Кіріспе

Иран жазушысы (1928-2022) Ирадж Пежешкзад ( ایرج پزشکزاد , Iraj Pezeškzâd; 29 қаңтар 1927 - 12 қаңтар 2022) - Иран жазушысы және 1970 жылдардың басында жарық көрген атақты парсы романы Dā'i Jān Napoleon (Dear Uncle Napoleon, My Uncle Napoleon) авторы.

Өмір және мансап

Пезешкзад 1927 жылы 29 қаңтарда Тегеранда дүниеге келген. Оның анасы Каджар әулетінің аристократы болған. Пезешказад үлкен бақшасы бар үйде үлкен отбасымен бірге өсті. Балалық шағындағы оқиғалары кейіннен "Менікі Наполеон" атты ең танымал романына ықпал етті. Ол Францияда заңгерлік біліміне ие болғаннан кейін Иранда білім алған. Иранның сыртқы қызметіне кірмес бұрын ол бес жыл бойы Иранның сот жүйесінде судья болып қызмет етті. 1979 жылы Иран төңкерісіне дейін дипломат болып қызмет етті, ал төңкерістен кейін Францияда тұруға сыртқы қызметті тастап кетті. Ол Шапур Бахтиар мен оның партиясына - Иранда құрылған ислам режиміне қарсы Иранның ұлттық қарсылық қозғалысына қосылды. Партия үшін көптеген саяси кітаптар жазды (мысалы: "Морори бар вагхее 15 хордад 42, аз энтешарат е нехзат е могавемат е мелли е Иран, Ирадж Пезешкзад"). Кейін Пежешкад Парижде тұрып, журналист болып жұмыс істеді. Ол 2022 жылдың 12 қаңтарында 94 жасында Лос-Анджелестегі отбасына бара жатып қайтыс болды.

Әдеби шығармалары

Пежешкад 1950-ші жылдардың басында Вольтер мен Мольердің шығармаларын парсы тіліне аударып, журналдарға қысқа әңгімелер жаза бастады. Ол саяси сатиралық "Товфиг" журналының құрастырушыларының бірі болды. Оның романдары: Париждегі Хажи Мам Джафар, Харун әл Рашид ордасындағы Машала Хан, Асемун Рисмун, Ғашық Хафиз және Дай Жан Наполеон. Ол сондай-ақ бірнеше пьеса жазды, соның ішінде "Хонар е Мард бех зе Долат е ост тахрир шод" және 1905-1911 жылдардағы Иран Конституциялық төңкерісі, Француз төңкерісі және Ресей төңкерісі туралы түрлі мақалалар жазды. Соңғы романы "Ханневаде е Ник Ахтар" ("Ник Ахтар отбасы") болды. Содан кейін ол "Голгаштта е Зендеги" (Тұрмыстың қуанышы) атты өмірбаянын жариялады.

Менің Наполеон ағайым

Пежешкадтың ең танымал шығармасы - "Менің Наполеон ағайым" 1973 жылы жарық көрді. Ол оған ұлттық танымалдылық әкелді және оны ирандық және халықаралық сыншылар мәдени құбылыс ретінде бағалады. Бұл әлеуметтік сатира және қазіргі парсы әдебиетінің шедеврі. Бұл оқиға 1940-жылдардың басында Тегеранның бағында Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде орын алады, онда үш отбасы параноикалық патриархтың тираниясы астында өмір сүреді. Кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай телесериалға айналдырылды және бірден бүкіл ұлттың қиялын жаудырды. Оның тарихы мәдени беткейге айналды, кейіпкерлері ұлттық бейнелерге айналды. Кітапты ағылшын тіліне Дик Дэвис, сондай-ақ француз, неміс, орыс, норвегиялық және эстон тілдеріне аударды. Ағылшын тіліндегі әдебиет сыншылары бұл кітапты жақсы бағалады. "The Plain Dealer" газетінде "Мейің Наполеон аға" кітабының мақтауында "АҚШ-тың Иранмен қарым-қатынасын жақсарту үшін, шұңқырлы дипломаттар мен ұлттық кешірім сұрағаннан да көп нәрсе жасай алады" деп жазылған. "The Washington Post" газетінде "Пезешкзад, басқа да мазмұнды авторлар сияқты, өзінің мәдени шекарасынан асып түседі" деп мәлімделген.

Жеке өмір

Пезешкзад Иранның Махин Чайбанимен үйленді; ол 1979 жылы қайтыс болды. Олардың жалғыз ұлы Бахман Пезешказад - Париждегі суретші. 1979 жылы Ираннан кеткеннен кейін Пезешкад Иранға қайта оралуға құштар болса да, ол ешқашан олай болған жоқ.