Кіріспе

1988 жылғы итальяндық роман, Умберто Эконың романы

Итальяндық философ Умберто Эконың романы.

«Фуко маятнигі» (түпнұсқа атауы: Il pendolo di Foucault il ˈpɛndolo di fuˈko) – итальяндық жазушы және философ Умберто Эко жазған роман. Алғаш рет 1988 жылы жарық көрді, ал бір жылдан кейін Уильям Уивердің ағылшын тіліне аудармасы жарық көрді. Кітап он сефиротпен белгіленген бөлімдерге бөлінген. Роман сатирикалық сипатта, Каббала, алхимия және қастандық теорияларына эзотерикалық сілтемелерге толы. Сыншы және романист Энтони Берджесс оған көрсеткіш қажет деп ұсынған. Атаудағы маятник – француз физигі Леон Фуконың Жердің айналысын көрсету үшін жасаған нақты маятнигіне сілтеме жасайды, бұл роман ішінде символдық мағынаға ие. Кейбіреулер автордың Мишель Фукобен достығын ескере отырып, бұл Мишель Фукоға жасалған сілтеме деп санайды, бірақ Эко «Мишель Фукоға кез келген мақсатты сілтеме жасағанын нақты түрде жоққа шығарады» – бұл тағы бір нәзік әдеби әзіл ретінде қарастырылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітаптың басында Касаубон есімді адам музей жабылғаннан кейін өнер және кәсіп мұражайында жасырынып жүр. Ол өзінің досы Жакопо Белбоны құпия қоғам ұрлап алып, енді оны қуатынын сезінеді, және олар жақын арада мұражайда жиналады деп күтеді. Күтіп тұрған кезде Касаубон өміріне ой жүгіртеді, бірақ ол сенімсіз баяндаушы екені және оның санасы қастандық теорияларымен бұзылғаны сезіледі. 1970-ші жылдарда Миланда, студент кезінде 1968 жылғы итальяндық көтеріліске қатысқан Касаубон, Белбо және оның әріптесі Диотальевимен Темплер рыцарьдарын зерттей келе танысады. Біріншісі баспаханада редактор болып жұмыс істейді және Касаубонды Темплерлер туралы қолжазбаны қарауға шақырады. Полковник Арденти жазған қолжазбада ол Темплерлердің әлемді басып алудың құпия жоспарын тапқанын айтады. Арденти Белбо мен Касаубонмен кездескеннен кейін із-түзсіз жоғалады; Касаубон Бразилияға Ампаро есімді әйелмен қарым-қатынас орнату үшін көшеді және өзін мистикалық граф де Сен-Жермен деп санайтын қарт Аглиемен танысады. Касаубонның Ампаромен қарым-қатынасы Умбанда обрядына қатысқаннан кейін аяқталады, ол Миланға оралады, онда Белбоның жұмыс берушісі, мырза Гарамонд, оны зерттеуші ретінде жұмысқа алады. Касаубон Гарамондтың құрметті баспаханадан басқа, авторлардан үлкен ақы алып, олардың жұмыстарын басып шығаратын Манутиус баспаханасының да иесі екенін біледі. Гарамонд оккульттік кітаптардың екі желісін ашуды жоспарлайды: біреуі – баспахана үшін, екіншісі – Манутиус үшін, осылайша жазба авторларын тартуды көздейді. Аглие, қазір Миланда, Гарамондтың кеңесшісі болады. Белбо Аглиенің оның бұрынғы сүйіктісі Лорензаны өз талқыбына тарту қабілетіне қызғанады. Белбо, Диотальеви және Касаубон тарихи оқиғалар арасындағы байланыстарды көрсетуге тырысатын оккульттік қолжазбаларға батып, өздерінің ойын ойлап табуға кіріседі. Белбоның жеке компьютері "Абулафия" мен Ардентидің қолжазбасын негіз ретінде пайдаланып, үшеуі мәтінді кездейсоқ түрде өзгертетін бағдарлама арқылы "Жоспар" деп аталатын нәрсені жасайды. "Жоспар" ақырында Темплерлер және олардың "жер ағымдары" арқылы әлемді қайта құру мақсатына қатысты қастандық теорияларының күрделі желісіне айналады, бұл ағымдар Фуко маятнигіне шоғырланған. Планға қатысы бар көптеген басқа тарихи ұйымдардан басқа, үш адам Tres (Templi Resurgentes Equites Synarchici, латынша "Қайта тірілген Синархиялық ғибадатхана рыцарлары") деп аталатын құпия қоғамды ойлап шығарады. Уақыт өте келе үшеуі "Жоспарға" үдере бастайды және оның шындыққа жататындығына күмәнданады. Диотальевиге қатерлі ісік диагнозы қойылады және ол оны "Жоспардағы" рөлі үшін құдайлық жаза деп санайды. Белбо Лорензаға деген қызғанышынан Аглиемен "Жоспарды" талқылайды және ол жер ағымдарының Темплер картасын иеленгенін айтады; Аглие оны көруді талап етеді, бірақ Белбо бас тартады. Аглие, Гарамонд, Арденти және көптеген қолжазба авторлары өздерін Tres деп сендіреді және Аглиені олардың жетекшісі деп мойындайды; содан кейін Аглие Белбоны Парижге бірге баруға мәжбүрлейді. Касаубон Белбоның пәтеріне барып, оның жеке файлдарын оқиды, содан кейін Парижге және Фуко маятнигіне барып, Аглие мен оның серіктестерін көреді. Қазіргі уақытта Аглие бастаған топ маятниктің айналасына құпия обряд өткізеді. Касаубон бірнеше эктоплазмалық формалардың пайда болғанын көреді, олардың бірі өзін нағыз граф де Сен-Жермен деп таныстырады және Аглиені оның ізбасарларының алдында айыптайды. Белбоны сұраққа тартып, ол білгенін айтудан бас тартады, бұл Фуко маятнигіне асылып, наразылық тудырады. Касаубон мұражайдан қашып, Белбоның балалық шағында өскен ауылдық вилласына қашады, көп ұзамай Диотальеви қатерлі ісіктен Сент-Джон кешінде, Белбоның қайтыс болған уақытында қайтыс болғанын біледі. Касаубон оқиғалар туралы ой жүгіртеді және Tres-тің қолына түсуге дайындығын білдіреді, онда ол Белбоның жолын жалғап, оларға ештеңе айтпауды жоспарлайды. Виллада күтіп тұрған кезде Касаубон Белбоның ескі қолжазбасын табады, онда ол он екі жасында бастан өткерген мистикалық тәжірибе туралы айтылады, онда ол белгілер мен семиотикадан тыс түпкілікті мағынаны сезінген. Ол Белбоның көптеген әрекеттері, тіпті оның "Жоспарды" құруы және қайтысы, Белбоның жоғалған мағынаны қайта табуға деген құштарлығынан туындағанын түсінеді.

Романдағы қоғамдар

Фуконың маятнигінде алуан түрлі ұйымдар тізімделген, соның ішінде Аламут қастандықтары, Бавария жарықтандырушылары, Богомилдер, Кандомбле, Катарлар, құрастырылған Ктулху культы, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі (романда Гарамонд мырза кітап идеялары бойынша байланысқа түсуге болатын "құпия" ұйымдар тізіміне қосады), Сион ақсақалдары, масондар, гностиктер, Гурджиевшілер, иезуиттер, Темплерлер, Опус Дей, Шығыс Ордені, Панта Рей және Розенкрейцерлер.