Кіріспе
Хорватияның Тәуелсіздік соғысы ұрысы 1991 Хорватия әскерінің шабуылдау операциясы "Қырағай 91" - Хорватияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Хорватия әскерінің (Hrvatska vojska HV) Югослав халық армиясына (Jugoslovenska Narodna Armija JNA) және Сава өзенінің аңғарында, Батыс Славония аймағында SAO Батыс Славония аумақтық қорғаныс күштеріне қарсы жүргізген әскери шабуыл. Операция 1991 жылдың 29 қазанында басталып, 1992 жылдың 3 қаңтарында Ванс жоспарын іске асыру үшін бүкіл ел бойынша атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылып аяқталды. Шабуыл бірнеше күн ішінде аймақтың солтүстігіндегі Батыс Славонияға қарсы басталған екі басқа HV шабуылдарымен бірге аймақты қайтарып алуға бағытталған. Тіпті шабуыл мақсатты аймақтың бір бөлігін, соның ішінде Липик қаласын соғыста ХВ басып алған үлкен елді мекендердің біріншісі ретінде басып алса да, атыс тоқтағанға дейін миссияның мақсаттары орындалмады. SAO Батыс Славония Окучани қаласы мен оның айналасын, соның ішінде Загреб-Славонски Брод автожолының қысқа бөлігін бақылауда ұстады. 1992 жылғы 3 қаңтардағы атысты тоқтату салдарынан "Хуррикан-91" операциясын тоқтату, атысты тоқтату болмаған жағдайда шабуылдың мүмкін нәтижелеріне қарама-қайшы баға беруге әкелді. Бағалаулар JNA аймақта жеңілістің қарсаңында екендігі туралы мәлімдемеден бастап, HV-нің өте шаршап, оның оқ-дәрі қоры шабуылды сәтті аяқтау үшін тым аз екендігі туралы бағалауға дейін. 1991 жылдың соңында Батыс Славонияда басталған үш ХВ шабуылдары шамамен 20 000 хорват сербінің босқынының жер аударуына әкелді, олар кейіннен Шығыс Хорватиядағы БАБ аймағына қоныстанды.
1991 Croatian Army offensive
Operation Hurricane 91 was a military offensive undertaken by the Croatian Army (Hrvatska vojska – HV) against the Yugoslav People's Army (Jugoslovenska Narodna Armija – JNA) and SAO Western Slavonia Territorial Defense Forces in the Sava River valley, in the region of Western Slavonia during the Croatian War of Independence. The operation began on 29 October 1991 and ended on 3 January 1992 when a nationwide ceasefire was signed to implement the Vance plan. The offensive was aimed at recapturing the region, in conjunction with two other HV offensives launched against SAO Western Slavonia in the north of the region within days. Even though the offensive captured a portion of the targeted area, including the town of Lipik as the first of the larger settlements captured by the HV during the war, the mission objectives were not met before the ceasefire took effect. SAO Western Slavonia retained control of the town of Okučani and its surroundings, including a short section of the Zagreb–Slavonski Brod motorway. The halting of Operation Hurricane 91 due to the ceasefire of 3 January 1992 led to opposing assessments on the possible outcomes of the offensive had there been no ceasefire. Assessments range from claims that the JNA was on the brink of defeat in the area, to estimates that the HV was too exhausted and its ammunition stocks too low to permit a successful conclusion of the offensive. The three HV offensives launched in Western Slavonia in late 1991 led to the displacement of approximately 20,000 Croatian Serb refugees who were later settled in the JNA held Baranja region in eastern Croatia.
Өмірбаян
1991 жылғы Хорватиядағы Югославтық науқанында Югослав Халық Армиясының (Югославская Народная Армия) 5-ші (Банья-Лука) корпусына Батыс Славония аймағы арқылы солтүстікке, Окучаниден Дарувар мен Вировитикаға дейін, ал Кутинаға қарай Окучаниден екінші қозғалыспен ілгерілеу тапсырылды. Бұл тапсырма негізінен Шығыс Славониядан шамамен бір апта ішінде алға қарай жылжыған JNA негізгі күштері жететін сызыққа сәйкес келді. Байланыс Загреб пен Вараждинге батысқа қарай одан әрі ілгерілеуді жеңілдету үшін жасалды. Корпус 21 қыркүйекте басталған және Папук тауларына жеткен ілгерілеуді қолдау үшін Окуцани маңында 265-ші механикаландырылған бригаданың ұрыс тобын орналастырды. Корпус алға жылжу кезінде екі моторлы және бір артиллериялық бригаданы күшейту ретінде алды, бірақ JNA-ның басқа жерлерде бастан кешкен мораль мен дезертирлік проблемалары Баня-Лука корпусында да болды. JNA-ны Хорватия Ұлттық гвардиясы (Zbor Narodne Garde ZNG) Новска, Нова Градишка және Пакрач арасында тоқтатты, тіпті SAO Батыс Славонияның аумақтық қорғаныс күштері (Teritorijalna odbrana TO) бірліктері Пакрачтың солтүстігіндегі Билогора мен Папукта, Вировитика мен Слатина маңында JNA қолдауысыз позицияларды алған. 21 қыркүйекте Грубишно Польеден шығысқа қарай және Дарувардан солтүстікке қарай Иваново Селоны басып алу Билогорадағы ТО аймағының аумақтық шыңын белгіледі. Ауылды сол күні 7 адам қаза тауып, 15 адам жараланды. 6 қазанда Пакрак қысқа уақытқа оқшауланды, өйткені JNA Батинжаниді қаланың солтүстік-батысына басып алды, бұл Пакракты қамтамасыз ету үшін соңғы жолды бұзды. ZNG сол күні ауылды қайта басып алды және JNA-ны кері итермеледі, бірақ бұл әрекетке 22 адам қаза тапты. JNA Ясеновацты 8 қазанда басып алды. Липик пен Пакрактың бір бөлігі төрт күннен кейін қолға түсті. және ZNG 13 және 16 қазанда Новскадан солтүстікке және Нова Градишкадан батысқа қарай кішігірім алға жылжулар жасады.
Жарыс реті
Окучанидің шығысы мен батысындағы Новска мен Нова Градишка аймақтарындағы ZNG бөлімшелері полковник Руди Стипчичтің қолбасшылығындағы Посавина операциялық тобына (OG) бағынышты болды. Посавина ОГ-ның құрамында 14 758 адам болды. Новскада құрылған 125-ші жаяу әскер бригадасынан басқа, Новсканың маңында орналастырылған бөлімдер, Окучаниден батысқа қарай, 1-ші гвардиялық бригада, 117-ші жаяу әскер бригадасы, 56-шы тәуелсіз батальон және 65-ші тәуелсіз батальон болды. 15-ші аралас танкіге қарсы артиллерия полкі Посавина ОГ жауапкершілік аймағына (AOR) орналастырылды. Посавина ОГ-ның Новская осьін қараша айында 151-ші жаяу әскер бригадасы, 153-ші жаяу әскер бригадасының 1-ші батальоны, 51-ші тәуелсіз батальон және 53-ші тәуелсіз батальон қосылды. Нова Градишка ауданында ЗНГ 121-ші жаяу әскер бригадасын, 108-ші жаяу әскер бригадасының элементтерін, 99-шы жаяу әскер бригадасының элементтерін, 1-ші және 3-ші гвардиялық бригадалардан уақытша алынған салыстырмалы түрде кішігірім жасақтарды және 149-шы жаяу әскер бригадасының 1-ші батальонын орналастырды. 104-ші жаяу әскер бригадасы мен 105-ші жаяу әскер бригадасы Посавина ОГ-ның солтүстігінде, Пакрач ауданында орналастырылды. және 16-шы мотоарналы бригада, оған SAO Батыс Славония TO қолдау көрсетеді. Желтоқсанның екінші жартысында Баня-Лука корпусы 84-ші мотоарналы бригададан (Битоладан) және 125-ші мотоарналы бригададан (Титова Митровицадан) алынған үш мотоарналы батальон мен броньды батальонмен күшейтілді. Сонымен қатар, 31 желтоқсанда Титово Ужицеден 134 жеңіл жаяу әскер бригадасы күш-жігер ретінде әкелінді.
Уақыт шкаласы
"Хуриган-91" операциясының мақсаты - Окучаниден оңтүстікке қарай Сава өзенінде Хорватияның халықаралық шекарасын қамтамасыз ету және Пакрач, Нова Градишка және Новска арасындағы, сондай-ақ Ясеновац ауданындағы JNA мен TO иелігіндегі аумақты қайтарып алу. ХВ-ға Окучани-Липик жолын бұғаттау да тапсырылды. Екі күннен кейін ZNG 10 желтоқсанда Батыс Славонияның ТО-ның солтүстік бөлігіне қарсы Swath 10 операциясын және 10-12 желтоқсанда соңынан шабуыл жасады. 3 қарашада ЗНГ Хорват армиясы (Hrvatska vojska HV) деп аталды.
Новска-Липик ауданы
91-ші дауыл операциясы қарашаның ортасына дейін аз жетістіктерге жетті, ол кезде ХВ өте қарапайым жетістіктерге жетті, ол Нова Градишкадан батысқа қарай Медари және Горице ауылдарына қарай бірнеше жүз метрге жетті. Бейр 15 қарашаға дейін екі рет иелігін ауыстырды. Сол күні ХВ Поповац Субоцкий ауылын басып алды, ал келесі күні Брезовац және Ливадяни ауылдарын басып алды. 18 қарашада ХВ аймақтағы позициясын жақсартты, Бейрдің солтүстігіндегі Ловска ауылын басып алды, ал келесі күні ол Новска-Липик жолында Трокут мотельін басып алды. 28 қарашада ХВ Папук 91 операциясын бастады, ол Пакрачтан солтүстікке қарай орналасқан, Посавина ОГ-ға берілген АОР-ға іргелес орналасқан. Одақтағы әскерилер Бэйрден Добровацқа қарай алға жылжи бастады. Екі операциялық топ NovskaLipik ауданында бірікті, HV 8 желтоқсанда Jagma және 9 желтоқсанда Subocka және Gornje Kričke ауылдарын басып алды. 10-13 желтоқсанда ХВ Пакрактың бір бөлігін басып алуға бағытталған сәтсіз шабуылды бастады, ол JNA бақылауында болды. Сербиялық дереккөздердің мәліметінше, операция кезінде 55 серб, оның ішінде 31 бейбіт адам қаза тапты. 22 желтоқсанда Хорватия Республикасы Қарулы Күштерінің Бас штабы Осиек операциялық аймағынан Үш бригаданы 91-ші "Қырағай" операциясына күш-жігер ретінде орналасуы мүмкін үш бригаданы дайындауды сұрады. Бұл өтінішке бір күн бұрын JNA-ның қосымша 36 M 84 және 28 T 55 танкілері, 20 артиллерия және 800 сарбаз алғандығы туралы ақпарат себеп болды. 23 желтоқсанда ХВ Nova Gradiška мен Okučani арасындағы Trnava ауылын басып алуға нашар үйлестірілген әрекет жасады. Шабуыл сәтті болмады, бірақ қорғаныс күштері келесі күні кері шегінді. соғысу жалғасты. JNA 26 желтоқсанда Сава өзенінің бойындағы жазықтарда қарсы шабуыл жасады. Қарсы шабуыл 1992 жылдың 3 қаңтарына дейін жалғасып, ХВ-ға ауыр зардаптар әкелді. Папук 91 операциясы аяқталған кезде Пакрач ОГ-ға бағынышты ХВ бөлімшелері 1991 жылдың 26-27 желтоқсанында Крагуж, Япага және Шеовица ауылдарына қарай алға жылжуда, Пакрачтың оңтүстік бөліктерін жауынгерлік Ұлт құрамасы мен ТО басып алды. JNA алған күшейткіштерді қауіп-қатерге қарсы тұру үшін қолданды. 28 желтоқсанда JNA екі ауылды қайта басып алды және PakracPožega жолына қауіп төндірді. Сол күні ХВ Крагуйдан Кусонье ауылына жолды қорғауға кері шегінді. 29 желтоқсанда 127-ші жаяу әскер бригадасы Псунь тауындағы Брусник және Липовац ауылдарында JNA және TO ұстаған позицияларын барлау кезінде 12 адамнан қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Кейінгі уақытта бірлік алға жылжи алмады. 30 желтоқсанда ХВ Nova Gradiška батысында Širinci '92 операциясын бастады. ХВ қысқа уақытқа Ширинци ауылын басып алды, Машичка Шаговинадан батысқа қарай алға жылжу және Окучани-Липик жолының ішінде қозғалу. JNA сол күні Ширенциден ХВ-ды тез қуып шықты. Пакрачтан батысқа қарай ХВ Кусоньеді жаңа шабуылдан сәтті қорғады және Пакрач-Пожега жолы бойында шабуылдауды жалғастырды, сол күні Пакрач маңындағы Пргомелье ауылын басып алды. 1992 жылдың 3 қаңтарында ХВ жолдың оңтүстігіндегі Донья Шуметлица ауылына жетуге тырысты. Ол Ширенциді қайтарып алуға қол жеткізді, сол күні Ванс жоспарын іске асыру үшін келісілген жалпы атысты тоқтату күшіне енгенге дейін және одан әрі шабуыл жасау әрекеттері тоқтатылды. және кейіннен Шығыс Хорватиядағы JNA-ның Баранья аймағына қоныстанды. Босқындарды қоныс аудару 1991 жылдың соңында қолға алынған Дунай бойындағы аймақтың этникалық құрамын өзгерту үшін хорват сербтерінің күш-жігеріне сәйкес келді және серб емес азаматтарды сонда қуып жіберу үшін екінші мотивация болды. HV өз мақсаттарына жетпеді. Бұл бірнеше факторларға байланысты, соның ішінде ұзаққа созылған ұрыстардан болған шаршау, ал шайқасқа қатысқан бөлімшелер демалуға мүмкіндік бермеген. Бұдан басқа, ХВ-ға оқ-дәрі жетіспеушілігі (әсіресе артиллериялық оқ-дәрілер), қарсылас күштер туралы ақыл-кеңестің нашарлығы және жеткіліксіз байланыс жүйелері болды. Соңында Хорватиядағы барлық ұрыстарды тоқтата отырып, жан-жақты атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. 3 қаңтарда атысты тоқтату туралы келісім болмаса, шабуылдың нәтижесі қандай болар еді дегенге қатысты қарама-қайшы пікірлер бар. Кейбір дереккөздер бойынша, аймақтағы JNA күштері жеңілістің қарсаңында болды. Пакленица мен Драгалич ауылдары арасындағы Загреб-Славонски-Брод автожолының бір бөлігін қамтитын аймақты ХВ 1995 жылдың мамыр айында "Флэш" операциясы кезінде басып алды. 91-ші дауыл операциясы жыл сайын Новсканың солтүстігіндегі Трокут мотелиінде атап өтіледі, онда соғыс кезінде �...