Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Менің Наполеон ағайым (دایی جان ناپلئون, Dâ'i jân Nâpel'on, сөзбе-сөз аударма: Қадірлі Наполеон аға) - ирандық жазушы Ирадж Пезешкзадтың 1973 жылы Тегеранда парсы тілінде жарық көрген, жасына жету туралы романы. Роман 1976 жылы режиссер Насер Тагвайдың режиссерлігімен телесериал ретінде түсірілді. 1979 жылы Ирандағы Ислам төңкерісінен кейін кітап пен телесериалға қысқа уақытқа тыйым салынғанымен, ол танымал болып қалды. Ол Ирандағы одақтастар басқыншылығы кезінде Ирандағы жалпы әлеуметтік көзқарастар мен нанымдарды мазақтаумен танымал. Романды ағылшын тіліне Дик Дэвис аударды.
My Uncle Napoleon (دایی جان ناپلئون, Dâ'i jân Nâpel'on, literal translation: Dear Uncle Napoleon) is a coming of age novel by Iranian author Iraj Pezeshkzad published in Tehran in Persian in 1973. The novel was adapted as a TV series in 1976, directed by Nasser Taghvai. Though the book and the TV series were briefly banned following the Islamic Revolution of 1979 in Iran, it remained popular. It is noted for its lampooning of the common social attitudes and beliefs in Iran during the period of Allied occupation of Iran. The novel has been translated by Dick Davis into English.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Иранды одақтас әскерлер басып алған кезде орын алады. Сюжеттің көп бөлігі баяндаушының үйінде, 20 ғасырдың басындағы үлкен ирандық стильдегі сарайда өтеді, онда үш бай отбасы параноикалық патриархтың, Чиканың, төрешілігімен өмір сүреді. Шын мәнінде полковник Владимир Лиаховтың қолбасшылығындағы Парсы казак бригадасының зейнеткер офицері болған ағасы, және оқиғаның соңғы кезеңдерінде, ол және оның үй басқарушысы Маш Касем ағылшындықтарға және олардың "лакейлеріне" қарсы соғыстарға, сондай-ақ Иран Конституциялық революциясын қолдаған шайқастарға қатысқан деп санайды; және Иранды одақтас күштер басып алғаннан кейін, ағылшындықтар енді оған кек алуда. Әңгіменің баяндаушысы (романда аты-жөні жоқ, бірақ телесериалда Саид деп аталады) - өзінің туған інісі Лейлиге, Аға ағасының қызына ғашық жоғары мектеп оқушысы. Романның негізі махаббат тарихы, баяндаушының Лейлидің өзінің туған інісі Пуримен алдын ала ұйымдастырылған некеге тұруын тоқтату және олардың махаббатын қамтамасыз ету үшін күресінің айналасында өрбіледі. Бұл махаббат отбасы мүшелерінің әскері мен олардың бір-біріне қарсы интригаларының апатына ұдайы қауіп төндіреді. Әңгіме барысында көптеген кейіпкерлер, соның ішінде полиция тергеушілері, мемлекеттік қызметкерлер, үндістер, үй шаруасындағы әйелдер, дәрігер, касапа, мазақтаушы уағыздаушы, қызметшілер және аяқ киім шырайшысы да кездеседі.
The story takes place at the time of Iran's occupation by the Allied forces during the Second World War. Most of the plot occurs in the narrator's home, a huge early 20th century style Iranian mansion in which three wealthy families live under the tyranny of a paranoid patriarch, Uncle. The Uncle—who in reality is a retired low level officer from the Persian Cossack Brigade under Colonel Vladimir Liakhov's command—claims, and in latter stages of the story actually believes, that he and his butler Mash Qasem were involved in wars against the British and their "lackeys", as well as battles supporting the Iranian Constitutional Revolution; and that with the occupation of Iran by the Allied forces, the British are now on course to take their revenge on him. The story's narrator (nameless in the novel but called Saeed in the TV series) is a high school student in love with his cousin Layli, Dear Uncle's daughter. The novel, at its core a love story, unfolds around the narrator's struggles to stall Layli's pre arranged marriage to her cousin Puri and ensure their love, a love which is constantly jeopardised by an army of family members and the mayhem of their intrigues against one another. A multitude of supporting characters, including police investigators, government officials, Indians, housewives, a medical doctor, a butcher, a sycophantic preacher, servants, and a shoeshine man also appear throughout the development of the story.
Әдеби мәні және қабылдануы
Автордың өмірлік тәжірибесіне және бай аристократтың қызына деген махаббатына негізделген "Менікі Наполеон" әңгімесінің кейіпкерлері 70-жылдардың ұлттық белгілері болды. Роман 1996 жылы Дик Дэвис ағылшын тіліне аударған және Mage Publishers баспасында жарық көрген. Ағылшын тіліндегі аударманы 2006 жылы Random House баспасы Азар Нафисидің кіріспесімен және автордың сөздерімен қайта басып шығарды. Роман 1940 жылдардағы Иран қоғамына сатира. Бұл оқиға орын алған бақ "көптеген жағынан қазіргі Иран қоғамының микрокосмосына айналады".
Loosely based on the author's real life experiences and his love for the daughter of a wealthy aristocrat, My Uncle Napoleon story instantly became a cultural reference point and its characters national icons of the '70s. The novel was translated into English by Dick Davis in 1996, and published by Mage Publishers. The English translation has since been re published by Random House in 2006 with an introduction by Azar Nafisi and an afterword by the author. The novel is a satire of the Iranian society of the 1940s. The garden in which the story takes place "in more ways than one becomes a microcosm of modern Iranian society".
Теледидарлық бейімдеу
1976 жылы режиссер Насер Тагвай романды теледидар мини-сериалыға айналдырды, әңгімені 18 эпизодқа жинақтады. Сериал көрермендер мен сыншылардың арасында табысты болды. Ол эпизодтардың әрқайсысы эфирге шыққан кезде рейтингтерде бірінші орынға шықты және жұма күндері кешке ойналған кезде ең көп қаралған шоу болды. Көптеген адамдар бұл сериалды Ирандағы заманауи теледидар комедиясының атасы деп санайды, және сериалдар кезінде жасалған көптеген терминдер парсы халық мәдениетінің бөлігіне айналды. Сериал қаржы жағынан үлкен табысқа қол жеткізді, өйткені өндіріс құны 50 миллион риал (1976 жылы 770 000 долларға тең) деп бағаланды, ал телерадиокомпанияға сериалдың құқықтарын сатып алу үшін 200 миллион риал, өндіріс шығындарынан төрт есе көп төленді. Оның танымалдығына байланысты 1979 жылғы ислам революциясына дейін сериалдың қайта көрсетілімі Иранның Ұлттық радиосы мен теледидарында жиі болды. Иранда революциядан бері сериалға тыйым салынғанымен, оны әлі де көруге болады және Pars Video, Taraneh Records және Chehreh Nama DVD-де шығарды.
In 1976, director Nasser Taghvai turned the novel into a television miniseries, compiling the story into 18 episodes. The series was a success both with audiences and the critics. It topped the ratings during every airing of its episodes and it was the most watched show when it played on Friday nights. Many consider the series to be the father of modern television comedy in Iran, and many terms coined during the series' run have become part of Persian popular culture. The series was a huge success financially, as the production cost has been estimated to be 50 million Rials (equivalent to $770,000 in 1976), while the broadcaster was paid about 200 million Rials, four times the production cost, to buy the rights to the series. Due to its popularity, reruns of the series were frequent in the National Iranian Radio and Television until the Islamic revolution of 1979. Although the series has been banned in Iran since the revolution it is still watched, and has been released on DVD by Pars Video, Taraneh Records, and Chehreh Nama.
Негізгі кейіпкерлер
"Қымбат Наполеон аға" (Daï Jan Napoleon): Отбасының патриархы, "Қымбат аға" - параноик, қиялшыл және алдаулы кейіпкер, ол ағылшындар мен олардың "лакейлерімен" үнемі қақтығысып тұрады деп санайды. "Наполеон аға" атағын оған өзінің немерелері мен немерелері француз императоры Наполеон Бонапартқа деген құрметі мен мазасыздығынан саркастикалық түрде береді. Маш Касем: Қадірлі ағайынның адал қызметшісі және Гиасабад қалашығынан келген бас қызметші. "Қымбат ағаға" қатты берілген, ол көптеген шайқастарда онымен бірге соғысқанын айтады, олардың ең маңыздысы Мамасани шайқасы мен Казерун шайқасы. Ол туған қаласына мақтанады және екеуі кездесе алмайтын кезде баяндаушы мен Лейлидің арасындағы хабаршы болады, бір жағынан баяндаушыға жақсылық жасау үшін, бір жағынан өзінің шексіз қызығушылығын қанағаттандыру үшін. Аңызшы (Саид): Аңызшы және Қадірлі ағаның немере інісі. Ол романның негізгі кейіпкері болғанына қарамастан, аты-жөні белгісіз және құпия болып қалады. Аға Жун: Аңызшының әкесі, дәріханашы, "Қымбат аға" күйеуінің інісі. Аристократиялық отбасынан шықпағаны үшін жылдар бойы Аға ағаның мазағына ұшырағаннан кейін, ол Аға ағаның ағылшындар оны аңдып жүр деген алдауын күшейтіп, кек алады. Асадолла Мирза: Сыртқы істер министрлігінің қызметкері және Шамс Али Мирзаның жартылай ағасы (әкесінің бағбан қызы арқылы). Плейбой Асадолла Мырза бір кезде бақытты некеде болып, бір әйелді жақсы көретін, бірақ ол оны алдап, тастап кеткен. Оның және оның ағасының есіміндегі "Мирза" деген атау қаһарлы отбасына алыс туыстығын білдіреді. Сондықтан оны көбінесе "шахзде" немесе ханзада деп атайды. Роман барысында ол баяндаушының жақын досына айналады, көбінесе оған махаббатына жету үшін көмектесуге тырысады.
Dear Uncle Napoleon (Daï Jan Napoleon): The patriarch of the family, Dear Uncle is a paranoid, imaginative and delusional character who believes he is in constant conflict with the British and their "lackeys". The title "Uncle Napoleon" is sarcastically given to him by his nieces and nephews due to his admiration and obsession with the French Emperor Napoleon Bonaparte. Mash Qasem: Dear Uncle's faithful servant and butler from the small town of Ghiasabad. Strongly devoted to Dear Uncle, who claims to have fought alongside him in numerous battles, the most important of which are the Battle of Mamasani and the Battle of Kazeroun. He's proud of his native town and becomes the messenger between the narrator and Layli at times when the two cannot meet, partly as a favor to the narrator and partly to satisfy his own unbounded inquisitiveness. The Narrator (Saeed): The narrator of the story and Dear Uncle's nephew. He remains nameless and rather arcane in the novel despite being the central figure around whom the story develop. Agha Joon: The narrator's father, a pharmacist who is the brother in law of Dear Uncle. After years of being ridiculed by Dear Uncle for not belonging to an aristocratic family, he takes his revenge by reinforcing Dear Uncle's delusion that the British are after him. Asadollah Mirza: An official in the Foreign Ministry and half brother (through his father's gardener's daughter) of Shams Ali Mirza. A playboy, Asadollah Mirza was once happily married and in love with a woman until she cheated on him and left him. The "Mirza" of his and his brother's name is an honorific which indicates a distant relation to the Qajar royal family. As a result, he is often referred to as "Shahzdeh", or prince. He becomes a close friend of the narrator during the course of the novel, often trying to help him in his efforts to reach his love.
Қосалқы кейіпкерлер
Полковник (Сарханг): Қадірлі ағайынның кіші інісі, отбасында полковник деп аталады. 1965 жыл шамасындағы кейіпкерлердің тағдырын ашатын соңғы тарауда ол "Саргорд" (майор) ретінде зейнеткерлікке шыққан, полковникке қарағанда төменгі разрядта және Лейли мен Пуримен бірге бақта өмір сүретіндігі туралы айтылады. Дюстали Хан: Ардақты ағасының қайын інісі, барлық жағынан да жарамсыз және отбасының басқа мүшелері, әсіресе Асадолла Мирза үнемі мазақтап отырады. Оның әйелі оны алдағанын білгеннен кейін ас үй пышағымен оның жынысын кесіп тастауға тырысады және өзінің қалыңдығын жүктілеген кезде оның түбіне оқ салады. Азиз әл Салтанех: Дустали ханның әйелі және Камардың анасы. Асадолла мен Шамс Али Мирзаның туысы. Доктор Насер әл Хокама: Ескі отбасылық дәрігер және жақын дос. Ол үш рет үйленген. Оның медицинадағы бастапқы білімі кітапта жиі мазақталады. Шамс Әли Мирза: Асадулла Мирзаның аға ағасы. Барлық мәселені тергеу арқылы шешуге болатындығына сенетін, қызметтен босатылған, зейнеткерліктегі округ прокуроры. Лейли: "Қымбат аға" атты кісінің жалғыз баласы. Ол мен баяндаушы үйлену тойына қарамастан ғашық болады. Пүри: Лейлиге үйленетін полковниктің ұяң баласы. Айтқыш оны әскерге шақырып, одақтастар басқыншылығымен күресуге шақырады, бірақ атыс естігеннен кейін шайқаста құлап қалады. Ол баяндаушымен ұрыста бір ұрысынан айырылып, доктор Насер әл Хокаманың емдеуіне ұшырайды. Қамар: Аяз әл-Салтанехтің бірінші некеден туған ақыл-ой қабілеті нашар, салмағы артық қызы және Дюстали ханның өгей қызы. Дұстали ханның жүктілігінен кейін отбасы оған күйеу тауып, ар-намысын сақтап қалу үшін көп күш жұмсайды. Таймур Хан: "Халықаралық атақты" детектив, өзінің агрессивті әдістерімен танымал. Кадет офицері Гиасабади: Опиумға тәуелді ескі детектив және депутат Таймур Ханның көмекшісі, ақырында Қамармен үйленіп, оның мұрасынан ақша алады, бұл процесте Дюстали Ханды жеңеді. Нанне Раджаб: кадет офицер Гиасабадидің анасы. Ахтар: кадет офицер Гиасабдидің әпкесі, түнгі клубта би билеген еркексіз әйел. Асгар Дизель: Ахтардың жігіті, көше қылмыскері. Фарокх Лака: ешқашан үйленбеген, әрқашан жерлеуге баратын жерлеу рәсімдерін іздейтін қатал қарт әйел. Сардар Махарат Хан: Сикхтық үнді бизнесмені; әскери адам болмаса да, оның сардар деген құрметті парсы атағы "Командир" дегенді білдіреді. Ағамыз өзін ағылшын тыңшысы деп санайды. Леди Махарат Хан: Сардардың британдық сары түсті әйелі. Шир Али: әйелі Тахерехтің ар-намысын қорғап, оның опасыздығын түсіну үшін тым қарапайым. Оның есіміндегі "Шир" "арыстан" дегенді білдіреді. Тахере: Шир Алидің азғын әйелі, онымен көршілердің бәрі, Дюстали Ханнан Асадолла Мирзаға дейін ұйықтап жатыр. Хаушанг: жергілікті аяқ киім жасаушы және аяқ киім шылаушы, оны "Дарақ аға" неміс оны ағылшындардан қорғау үшін жіберген деп санайды. Сейед Аболқасем: Жергілікті дін қызметкері. Нане Билкис: Ағасымыздың үй қызметшісі және аспазшысы.
Colonel (Sarhang): Dear Uncle's younger brother, referred to as Colonel by the family. In the final chapter that reveals the fate of characters around 1965, it is revealed he is retired as a "Sargord" (Major), a lower rank than a colonel, and is living with Laily and Puri in the garden. Dustali Khan: Dear Uncle's brother in law, known for being inept at nearly everything and getting constantly ridiculed of by the other members of the family, especially Asadollah Mirza. His wife tries to cut his penis off with a kitchen knife after finding out that he has cheated on her, and shoots him in the bottom when he impregnates his step daughter. Aziz al Saltaneh: Dustali Khan's wife and Qamar's mother. A cousin of Asadollah and Shams Ali Mirza. Dr. Naser al Hokama: An old family doctor and close friend. He has been married three times. His rudimentary knowledge of medicine is often ridiculed in the book. Shams Ali Mirza: The older half brother of Asadollah Mirza. A discharged/retired District Attorney who believes that all problems can be solved by interrogation. Layli: The only child of Dear Uncle. She and the narrator fall in love despite her arranged marriage. Puri: The clumsy son of Colonel who is destined to marry Layli. A subject of ridicule by the narrator, he is conscripted by the army to fight the Allied invasion, but faints in battle after hearing a gunshot. He loses one of his testicles in a fight with the narrator, becoming a subject of Dr. Naser al Hokama's treatments. Qamar: The mentally challenged, overweight daughter of Aziz al Saltaneh from her first marriage and Dustali Khan's stepdaughter. The family goes to great lengths to find her a husband and save her honor after she is found impregnated by Dustali Khan. Deputy Taymur Khan: An "internationally renowned" detective famous for his aggressive methods of deduction. Cadet Officer Ghiaasabadi: An old opium addicted detective and Deputy Taymur Khan's assistant who eventually marries Qamar and wins her inheritance money, overcoming Dustali Khan in the process. Naneh Rajab: Cadet Officer Ghiaasabadi's mother. Akhtar: Cadet Officer Ghiasabdi's sister, a promiscuous woman who dances at a nightclub. Asghar the Diesel: Akhtar's boyfriend, a street thug. Farokh Laqa: A bitter old woman who has never been married and is always in search of funerals to attend. Sardar Maharat Khan: A Sikh Indian businessman; though not a military man, his honorific Persian title of Sardar means "Commander". Dear Uncle thinks that he is a British spy. Lady Maharat Khan: The Sardar's blonde British wife. Shir Ali the Butcher: A giant, violent butcher, protective of his wife Tahereh's honor, but too simple to realize her infidelity. The "Shir" in his name means "lion". Tahereh: Shir Ali's lascivious wife whom everyone in the neighborhood, from Dustali Khan to Asadollah Mirza, sleep with. Houshang: A local cobbler and shoe shiner whom Dear Uncle believes is sent by the Germans to protect him from the British. Seyed Abolqasem: A local preacher. Naneh Bilqis: Dear Uncle's maid and chef.