Кіріспе

Жюль Верннің 1896 жылғы "Пландар үшін" романы - Жюль Верннің 1896 жылғы патриоттық романы. Бұл кітап "Extraordinaires Voyages" сериясының бір бөлігі болып табылады. 1879 жылы Верн жариялаған "Бегумның миллиондаған" сияқты, бұл Франция мен бүкіл әлемге супер қарудың қауіп төндіргені туралы тақырыпты қамтиды, бұл қауіп француз патриотизмі арқылы еңсереді.

Сюжет

Француз өнертапқышы Томас Рох "Фульгуратор" атты қаруды жасап шығарды. Өзінің дәлелденбеген идеясын сата алмай, Рох ащы, мегаломандық және параноикалық болып қалады. АҚШ үкіметі оны Солтүстік Каролина штатының Нью-Берн қаласындағы сәнді панаханаға жатқызу арқылы жауап береді. Онда оған Мадагаскардан шыққан атақты қарақшы Кер Карраже келеді. Каррае мен оның адамдары Рох пен оның қызметшісі Гейдонды психиатриялық ауруханадан ұрлап алып кетеді де, Бермуда аралдарындағы Бэк-Куп аралына жасырынып қалады. Мұнда тек су астындағы кемемен ғана жетуге болатын кең үңгір жақсы жабдықталған пираттық базаға айналдырылды. Гейдонның шын мәнінде Саймон Харт екені анықталады, ол француз инженері және жарылғыш заттар маманы, Рохтың сенімін алуға және оның сенімін алуға жіберілген. Рох өзінің қорқынышты қаруын құрастыруға кіріседі, ол пираттардың қолындағы даңқты тұтқыннан басқа ештеңе емес екенін білмейтін. Харт құпия түрде металл бөшкеде хабар жіберіп, Каррадженің операциялары мен оның Фулгураторды сатып алу туралы толық мәлімет береді. Хабар Бермудадағы жақын маңдағы әскери-теңіз базасындағы британдық билік органдарына жетеді, ал британдық әскери-теңіз флоты Хартты табу үшін субмарина жібереді. Су асты кемесінің экипажы Хартпен байланысқа шығып, оны және Рохты кемеге түсіреді, бірақ қылышты пираттар табады, шабуылдайды және батырады. Аң-сезімінен айырылған Харт пен Рохты британдық субмаринадан қарақшы суға түсушілер алып шығады, бұл бүкіл британдық экипаждың құрып кетуіне әкеледі. Харт өзінің іс-әрекетіне күдік туғызбауға тырысады. Осы уақытта Рохтың қаруы дайын және іске қосылады. Рох оны британдық немесе американдық кемелерге қолдануға еш тартынбайды, ал аралға жақындаған алғашқы крейсер оңай жойылады, оның экипажының аз ғана адам аман қалады. Келесі, Франциядан кеме келеді, ал Рох өз елінің кемесіне оқ атпайды. Ол "Жарғыш" кемесін басып алуға тырысатын қарақшылармен күреседі. Ұрыстың барысында Рох өзін, қаруын, пираттарды және бүкіл аралды жарылып көтеріледі. Катаклизмнен аман қалған жалғыз адам - Саймон Харт, оның күнделіні жанында болған ессіз денесін француз теңізшілері табады. Ақырында Харт қайта тіріліп, елге деген адалдықтары үшін мол сыйлық алады.

Жауап

Кітап жарық көргеннен кейін Вернді жарылғыш Мелинитті ойлап тапқан химик Эжен Турпин сотқа берді. Турпин өзінің өнертабысын француз үкіметіне сатуға тырысты, ол 1885 жылы оны сатып алғанмен, кейіннен бас тартты (бұл бірінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылды); бірақ Турпин ешқашан ақылдан тайып кеткен жоқ, ол өзінің өнертабысын Франция үкіметінен басқа ешкімге ұсынған жоқ, сондықтан оның кейбір ақталған наразылығы болды. Вернді кейіннен Франция президенті болған Раймонд Пуаңкаре сәтті қорғады. Алайда Верннің ағасы Полға жазылған хаттан көрінетіндей, Турпин Рохтың үлгісі болған. Рохтың және оның революциялық күшті жарылғыш затының кейіпкері, динамит ойлап тапқан және кейін әлемге осындай қиратушы күш енгізгеніне өкінген Альфред Нобельдің шынайы өмірінен де шабыт алған болуы мүмкін.

Саясат

Кітап Франция Дрейфус ісі кезінде жазылған және басылып шыққан. Француздар еврей офицері Альфред Дрейфустың жек көрінетін Германияның атынан сатқындық пен тыңшылыққа кінәлі ме, жоқ па деген мәселе бойынша (және Дрейфус ісіне байланысты неғұрлым негізгі мәселелер бойынша) терең бөлінді. Верн антисемит болды ма, жоқ па деген сұрақ қызу талқыланып жатыр; Уолтер А. Макдугалл "Верн тарапынан антисемитизмнің айқын дәлелін таппаса", Брайан Тэвс және Жан Мишель Марго оның "Кометадан тыс" шығармасында "Шайлок стиліне тән стереотиптер" бар екенін атап өтті. 1899 жылы Верн Дрейфус ісі бойынша сот сараптамасын қолдауға келді. 1958 жылы чех режиссері Карел Земан романды өзінің 1958 жылғы Vynález zkázy (a. k. a. "Құнжырлы өнертабыс" және "Жюль Верннің керемет әлемі" (ағылш. Верн романдарының түпнұсқалық басылымдарында болаттан жасалған гравировкаларды едәуір пайдаланған фильм Брюсселдегі Expo 58 халықаралық кинофестивалінде Гран-при жеңіп алды. 2012 жылы француз комиксі суретшісі Гу романды Le Fulgurateur Roch комиксі етіп шығарды.