер немесе Жер асты әлемінің тұрғындары болуы мүмкін. Роберт Бёртон өзінің 1621 жылғы "Анатомия меланхолиясында" жасыл балалар "көктегі құлап түсті" деп ұсынды, бұл идеяны тарихшы және Херефорд епискобы Фрэнсис Годвин өзінің 1638 жылы Уильям Ньюбургтің есебіне сүйене отырып, өлгеннен кейін жарық көрген "Айдағы адам" атты болжамды көркем шығармасында қабылдады.

Жарияланым және мұра

Бұл әңгіме 16 ғасырдың аяғында Уильям Ньюбургтің Historia rerum Anglicarum-ның алғашқы баспа басылымымен бірге ертегі заманауи кезеңде қайта пайда болды. 1586 жылы Уильям Камден бұл оқиғаға қысқаша түсініктеме бере отырып, оны аңыз деп санады. 1610 жылы Historia rerum Anglicarum-дың екінші басылымында Ньюбург пен Когжесхоллдың әңгіме мәтіндері салыстыру үшін бірге басылды. Алайда, Камденнен айырмашылығы, Роберт Бертон 1621 жылы жазған хатында бұл оқиғаның шынайы екендігін ғана емес, балалардың айдан түскенін де мәлімдеді. Бұл көзқарасты Херефорд епискобы Фрэнсис Годвин өзінің Айға саяхат туралы ғылыми фантастикалық әңгімесінде, 1638 жылы өлімінен кейін жарияланған "Айдағы адам" деген еңбегінде ортақтастырды. Мадейдің айтуынша, Годвин көркем әдебиет жазған кезде "Р.Бёртоннан айырмашылығы, ол Вулпит ертегісіне аса шынайы қарамады". Годвин Уильям Ньюбургті бір рет ғана атап көрсеткен, бірақ Пул "Вильям Ньюбургтің осы ғажайып жаратылыс туралы тарауында айтылғандар Годвиннің өзі айтқаннан әлдеқайда көп" деп атап өтті. Кларк бұл туралы толық айтып, ай тұрғындарының Сент-Мартинге құрметпен қарағанын атап өтті. Бұл ертегі Виктория дәуірінің ортасында фольклоршы Томас Кейтли оны ағылшын тіліндегі "Фейри мифологиясы" атты алғашқы басылымына енгізген кезде қайта пайда болды. Анархист ақын және сыншы Герберт Рид өзінің "Англияның проза стилі" атты еңбегінде жасыл балалардың тарихын "фантазияның барлық түрлері сәйкес келуі керек норма" деп сипаттады. Бұл 1935 жылы жарық көрген "Жасыл бала" атты жалғыз романына шабыт болды. Жазушы Джон Макклин өзінің 1965 жылғы "Странные судьбы" кітабында 1887 жылы испандық Банхос ауылына келген екі жасыл бала туралы баяндады. Бұл оқиғаның көптеген егжей-тегжейі Вулпит балаларының берген есебіне өте ұқсас, мысалы, екі баламен дос болған Банхос қаласының мэрі Рикардо де Кальноның есімі, Рикардо де Кальнеге өте ұқсас. Маклиннің оқиғасы Вулпиттің жасыл балаларынан шықты, әсіресе, Баньо деп аталатын испандық ауыл туралы жазба жоқ болғандықтан, бұл оқиғаның ойдан шығарылғаны анық. Жасыл балалар ертегісі 1976 жылы Ж. Х. Прайннің "Сен-Мартиннің елі" поэмасының илхам көзі болды. Прайн бұл туралы тікелей айтпай-ақ, тек эпиграфтағы сөздерімен ғана, "жақсылап еркін аударма" деп айтады сыншы Н. Х. Рив Уильям Ньюбургтің латын мәтінін: Австралиялық романист және ақын Рэндольф Стоу 1980 жылы "Жасыл қыз" романында жасыл балалардың оқиғасын қолданады; жасыл қыз - бұл тақырыптық кейіпкердің көзі, бұл жерде жасыл көзді сары қыз. Жасыл балалар басты кейіпкер Криспин Клэрдің қызығушылығын туғызады, сонымен қатар Уильям Ньюбургтің, Герваз Тилберидің және басқалардың латын жазбаларындағы кейіпкерлер, ал Стоу осы мәтіндердің аудармаларын қосады: бұл кейіпкерлердің "жоғалу және иеліктен шығару тарихы бар, олар [Клэрдің] өздерінкіне ұқсас". 1996 жылы ағылшын ақыны Глин Максвелл жасыл балалардың оқиғасына негізделген Wolfpit (Woolpit-тің бұрынғы атауы) атты өлең пьесасын жазды, оны сол жылы Эдинбург фестивалі фринжисінде Кембридж университетінің әуесқой драма клубы орындады. Соңғы кезде Нью-Йоркте қойылды. Максвеллдің нұсқасында қыз иеленушінің келісімшарт бойынша қызметшісі болады, бірақ Жаксон есімді бейтаныс оны азаттыққа сатып алып, белгісіз жерге алып кетеді. Бұл ертегі 20-шы және 21-ші ғасырлардағы бірнеше балалар кітаптары мен әңгімелерінің негізі болды, соның ішінде Джудит Стинтонның 1983 жылғы Томның ертегісі, Марк Бартоломейдің 2006 және 2007 жылдардағы трилогиясы және 2019 жылы Дж. Андерсон Коутстың "Вулпиттің жасыл балалары". Балалар жазушысы және ақын Кевин Кроссли Холланд бұл тақырыпқа бірнеше рет оралды. Оның 1966 жылы жарық көрген "Жасыл балалар" атты кітабы ертедегі хроника жазушыларға негізінен адал болып қалады. 1994 жылы түсірген нұсқасында бұл оқиға жасыл қыздың көзқарасынан баяндалады. Фантастика / ғылыми фантастика авторлары Джон Кроули (1981 жылы) және Терри Виндлинг (1995 жылы) жасыл балаларға негізделген ересектерге арналған қысқа әңгімелерді жариялады.

Музыка

Жасыл балалар - 1990 жылы балалар мен ересектер орындаған Nicola LeFanu құрастырған Кроссли Холланд либреттосымен жасалған қоғамдық операның тақырыбы. Бұл шығармада балалар оркестрінің өз материалдарын енгізуіне мүмкіндік беретін лакуналар бар. Норвегиялық англо-норвегиялық The Green Children тобы өздерінің және қайырымдылық қорының атын осы оқиғадан алған. Норвегиялық Милла Фэй Сунде мен Ұлыбританиядан Марлоу Беван құрамына кіретін топтың музыкасы "атмосфералық электропоп" деп сипатталған.