Кіріспе
Өзін-өзі ойлаудың шамадан тыс болуы клиникалық бұзылу Нарциссизм - бұл өзімшілдік мінез-құлық стилі, ол өзін-өзі және өз қажеттіліктерін, көбінесе басқалардың есебінен, шамадан тыс ойлаумен сипатталады. Нарциссизм адамның қалыпты және қалыпты емес мінез-құлқының әртүрлі түріне тән. Көптеген психологтар нарциссизмнің орташа дәрежелі нормалы және адамда салауатты деп санайды, сонымен қатар, тым көп өзін-өзі шоғырланған немесе нарциссикалық тұлғалық бұзылыс (НПБ) сияқты психикалық ауруы бар адамдарда байқалатын, экстремалды түрлері бар, онда нарциссикалық тенденция патологиялық болып, функционалдық бұзылуларға және психоәлеуметтік мүгедектікке әкеледі.
the clinical disorder
Narcissism is a selfcentered personality style characterized as having an excessive preoccupation with oneself and one's own needs, often at the expense of others. Narcissism exists on a continuum that ranges from normal to abnormal personality expression. While many psychologists believe that a moderate degree of narcissism is normal and healthy in humans, there are also more extreme forms, observable particularly in people who are excessively self absorbed, or who have a mental illness like narcissistic personality disorder (NPD), where the narcissistic tendency has become pathological, leading to functional impairment and psychosocial disability.
Нарциссизмнің қалыпты және дұрыс деңгейлері
Кейбір психологтар өзін-өзі бағалаудың орташа деңгейі жақсы психологиялық денсаулыққа қолдау көрсетеді деп болжайды. Өзін-өзі бағалау нарциссизм мен психологиялық денсаулықтың араласшысы болып табылады. Сондықтан, өздерін жоғары бағалайтындықтан, өздерін қабілетті және сүйкімді сезінгендіктен, жоғары нарциссистер алаңдаушылық пен күйзелістен азат.
Нарциссизмнің деструктивті деңгейлері
Нарциссизмді, өздігінен, қалыпты тұлғалық қасиет деп қарастыруға болады, ал нарциссистік мінез-құлықтың жоғары деңгейі өзіне де, басқаларға да зиянды болуы мүмкін. Деструктивті нарциссизм - бұл патологиялық нарциссикалық тұлғалық бұзылысқа байланысты кейбір ерекше сипаттамалардың тұрақты көрінісі, мысалы, "кеңейіп жатқан ұлылық үлгісі", ол құқық пен үстемдік сезімімен, менмен немесе өркөкірек мінез-құлықпен және басқаларға жанашырлық пен қамқорлықтың жалпы жоқтығымен сипатталады.
Нарциссизмнің патологиялық деңгейлері
Нарциссизмнің өте жоғары деңгейі патологиялық болып саналады. Психологиялық жағдай - нарциссизмнің өркендетілген, экстремалды көрінісі. Ол өзін басқаларды сүю қабілетсіздігімен, жанашырлықсыздығымен, босқа, қажырлы және билікті іздеудің үнемі қажеттілігімен көрсетеді, бұл адамды басқаларға қолжетімді етпейді. Неміс психоаналитигі Карен Хорни (18851952) да нарциссикалық тұлғаны белгілі бір ерте ортада қалыптасқан темпераменттік қасиет ретінде көрді.
Тұқым қуалаушылық
Түйежелерді қолдану арқылы жүргізілген тұқым қуалаушылық зерттеулері стандартты тесттермен өлшенген нарциссистік қасиеттер жиі тұқым қуалайтынын көрсетті. Нарциссизмнің жоғары тұқым қуалаушылық көрсеткіші (0,64) бар екені анықталды, бұл біртекті егіздердің бұл қасиетінің үйлесімділігі қоршаған ортаға қарағанда генетикаға елеулі әсер еткенін көрсетеді. Сондай-ақ, нарциссикалық қасиеттердің тұрақтылығы немесе спектрі бар екендігі көрсетілді, ол қалыптыдан патологиялық тұлғаға дейін. Сонымен қатар, жеке нарциссизм элементтерінің өздерінің тұқым қуалайтындық көрсеткіші бар екендігі дәлелденді. Мысалы, интраперсоналды өркөкіректік 0,23 балл, ал интерперсоналды құзіреттілік 0,35 балл. Генетикалық әсер нарциссизм деңгейіне айтарлықтай әсер етсе де, бұл жалғыз фактор емес.
Негізгі өрнектер
Нарциссизмнің екі негізгі көрінісі анықталды: грандиоз ("сары") және осал ("желпі"). Соңғы есептер бойынша, нарциссизмнің негізі - өзімшілдікке негізделген антагонизм (немесе "өзін-өзі маңызды деп санайды"), атап айтқанда, өзімшілдік, құқықтылық, жанашырлықтың жоқтығы және басқаларды бағасыздауы. Үлкендік пен осалдық осы қарама-қайшылықты білдіретін негізгі элементтің әртүрлі көрінісі ретінде қарастырылады, бұл тәсілдің және мотивациялық жүйелердің күшінен туындайтын жеке айырмашылықтардан туындайды.
Үлкен
Нарциссикалық өрлеушіліктің пайда болуы - жағымды эмоционалдық, әлеуметтік үстемдік, сыйақы іздеу және тәуекелге бару арқылы айқындалатын, мінез-құлықтағы батылдықпен антагонистік өзектің үйлесуінен туындайды деп есептеледі. Үлкендік - қарсыластықпен қатар сенімді, эксгибиционисттік және манипулятивті өзін-өзі реттеу стилімен анықталады: Бұл мінез-құлық үлгісі әйелдерге қарағанда ерлерде жиі кездеседі деп есептелетін болса да, ол ерлер мен әйелдерде де кездеседі. Олар жыныстық жетіспеушілік сезімін өте мақтанышпен немесе өз еркектігіне немесе әйелдікке деген құмарлықпен өтемақы береді. "Сексуалды тәуелділік" деп аталатын даулы жағдай кейбір сарапшылар жыныстық нарциссизм немесе жыныстық компульсивность деп санайды, әсіресе тәуелділік емес.
While this behavioral pattern is believed to be more common in men than in women, it occurs in both males and females who compensate for feelings of sexual inadequacy by becoming overly proud or obsessed with their masculinity or femininity. The controversial condition referred to as "sexual addiction" is believed by some experts to be sexual narcissism or sexual compulsivity, rather than an addictive behavior.
Ата-аналық
Нарциссикалық ата-аналар балаларды өздерінің жалғаулары ретінде қарастырады және балаларды ата-аналардың эмоциялық және өзін-өзі бағалау қажеттіліктерін қолдайтын жолдармен әрекет етуге шақырады. Балалардың осал болуына байланысты мұндай мінез-құлық оларға айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Ата-анасының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бала өз қалаулары мен сезімдерін құрбан етуі мүмкін. Мұндай ата-ананың тәрбиесімен өскен бала ересекте жыныстық қатынаспен күресуі мүмкін. Кейде ата-аналар балаларына осылай қараса, балаларымен қарым-қатынастары бұзылып, реніш пен кейбір жағдайларда өзін-өзі құртуға бейім болады.
Жұмыс орны
Кейбір мамандар өздерінің біліктілігін үнемі растауға мәжбүр, тіпті олар қателескенде де. Кәсіби нарциссизм басқаша қабілетті, тіпті ерекше, кәсіби мамандарды нарциссистік тұзаққа түсіруге әкелуі мүмкін. "Көптеген мамандар өздерінің билігі, өзін-өзі басқаруы, білімі, біліктілігі мен құрметке лайықты екендігі туралы сезімдерін қалыптастыруға тырысады. Бұл - біздің ішкі нарциссизм - біз ақымақ немесе қабілетсіз болып көрінуден қорқамыз". Нарциссизмді басқарудың түрлі проблемаларымен байланыстырады. Олар мотивациялық қабілетінің нашарлығынан бастап, тәуекелге толы шешімдер қабылдауға дейін, ал кейбір жағдайларда, қылмысқа дейін жетеді. Жоғары деңгейдегі корпоративтік басшылар пайдаға аса мән беретін болса, бұл олардың ұйымдарына қысқа мерзімді тиімділік әкелуі мүмкін, бірақ ақыр соңында ол жеке қызметкерлерді, сондай-ақ бүкіл компанияларды төмендетеді. Бағыныштылар күнделікті қолдауды тез арада мүмкіндік беретін көздерге айналдырады, егер олар дұрыс шекараларды сақтауға өте мұқият болмаса. Өзін-өзі бағалауға қауіп төнгенде, агрессивті (және кері әсер ететін) мінез-құлық пайда болады. Нарциссизмге бейім адамдар өз-өзіне деген құрметі төмен және оңай қорқынышты болады. Бір зерттеуде нарциссизмге бейім жұмысшылар жұмыс орнындағы басқалардың мінез-құлқын аз нарциссизмге бейім адамдарға қарағанда қорлау және қорқынышты деп санайды.
Танымалдар
Атакпенің нарциссизмі (кейде оны жағдайға байланысты нарциссизм деп атайды) - бұл байлық, атақ және атақтылардың басқа тұзақтарымен байланысты, жасөспірімдіктің соңында немесе ересекте дамыған нарциссизмнің бір түрі. Танымалдар нарциссизмі балалық шақтан кейін дамып, атақтылар мазалаған қоғамның көмегімен іске қосылады. Күйеулер, көмекшілер және таблоидтар бұл адамның басқалардан әлдеқайда маңызды екеніне сендіреді, бұл тек тенденция немесе жасырын нарциссикалық проблеманы туғызады және оны толыққанды тұлғалық бұзылысқа айналдырады. Роберт Миллман атақтылар өздеріне қарап тұрған адамдарға қатты бейімделіп, басқаларға қарамайтынын айтады. Оның ең экстремалды көрінісі мен белгілері, ол нарциссикалық тұлғалық бұзылыстан ажыратылмайды, тек оның кеш басталуы мен көптеген жанкүйерлердің қоршаған ортаға қолдау көрсетуімен ғана ерекшеленеді. "Әлеуметтік нормалардың, бақылаудың және оларды ортаға салатын адамдардың жоқтығы бұл адамдарды өздерін зардап шекпейтіндігіне сендіреді". Нарциссизмнің классикалық анықтамасы жеке адамға бағытталған болса, ұжымдық нарциссизм біреудің топқа қатысты өте жоғары пікірде бола алатынын және топтың нарциссистік тұлға ретінде жұмыс істей алатынын айтады.