Кіріспе
Fieseler Fi 156 Storch () – неміс авиациялық өндіруші Fieseler компаниясы жасаған және шығарған байланыс ұшағы. Оның «Сторч» деген лақап аты ұшақтың негізгі қону доңғалағының ұзын тіректерінен туындаған, бұл ұшаққа ұзын аяқты, үлкен қанатты құс сияқты көрініс берді. 1930 жылдардың ортасында Рейхслюфтфартминистериум (Рейх авиация министрлігі немесе RLM) талабына жауап ретінде жасалған Fi 156, байланыс, әскерлік ынтымақтастық және медициналық эвакуация мақсатында қолданылатын, құрастыруы оңай және қолжетімді ұшақ болды. 1936 жылдың 24 мамырында Fi 156 V1 алғашқы ұшуын жасады, ал алғашқы партиялар бір жыл ішінде жеткізілді. Ұшақ өте жақсы қысқа ұшу-қону қабілетімен (STOL) және 50 км/сағ сағаттық төмен жылдамдықтағы тұру жылдамдығымен жоғары бағаланды. 1937 мен 1945 жылдар аралығында 2900-ге жуық ұшақ түрлі модельдерде, оның ішінде ең көп таралғаны Fi 156C болды. Fi 156 экспорттық нарықта жылдам танымал болды, соңында көптеген елдерде кеңінен қолданылды. Көптеген елдер өздерінің ұшақтарын Екінші дүниежүзілік соғыстың әртүрлі майдандарында әскери мақсатта пайдаланды. Fi 156 ұшағы Люфтваффеде кеңінен қолданылды, көбінесе әуеде барлау және сирек жағдайда әскер тасымалы үшін пайдаланылды. Неміс ұшақтары Шығыс және Батыс майдандарында, Солтүстік Африкада және тіпті Арктикада да қатысты. 1943 жылдың қыркүйегінде «Сторч» операциясы «Эйхеде» маңызды рөл атқарды, бұл операцияда итальяндық диктатор Бенито Муссолини Гран-Сассо тауынан құтқарылды. 1945 жылдың 26 сәуірінде «Сторч» Берлин шайқасы кезінде Бранденбург қақпасының жанындағы Тиергартендегі импровизацияланған қону жолағына соңғы ұшақтардың бірі болып қонды. Соғыс кезінде көптеген «Сторч» ұшақтары одақтастарға түсті, олардың бірнешеуі жоғары шенді офицерлердің жеке ұшақтары ретінде пайдаланылды, мысалы, фельдмаршал Бернард Монтгомери, әуе вице-маршалы Артур Конингем және әуе вице-маршалы Гарри Бродхерст. Соғыс аяқталғаннан кейін де, өндіріс 1950 жылдарға дейін жеке және әскери операторлар үшін басқа елдерде жалғасты. Германиядан басқа, Франция, Чехословакия, Румыния және Кеңес Одағында да қосымша өндіріс желілері құрылды. Сонымен қатар, Fi 156 ұшағын қайта жасауға немесе оған еліктеуге көптеген әрекеттер жасалды, соның ішінде Pazmany PL 9 Stork, RagWing RW19 Stork және STOL King сияқты үштен бір бөлігіне дейін үлкейтілген, жеке құрастырылған ұшақтар. Slepcev Storch және француздық түпнұсқа ұшақтың кейінірек жасалған нұсқалары көбінесе әуе көрмелерінде және басқа да ұшу шараларында пайда болды. Көптеген ұшуға жарамды ұшақтар жиырма бірінші ғасырда да пайдалануда.
The Fieseler Fi 156 Storch (, "stork") was a liaison aircraft designed and produced by the German aircraft manufacturer Fieseler. Its nickname of Storch was derived from the lengthy legs of its main landing gear, which gave the aircraft a similar appearance to that of the long legged, big winged bird. Developed during the mid 1930s in response to a request from the Reichsluftfahrtministerium (Reich Aviation Ministry or RLM), the Fi 156 was an affordable and easy to construct aircraft purpose designed for the liaison, army co operation, and medical evacuation roles. On 24 May 1936, the Fi 156 V1 performed its maiden flight; the first deliveries took place less than a year later. It was well regarded for its excellent short field (STOL) performance and low stalling speed of 50 km/h (31 mph). Around 2,900 aircraft of various models, the most commonplace being the Fi 156C, were produced between 1937 and 1945. The Fi 156 quickly became popular on the export market, eventually being widely used by various nations. Numerous countries deployed their aircraft in a military capacity across various theatres of the Second World War. The Fi 156 was extensively operated by the Luftwaffe, who often used it in the aerial reconnaissance role and less often as a troop transport. German aircraft saw action on the Eastern Front, Western Front, the Western Desert, and even the Arctic. During September 1943, the Storch played a pivotal role in Operation Eiche, the rescue of deposed Italian dictator Benito Mussolini from a boulder strewn mountain top near the Gran Sasso. On 26 April 1945, a Storch was one of the last aircraft to land on the improvised airstrip in the Tiergarten near the Brandenburg Gate during the Battle of Berlin. During the conflict, a number of Störche were captured by the Allies; several were used as the personal aircraft of high ranking officers such as Field Marshal Bernard Montgomery, Air Vice Marshal Arthur Coningham, and Air Vice Marshal Harry Broadhurst. Even after the end of the conflict, production of the type continued in other countries into the 1950s, both for the private market and military operators. In addition to Germany, additional production lines had been established in France, Czechoslovakia, Romania, and the Soviet Union. Furthermore, there have been many attempts to recreate or imitate the Fi 156, including several three quarter scale homebuilt aircraft, such as the Pazmany PL 9 Stork, RagWing RW19 Stork, and STOL King. The Slepcev Storch and French built later variants of the original aircraft have often appeared at air shows and other flying events. Numerous flight worthy aircraft are still operational into the twenty first century.
Негізгі мәліметтер және таңдау
1935 жылы Рейхслүфтфартминистерия (Рейхс авиация министрлігі немесе RLM) Лютваффе үшін байланыс, армиялық өзара әрекеттесу (қазіргі кезде алдыңғы әуе бақылауы деп аталады) және медициналық эвакуация рөліне жарамды жаңа ұшақ ұсыну үшін бірнеше авиация компанияларын шақырды. Bf 163 Fi 156 ұшағына ұқсас болса, Si 201 салыстырмалы түрде ерекше ұшақ болды; барлық үш жоба ресми тұлғалар тарапынан жан-жақты бағаланды. Fi 156 оның дизайнындағы салыстырмалы түрде арзан және қарапайым құрылысының арқасында ең қолайлы ұсыныс ретінде таңдалды. Соғыстан кейін Антонов керемет STOL қабілеттеріне ие, аңызға айналған An 2 STOL бипланын жобалауға кірісті.
Чехословакиядағы өндіріс
1944 жылы өндіріс Leichtbau Budweis зауытынан Choceň қаласындағы Mráz зауытына көшірілді, онда Fi 156 ұшағының 138 данасы жасалды, бұл ұшақ жергілікті жерде "K 65 Čáp" деп аталды. Өндіріс 1949 жылы аяқталды.
Францияда өндіріс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француздық Morane Saulnier компаниясы неміс бақылауында жұмыс істеді, осы кезеңде ол Storch сияқты бірнеше неміс үлгілерін құрастырды. 1944 жылы Франция азат болғаннан кейін, Армэ де л'Аррдың сұрауымен Morane Saulnier зауытында Fi 156 ұшағының өндірісі жалғастырылды. Қалған Argus ауамен салқындатылған инвертті V8 қозғалтқыштарымен жасалған ұшақтар MS 500 Criquet деп аталды. Әртүрлі өзгерістер енгізілген және басқа қозғалтқыштармен (қатарлы және радиалды) жабдықталған ұшақтар әртүрлі типтік нөмірлер алды. Индокитайда ұшақты пайдалану ұшақ корпусын жасау үшін ағаштың нашарлығын көрсетті, сондықтан қанаттарды металдан жасау туралы шешім қабылданды. Енгізілген өзгерістердің арасында артқы терезе арқылы нысанаға алу жүйесі алынып тасталды, бірақ кейбір ұшақтарда MAC 34T пулеметін бір жақтан ату үшін қосымша жабдықталды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін 141 ұшақ, ал Morane Saulnier компаниясының барлық түрдегі Criquet ұшақтарының өндірісі 1965 жылы тоқтағанға дейін барлығы 925 ұшақ салынды.
Румыниядағы өндіріс
Лицензиялық өндіріс 1943 жылдың қазан айында Бухаресттегі ICAR зауытында Румынияда басталды. 1944 жылдың мамыр айында ICAR зауыты бомбаға түскенге дейін барлығы 10 дана ғана салынды. Өндіріс сол жылдың соңында қайта жаңартылды, бірақ жөндеу жұмыстары өндірісті тоқтатқанша тек алты дана аяқталды. 1945 жылдың маусымынан 1946 жылға дейін тағы 64 ұшақ құрастырылды.
Қазіргі заманғы даму
Керемет STOL қасиеттеріне байланысты, Storch ұшағын қайта жасауға немесе көшіруге көптеген тыраштандырулар жасалды, көбінесе әртүрлі үштен бір бөлігінен кем емес масштабтағы жеке құрастырылатын ұшақтар түрінде, мысалы, Pazmany PL 9 Stork, Roger Mann’s RagWing RW19 Stork және Preceptors STOL King. Мысалы, Slepcev Storch – түпнұсқаның үштен бір бөлігінен кем емес масштабтағы көшірмесі, бірақ кейбір жеңілдетулермен. Қазіргі заманғы материалдарды пайдалану түпнұсқаға қарағанда жақсы STOL көрсеткіштерін қамтамасыз етеді, 30 метрлік ұшып-қону және қарсы жел болмағанда 50 метрлік қону жолымен. Алғашқыда ол Австралияда жобаланып, өндірілді, ал қазір Сербияда өндіріледі.
Дизайн
Fieseler Fi 156 Storch – қысқа ұшу-қону ("STOL") мүмкіндіктерімен ерекше тиімді болған жоғары қанатты моноплан. Оның "Сторх" деген лақап аты ұшу кезінде төмен созылған негізгі қону шассисінің ұзын аяқтарынан шыққан, оның құрылысы ұзын аяқты, үлкен қанатты құсқа ұқсас болды. Жақсы қону жылдамдығының арқасында Storch кейде тік немесе тіпті желге қарсы ұшқанда кері қонуға түскендей көрінетін. Ұшақтың экипажы әдетте үш адамнан тұратын, жабық кабинасы кеңінен шынымен жабдықталған, сыртқа көрініс жақсы болатын. Құрылымы дәнекерленген болат құбырлардан, ал сыртын матамен жапқан. Құйрық бөлігі мен қанаттары ағаштан жасалған, ал қанаттары фанерамен қапталған. Fi 156 өз өлшеміне қарағанда салыстырмалы түрде ұзын қанаттарға ие болды. Қанаттың алдыңғы жиегінің бойында толық ұзындығында бекітілген жақтаулар, ал артқы жиегінің бойында иілмелі және тесіктелген басқару беттері орналасқан. Бұл конструкция бұрынғы Junkers қанаттарының "Doppelflügel" немесе "қос қанатты" дизайнынан шабыланды деп есептеледі. Fi 156-дағы бұл орнату әрбір қанаттың артқы жиегіндегі жапсырмалар мен айлерондар арасында шамамен 50/50 бөлінген, ал айлерондардың әрқайсысының артқы жиегінің жартысынан астам бөлігінде тримдік тақталар орналасқан. Бұл жақтаулар мен жақтаулардың үйлесімі ұшақтың STOL көрсеткіштеріне үлкен үлес қосты. Құрлықтағы ұшақтар үшін сирек кездесетін мүмкіндік – ұшақтың қанаттарын фюзеляж бойымен бүктеу мүмкіндігі, бұл Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Fairey Swordfish торпедалық бомбалаушысының қанаттарына ұқсас болды. Бүктелген кезде ұшақты тіркемеге орнатуға немесе көлік артына тіркеп сүйреуге болады (бірақ баяу жылдамдықпен). Қанатты бүктеуге арналған негізгі білігі қанат тамырында, артқы қанат тірегі кабинамен кездесетін жерде орналасқан. Негізгі қону шассисінің ұзын аяқтары 40 см (15 3/4 дюйм) саяхат еткізіп, майлы және серіппелі амортизаторлармен жабдықталған, бұл салыстырмалы түрде қиын және тегіс емес беттерге қонуға мүмкіндік берді. Бұған амортизаторлардың жұмысын бастамас бұрын 20 см "алдын ала саяхат" қашықтығы қосылды. Бастапқы модельдер қаруланбаған, бірақ C 2 нұсқасынан бастап Fi 156 өзінен қорғану үшін 7.92 мм MG 15 машиналық мылтығын орнатуға арналған көтерілген, толық шыныланған позициямен жабдықталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Fi 156 нацистік Германияның барлық әскери театрларында кеңінен қолданылды. Ол Шығыс майданында, Батыс майданында, Солтүстік Африкада және тіпті Арктикада қолданылды. Бельгияны неміс басқындығы кезінде байланыс ролінен басқа, шамамен 100 Fi 156 Grossdeutschland атқыштар полкінің батальонын, әр ұшақта екі адамнан тасымалдау үшін пайдаланылды, олар жаудың тылындағы жолға қонды (Niwi операциясы). Солтүстік Африка кампаниясы кезінде Afrika Korps Storch-ты көлік және әуеден бақылау үшін жиі пайдаланды. Сондай-ақ, бұл театрдың қаңғып қалған ұшқыштарын құтқару үшін екі арнайы құтқару эскадрильясы жұмыс істеді. "Құтқару" фильмінде осы құтқару операциясы көрсетілген. 1945 жылдың 26 сәуірінде Storch Берлин шайқасы кезінде және нацистік Германияның соңғы күндерінде Бранденбург қақпасының жанындағы Тиергартендегі импровизацияланған әуежайға қонған соңғы ұшақтардың бірі болды. Оны сынақшы ұшқыш Ханна Рейч басқарды, ол генерал-фельдмаршал Роберт Риттер фон Греймді Гитлердің шақыруымен Мюнхеннен Берлинге жеткізді. Storch Батыс майданында одақтастар түсірген соңғы ұшақ болды, ал тағы біреуін американдық Piper J 3 Cub азаматтық оқу және спорттық ұшағының әскери нұсқасы – L 4 Grasshopper түсірді. L-4 ұшқыштары, лейтенанттар Дуэйн Фрэнсис пен Билл Мартин, .45 калибрлі тапаншаларымен Storch-қа оқ атып, неміс әуе экипажын жерге қондырып, қолға түсіруге мәжбүр етті. Соғыс кезінде бірнеше Storch ұшақтары одақтастар тарапынан басып алынды. Олардың бірі британдық фельдмаршал Бернард Монтгомеридің жеке ұшағы болды. Басқалары әуе вице-маршалы Артур Конингэм мен әуе вице-маршалы Гарри Броадхерсттің жеке ұшақтары ретінде пайдаланылды, ол Солтүстік Африкада Storch-ін сатып алып, кейін Италия мен Солтүстік-Батыс Еуропаға ұшып барды. Британдықтар 145 Fi 156 ұшағын басып алды, оның 64-і Германиядан Францияға соғыс өтемақысы ретінде берілді.
Соғыстан кейінгі іс-шаралар
Француз әуе күштері (Armée de l'Air) және француз армиясының жеңіл авиациясы (Aviation Légère de l’Armée de Terre) 1945 және 1958 жылдар аралығында «Крикет» ұшағын пайдаланған. Сәйкесінше, бұл типтің қолданылуы Индокитай соғысы мен Алжир соғысы кезінде француз әскерлерінде болған. Швейцария әуе күштері, сондай-ақ таулы Еуропаның бірнеше басқа елдері, STOL мүмкіндіктері қажет болған қиын жерлерде құтқару операцияларын жүргізу үшін «Storch» ұшағын пайдалануды жалғастырды. Бұл типке қатысты ең маңызды тарихи оқиғалардың бірі – 1946 жылғы қарашада Гаули мұздығындағы апаттан құтқару операциясы. «Flugwaffe» ұшқан екі «Storch» ұшағы апаттан аман қалған он екі адамды қауіпсіз эвакуациялаудың жалғыз құралы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген ұшақтар ауыл шаруашылығындағы шашыру сияқты қосымша мақсаттарда қолданылды. ХХІ ғасырға дейін көптеген «Storch» ұшақтары қолданыста болып келеді және оларды әуе шоуларында жиі көруге болады. Солтүстік Америкада «Collings Foundation» қоры мен «Fantasy of Flight» мұражайының коллекцияларында ұшуға жарамды Fi 156 «Storch» ұшақтары бар.
Аргентина
MS.502 Крикет Буэнос-Айрес, Морон қаласындағы Ұлттық Әуе Құралдары мұражайында.
Австрия
110253 – Fi 156 Австрияның Вена қаласындағы Әскери тарих мұражайында статикалық экспонат ретінде көрсетілген.
Бельгия
5503 – S 14B Брюссель қаласындағы Қарулы күштер мен әскери тарих Корольдік мұражайында статикалық экспонат ретінде қойылған.
Финляндия
4230/39 – Fi 156 K 1 Вантаа қаласындағы Фин авиация мұражайында, Уусимаа облысында қойылған. Бұл – Фин әуе күштерінің сақталған жалғыз «Storch» ұшағы. Ол соңғы иесінен азаматтық бояу схемасын және OH FSA тіркеу белгісін сақтап тұр. Бұрын ол ST 112 сериялық нөмірімен және OH VSF тіркеу белгісімен пайдаланылған.
Германия
73 – MS.505 ұшуға қабілетті, Саксониядағы Гроссенхайн қаласындағы Fliegendes мұражайында. Ол D EGTY ретінде тіркелген және француз әуе күштерінің түстерімен боялған. 637 – MS.500 Берлиндегі Luftwaffenmuseum der Bundeswehr мұражайында тұрақты экспонат ретінде көрсетіледі. 4299 – Fi 156 C 3 Бавариядағы Мюнхен қаласындағы Deutsches Museum мұражайында тұрақты экспонат ретінде орналасқан. 110062 – Fi 156 C 3 Берлиндегі Deutsches Technikmuseum мұражайында тұрақты экспонат ретінде орналасқан. 110254 – S 14 Рейнланд-Пфальц жеріндегі Шпейер қаласындағы Technik Museum Speyer мұражайында тұрақты экспонат ретінде көрсетіледі. Жиынтық – Fi 156 C 3 ұшуға қабілетті, Бавариядағы Мюнхен қаласындағы Deutsches Museum Flugwerft Schleissheim мұражайында.
Италия
MM12822 – Fi 156 C 3 Лацио облысы Браччано қаласындағы Италия Әуе күштері мұражайында қойылған.
Норвегия
W/Nr 2088, "GM + AI", Fi 156 A 1 (ұшуға рұқсат LN STC), Питер Холлоуэй қалпына келтірді, Шаттлворт Жинағы, бұрын G STCH. 43 – MS.500, Фетсунд, Акерсхус қаласында ұшуға жарамды. Ол Fi 156 C 3 ретінде қайта жаңартылды. Композит – MS.500 Ставангердегі Сола авиация мұражайында, Рогаландта қойылған. Қайта жаңарту барысында ол Fi 156 C 2-ге ұқсату үшін өзгертілді.
Сербия
c/n 91 – Mráz K 65 Čáp Белградтағы Сурчин қаласындағы Белград авиация мұражайында статикалық көрмеде тұр. Ол медициналық көлікке түрлендірілген және YU COE тіркеу белгісіне ие.
Оңтүстік Африка
475099 – Fi 156 C 7, Оңтүстік Африка Әуе күштері мұражайында, Гаутенг, Центurion қаласындағы Swartkop әуе базасында әуеге көтерілуге жарамды күйде сақталуда. Ол Luftwaffe белгілерімен, VT+TD деп боялған. Бұл ұшақ 1946 жылы Оңтүстік Африка Әуе күштеріне қосылған.
Испания
Мадридтегі Әуе мұражайында (Museo del Aire) көрсетілген Fi 156 C 3 композиттік ұшағы.
Швейцария
1685 – Fi 156 C 3 Цюрихтегі Дубендорф қаласындағы Flieger Flab мұражайында тоқтап тұр. 8063 – Fi 156 C 3/Trop Люцерндегі Швейцария көлік мұражайында тоқтап тұр.
Америка Құрама Штаттары
4 MS.500, жеке меншік, француздық ӘС белгілерімен ұшады, азаматтық тіркеуі N778MS.
361 – MS.502 Калифорния штатының Камарилло қаласындағы Естелік Әуе Күштерінің Оңтүстік Калифорниялық бөлімінде ұшуға жарамдылығы қалпына келтірілуде.
381 – MS.502 Калифорния штатының Чино қаласындағы Ұшақтар Даңқы әуе мұражайында қойылған.
724 – MS.500 Аризона штатының Тусон қаласындағы Пима әуе және ғарыш мұражайында қойылған.
728 – MS.502 Нью-Мексико штатының Санта-Тереза қаласындағы Соғыс Бүркіті әуе мұражайында ұшуға жарамды.
3808 – Fi 156 C 1 Огайо штатының Дейтон қаласындағы АҚШ Әуе күштері ұлттық мұражайында қойылған. Ол 1940 жылы салынған.
4362 – Fi 156 C 2 Вашингтон штатының Эверет қаласындағы Ұшқыш мұра және Соғыс қару-жарағы мұражайында ұшуға жарамды.
4621 – MS.500 Массачусетс штатының Стоу қаласындағы Collings Foundation-мен ұшуға жарамды, "B1+BB" Geschwaderkennung табельін алып жүреді, ол Luftwaffe "ұшуға дайындық" қолдау бөліміне тиесілі.
4642 – MS.500 Флорида штатының Полк Сити қаласындағы Ұшу фантазиясы мұражайында ұшуға жарамды.
Белгісіз ID – MS.500 Мэриленд штатының Сютленд қаласындағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Пол Гарбер сақтау, қалпына келтіру және тастау орталығында сақтауда.
361 – MS.502 under restoration to airworthiness with the Southern California Wing of the Commemorative Air Force in Camarillo, California. 381 – MS.502 on static display at the Planes of Fame Air Museum in Chino, California. 724 – MS.500 on static display at the Pima Air & Space Museum in Tucson, Arizona. 728 – MS.502 airworthy at the War Eagles Air Museum in Santa Teresa, New Mexico. 3808 – Fi 156 C 1 on static display at the National Museum of the United States Air Force in Dayton, Ohio. It was built in 1940. 4362 – Fi 156 C 2 airworthy at the Flying Heritage & Combat Armor Museum in Everett, Washington. 4621 – MS.500 airworthy with the Collings Foundation in Stow, Massachusetts. bearing the Geschwaderkennung "B1+BB" of a Luftwaffe "flight readiness" support unit. 4642 – MS.500 airworthy at the Fantasy of Flight museum in Polk City, Florida. Unknown ID – MS.500 in storage at the Paul E. Garber Preservation, Restoration, and Storage Facility of the National Air and Space Museum in Suitland, Maryland.