Кіріспе

Менің Наполеон ағайым (دایی جان ناپلئون, Dâ'i jân Nâpel'on, сөзбе-сөз аударма: Қадірлі Наполеон аға) - ирандық жазушы Ирадж Пезешкзадтың 1973 жылы Тегеранда парсы тілінде жарық көрген, жасына жету туралы романы. Роман 1976 жылы режиссер Насер Тагвайдың режиссерлігімен телесериал ретінде түсірілді. 1979 жылы Ирандағы Ислам төңкерісінен кейін кітап пен телесериалға қысқа уақытқа тыйым салынғанымен, ол танымал болып қалды. Ол Ирандағы одақтастар басқыншылығы кезінде Ирандағы жалпы әлеуметтік көзқарастар мен нанымдарды мазақтаумен танымал. Романды ағылшын тіліне Дик Дэвис аударды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Иранды одақтас әскерлер басып алған кезде орын алады. Сюжеттің көп бөлігі баяндаушының үйінде, 20 ғасырдың басындағы үлкен ирандық стильдегі сарайда өтеді, онда үш бай отбасы параноикалық патриархтың, Чиканың, төрешілігімен өмір сүреді. Шын мәнінде полковник Владимир Лиаховтың қолбасшылығындағы Парсы казак бригадасының зейнеткер офицері болған ағасы, және оқиғаның соңғы кезеңдерінде, ол және оның үй басқарушысы Маш Касем ағылшындықтарға және олардың "лакейлеріне" қарсы соғыстарға, сондай-ақ Иран Конституциялық революциясын қолдаған шайқастарға қатысқан деп санайды; және Иранды одақтас күштер басып алғаннан кейін, ағылшындықтар енді оған кек алуда. Әңгіменің баяндаушысы (романда аты-жөні жоқ, бірақ телесериалда Саид деп аталады) - өзінің туған інісі Лейлиге, Аға ағасының қызына ғашық жоғары мектеп оқушысы. Романның негізі махаббат тарихы, баяндаушының Лейлидің өзінің туған інісі Пуримен алдын ала ұйымдастырылған некеге тұруын тоқтату және олардың махаббатын қамтамасыз ету үшін күресінің айналасында өрбіледі. Бұл махаббат отбасы мүшелерінің әскері мен олардың бір-біріне қарсы интригаларының апатына ұдайы қауіп төндіреді. Әңгіме барысында көптеген кейіпкерлер, соның ішінде полиция тергеушілері, мемлекеттік қызметкерлер, үндістер, үй шаруасындағы әйелдер, дәрігер, касапа, мазақтаушы уағыздаушы, қызметшілер және аяқ киім шырайшысы да кездеседі.

Әдеби мәні және қабылдануы

Автордың өмірлік тәжірибесіне және бай аристократтың қызына деген махаббатына негізделген "Менікі Наполеон" әңгімесінің кейіпкерлері 70-жылдардың ұлттық белгілері болды. Роман 1996 жылы Дик Дэвис ағылшын тіліне аударған және Mage Publishers баспасында жарық көрген. Ағылшын тіліндегі аударманы 2006 жылы Random House баспасы Азар Нафисидің кіріспесімен және автордың сөздерімен қайта басып шығарды. Роман 1940 жылдардағы Иран қоғамына сатира. Бұл оқиға орын алған бақ "көптеген жағынан қазіргі Иран қоғамының микрокосмосына айналады".

Теледидарлық бейімдеу

1976 жылы режиссер Насер Тагвай романды теледидар мини-сериалыға айналдырды, әңгімені 18 эпизодқа жинақтады. Сериал көрермендер мен сыншылардың арасында табысты болды. Ол эпизодтардың әрқайсысы эфирге шыққан кезде рейтингтерде бірінші орынға шықты және жұма күндері кешке ойналған кезде ең көп қаралған шоу болды. Көптеген адамдар бұл сериалды Ирандағы заманауи теледидар комедиясының атасы деп санайды, және сериалдар кезінде жасалған көптеген терминдер парсы халық мәдениетінің бөлігіне айналды. Сериал қаржы жағынан үлкен табысқа қол жеткізді, өйткені өндіріс құны 50 миллион риал (1976 жылы 770 000 долларға тең) деп бағаланды, ал телерадиокомпанияға сериалдың құқықтарын сатып алу үшін 200 миллион риал, өндіріс шығындарынан төрт есе көп төленді. Оның танымалдығына байланысты 1979 жылғы ислам революциясына дейін сериалдың қайта көрсетілімі Иранның Ұлттық радиосы мен теледидарында жиі болды. Иранда революциядан бері сериалға тыйым салынғанымен, оны әлі де көруге болады және Pars Video, Taraneh Records және Chehreh Nama DVD-де шығарды.

Негізгі кейіпкерлер

"Қымбат Наполеон аға" (Daï Jan Napoleon): Отбасының патриархы, "Қымбат аға" - параноик, қиялшыл және алдаулы кейіпкер, ол ағылшындар мен олардың "лакейлерімен" үнемі қақтығысып тұрады деп санайды. "Наполеон аға" атағын оған өзінің немерелері мен немерелері француз императоры Наполеон Бонапартқа деген құрметі мен мазасыздығынан саркастикалық түрде береді. Маш Касем: Қадірлі ағайынның адал қызметшісі және Гиасабад қалашығынан келген бас қызметші. "Қымбат ағаға" қатты берілген, ол көптеген шайқастарда онымен бірге соғысқанын айтады, олардың ең маңыздысы Мамасани шайқасы мен Казерун шайқасы. Ол туған қаласына мақтанады және екеуі кездесе алмайтын кезде баяндаушы мен Лейлидің арасындағы хабаршы болады, бір жағынан баяндаушыға жақсылық жасау үшін, бір жағынан өзінің шексіз қызығушылығын қанағаттандыру үшін. Аңызшы (Саид): Аңызшы және Қадірлі ағаның немере інісі. Ол романның негізгі кейіпкері болғанына қарамастан, аты-жөні белгісіз және құпия болып қалады. Аға Жун: Аңызшының әкесі, дәріханашы, "Қымбат аға" күйеуінің інісі. Аристократиялық отбасынан шықпағаны үшін жылдар бойы Аға ағаның мазағына ұшырағаннан кейін, ол Аға ағаның ағылшындар оны аңдып жүр деген алдауын күшейтіп, кек алады. Асадолла Мирза: Сыртқы істер министрлігінің қызметкері және Шамс Али Мирзаның жартылай ағасы (әкесінің бағбан қызы арқылы). Плейбой Асадолла Мырза бір кезде бақытты некеде болып, бір әйелді жақсы көретін, бірақ ол оны алдап, тастап кеткен. Оның және оның ағасының есіміндегі "Мирза" деген атау қаһарлы отбасына алыс туыстығын білдіреді. Сондықтан оны көбінесе "шахзде" немесе ханзада деп атайды. Роман барысында ол баяндаушының жақын досына айналады, көбінесе оған махаббатына жету үшін көмектесуге тырысады.

Қосалқы кейіпкерлер

Полковник (Сарханг): Қадірлі ағайынның кіші інісі, отбасында полковник деп аталады. 1965 жыл шамасындағы кейіпкерлердің тағдырын ашатын соңғы тарауда ол "Саргорд" (майор) ретінде зейнеткерлікке шыққан, полковникке қарағанда төменгі разрядта және Лейли мен Пуримен бірге бақта өмір сүретіндігі туралы айтылады. Дюстали Хан: Ардақты ағасының қайын інісі, барлық жағынан да жарамсыз және отбасының басқа мүшелері, әсіресе Асадолла Мирза үнемі мазақтап отырады. Оның әйелі оны алдағанын білгеннен кейін ас үй пышағымен оның жынысын кесіп тастауға тырысады және өзінің қалыңдығын жүктілеген кезде оның түбіне оқ салады. Азиз әл Салтанех: Дустали ханның әйелі және Камардың анасы. Асадолла мен Шамс Али Мирзаның туысы. Доктор Насер әл Хокама: Ескі отбасылық дәрігер және жақын дос. Ол үш рет үйленген. Оның медицинадағы бастапқы білімі кітапта жиі мазақталады. Шамс Әли Мирза: Асадулла Мирзаның аға ағасы. Барлық мәселені тергеу арқылы шешуге болатындығына сенетін, қызметтен босатылған, зейнеткерліктегі округ прокуроры. Лейли: "Қымбат аға" атты кісінің жалғыз баласы. Ол мен баяндаушы үйлену тойына қарамастан ғашық болады. Пүри: Лейлиге үйленетін полковниктің ұяң баласы. Айтқыш оны әскерге шақырып, одақтастар басқыншылығымен күресуге шақырады, бірақ атыс естігеннен кейін шайқаста құлап қалады. Ол баяндаушымен ұрыста бір ұрысынан айырылып, доктор Насер әл Хокаманың емдеуіне ұшырайды. Қамар: Аяз әл-Салтанехтің бірінші некеден туған ақыл-ой қабілеті нашар, салмағы артық қызы және Дюстали ханның өгей қызы. Дұстали ханның жүктілігінен кейін отбасы оған күйеу тауып, ар-намысын сақтап қалу үшін көп күш жұмсайды. Таймур Хан: "Халықаралық атақты" детектив, өзінің агрессивті әдістерімен танымал. Кадет офицері Гиасабади: Опиумға тәуелді ескі детектив және депутат Таймур Ханның көмекшісі, ақырында Қамармен үйленіп, оның мұрасынан ақша алады, бұл процесте Дюстали Ханды жеңеді. Нанне Раджаб: кадет офицер Гиасабадидің анасы. Ахтар: кадет офицер Гиасабдидің әпкесі, түнгі клубта би билеген еркексіз әйел. Асгар Дизель: Ахтардың жігіті, көше қылмыскері. Фарокх Лака: ешқашан үйленбеген, әрқашан жерлеуге баратын жерлеу рәсімдерін іздейтін қатал қарт әйел. Сардар Махарат Хан: Сикхтық үнді бизнесмені; әскери адам болмаса да, оның сардар деген құрметті парсы атағы "Командир" дегенді білдіреді. Ағамыз өзін ағылшын тыңшысы деп санайды. Леди Махарат Хан: Сардардың британдық сары түсті әйелі. Шир Али: әйелі Тахерехтің ар-намысын қорғап, оның опасыздығын түсіну үшін тым қарапайым. Оның есіміндегі "Шир" "арыстан" дегенді білдіреді. Тахере: Шир Алидің азғын әйелі, онымен көршілердің бәрі, Дюстали Ханнан Асадолла Мирзаға дейін ұйықтап жатыр. Хаушанг: жергілікті аяқ киім жасаушы және аяқ киім шылаушы, оны "Дарақ аға" неміс оны ағылшындардан қорғау үшін жіберген деп санайды. Сейед Аболқасем: Жергілікті дін қызметкері. Нане Билкис: Ағасымыздың үй қызметшісі және аспазшысы.