Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Витебск қаласы (,) - Белоруссияның солтүстігіндегі қала. Витебск облысы мен Витебск ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ әкімшілік тұрғыдан ауданнан бөлек.
City in Vitebsk Region, Belarus
Vitebsk or Vitsyebsk (, ; Витебск, ; ) is a city in northern Belarus. It serves as the administrative center of Vitebsk Region and Vitebsk District, though it is administratively separated from the district.
Орта ғасырлар
Витебск өзен портынан дамыды, онда Вичба өзені (Віцьба, оның аты осыдан шыққан) үлкен Батыс Двинаға құяды, және қалада Киров көпірі созылып жатыр. Археологиялық зерттеулер Балтық тайпалары Витба өзенінің сағасында қоныстар салғанын көрсетеді. 9 ғасырда олардың орнына кривичтер тайпаларының славян қоныстары орналасты. Михаил Бригандиннің жылнамасы бойынша (1760), Киев князы Ольга 974 жылы Витебск қаласын (Дбеск, Видебеск, Видебск, Витепеск немесе Вицибеск деп те жазылған) құрды. Басқа нұсқаларда 947 немесе 914 жылдары деп айтылады. Академик Борис Рыбаков және тарихшы Леонид Алексеев хроникаларға сүйене отырып, Киев князы Ольга 947 жылы Витебск қаласын құрған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Леонид Алексеевтің пікірінше, жазбашылар Византия дәуірінен (дүние жаратылғалы бері) жаңа дәуірге аударғанда 947 жылды алған, кейіннен қолжазбаларды көшіру кезінде қателікке байланысты 974 жыл деп жазылған. Бұл қала варягтардан гректерге дейінгі сауда жолындағы маңызды пункт болды. 12 ғасырдың соңына қарай Витебск сауда және қолөнер орталығына айналды, сондай-ақ Полоцк, ал кейде Смоленск және Киев князьдерінен кейін тәуелсіз княздіктің орталығы болды. Витебск қаласының ресми құрылған жылы 974 жыл, бұл Киев князы Ольга құрған туралы аңызға негізделген, бірақ тарихи құжаттардағы алғашқы айқас 1021 жылға дейін созылады, осы жылы Киевтің данасы Ярослав оны Полоцк князі Брячислав Изяславичке сыйлады. 12 және 13 ғасырларда Витебск Витебск княздығының астанасы болды, бұл Балтық және Қара теңіздер арасындағы өзен жолдарының торабында гүлденген княздік болды. 1320 жылы қала Литваның Ұлы княздығына Литваның Ұлы князы Алгирдастың бірінші әйелі Мария ханшайымының құдайы ретінде қосылды. 1351 жылға қарай қала тастан салынған Жоғарғы және Төменгі қамалдарды, сондай-ақ ханзаданың сарайын тұрғызды. 1410 жылы Витебск Грунвальд шайқасына қатысты.
Vitebsk developed from a river harbor where the Vićba River (Віцьба, from which it derives its name) flows into the larger Western Dvina, which is spanned in the city by the Kirov Bridge. Archaeological research indicates that Baltic tribes had settlements at the mouth of Vitba. In the 9th century, Slavic settlements of the tribal union of the Krivichs replaced them. According to the Chronicle of Michael Brigandine (1760), Princess Olga of Kiev founded Vitebsk (also recorded as Dbesk, Vidbesk, Videbsk, Vitepesk, or Vicibesk) in 974. Other versions give 947 or 914. Academician Boris Rybakov and historian Leonid Alekseyev have come to the conclusion, based on the chronicles, that Princess Olga of Kiev could have established Vitebsk in 947. Leonid Alekseyev suggested that the chroniclers, when transferring the date from the account of the Byzantine era (since the creation of the world) to a new era, obtained the year 947, later mistakenly written in copying manuscripts as 974. It was an important place on the trade route from the Varangians to the Greeks. By the end of the 12th century, Vitebsk became a center of trade and commerce, and the center of an independent principality, following the Polotsk, and at times, the Smolensk and Kiev princes. The official year of the founding of Vitebsk is 974, based on an anachronistic legend of founding by Olga of Kiev, but the first mention in historical records dates from 1021, when Yaroslav the Wise of Kiev gave it to Bryachislav Izyaslavich, Prince of Polotsk. In the 12th and 13th centuries, Vitebsk functioned as the capital of the Principality of Vitebsk, an appanage principality which thrived at the crossroads of the river routes between the Baltic and Black seas. In 1320 the city was incorporated into the Grand Duchy of Lithuania as dowry of the Princess Maria, the first wife of Grand Duke of Lithuania Algirdas. By 1351 the city had erected a stone Upper and Lower Castle, the prince's palace. In 1410 Vitebsk participated in the Battle of Grunwald.
Қазіргі заман
1503 жылдан бастап Витебск воеводствосының астанасы болды. 1569 жылы Польша-Литва одағының құрамына кірді. 1597 жылы Зигмунд III Ваза Витебскіге Магдебург құқықтары мен қанатты герб тағайындады. Алайда, 1623 жылы азаматтар Брест униясына қарсы көтеріліс шығарып, Полоцк архиепискобы Иосафат Кунцевичті өлтіргеннен кейін бұл құқықтары алынып тасталды. 1641 жылы Владыслав IV Ваза Магдебург құқықтарын қайта жаңартты. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Витебскіде үлкен еврей халқы қоныстанды: 1897 жылғы Ресей санағына сәйкес, 65 900 тұрғынның ішінде 34 400-ы (шамамен 52%) еврейлерді құрады. Оның ең танымал еврей текті суретшісі Марк Шагал (1887-1985) болды. 1919 жылы Витебск Белоруссия Социалистік Кеңес Республикасының (1919 жылғы қаңтар-ақпан) құрамына енді, бірақ жақын арада Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасына, содан кейін қысқа мерзімді Литва-Белоруссия Совет Социалистік Республикасына (1919 жылғы ақпан-шілде) берілді. 1924 жылы Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасына қайтарылды.
From 1503 it was the capital of the Vitebsk Voivodeship. In 1569 it became part of the Polish–Lithuanian Commonwealth. In 1597 Vitebsk was granted Magdeburg rights and a coat of arms by Sigismund III Vasa. However, the rights were taken away in 1623 after the citizens revolted against the imposed Union of Brest and killed Archbishop Josaphat Kuntsevych of Polotsk. In 1641 Władysław IV Vasa restored Magdeburg rights. Before World War II, Vitebsk had a significant Jewish population: according to Russian census of 1897, out of the total population of 65,900, Jews constituted 34,400 (around 52%). The most famous of its Jewish natives was the painter Marc Chagall (1887 1985). In 1919, Vitebsk was proclaimed to be part of the Socialist Soviet Republic of Byelorussia (January to February 1919), but was soon transferred to the Russian Soviet Federative Socialist Republic and later to the short lived Lithuanian–Byelorussian Soviet Socialist Republic (February to July 1919). In 1924 it was returned to the Byelorussian Soviet Socialist Republic.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала нацистік Германияның оккупациясына түсті (11 шілде 1941 – 26 маусым 1944). "Барбаросса" операциясы барысында 22 000 еврей, яғни Витебск еврей халқының 58 пайызы, Кеңес Одағының ішкі аймақтарына сәтті эвакуацияланып, апатты Холокосттан құтылды. Неміс және Қызыл Армия арасындағы шайқастарда ескі қаланың көп бөлігі қирады. 1941 жылғы қазан айында Витебск геттосындағы жаппай қырғын кезінде қалған жергілікті еврейлердің көпшілігі қаза тапты. Немецтер қалада нацистік түрмелер мен мәжбүрлі еңбек лагерлерін де ұстады. Кеңес әскері 1944 жылғы маусымда "Багратион" операциясының бір бөлігі ретінде Витебск-Орша шабуылы кезінде қаланы қайта басып алды.
During World War II, the city came under Nazi German occupation (11 July 1941 – 26 June 1944). During Operation Barbarossa, 22,000 Jews, or 58% of Vitebsk's Jewish population, managed to successfully evacuate to the interior of the Soviet Union, thus saving themselves from the impending Holocaust. Much of the old city was destroyed in the ensuing battles between the Germans and Red Army soldiers. Most of the remaining local Jews perished in the Vitebsk Ghetto massacre of October 1941. The Germans also operated a Nazi prison and forced labour camps in the city. The Soviets recaptured the city during the June 1944 Vitebsk–Orsha Offensive, as part of Operation Bagration.
Соғыстан кейінгі кезең
Соғыстан кейінгі алғашқы бесжылдық жоспар кезеңінде қала жаңадан салынды. Оның өнеркәсіптік кешені машина жасау, жеңіл өнеркәсіп және станоктарды қамтыды. 1959 жылы телемұнара пайдалануға беріліп, 1-ші Орталық Телевизия бағдарламасын тарату запорланды.
In the first postwar five year period the city was rebuilt. Its industrial complex covered machinery, light industry, and machine tools. In 1959, a TV tower was commissioned and started broadcasting the 1st Central Television program.
Беларусь тәуелсіздігі
1991 жылдың қаңтар айында Витебск қаласында алғашқы Марк Шагал фестивалі өтті. 1992 жылдың маусымында Шагалдың ескерткіші оның туған Покровская көшесінде орнатылып, үйінің қабырғасына естелік жазу жазылды. 1992 жылдан бері Витебск жыл сайын халықаралық музыка фестивалі – Славян базарын қабылдап келеді. Фестивальге негізінен Ресей, Беларусь және Украинадан келген әртістер қатысады, сонымен қатар көптеген басқа елдерден, славян және славян емес елдерден де қонақтар келеді. Қаланың айтарлықтай жақсаруы мен кеңеюі байқалды. Орталық стадион жаңартылды, Жазғы амфитеатр, теміржол вокзалы және басқа да тарихи орындар мен нысандар қалпына келтірілді, мұз сарайы, бірнеше жаңа шіркеулер мен басқа да қоғамдық пайдалану нысандары салынды, сондай-ақ жаңа тұрғын алаптары да бой көтерді.
In January 1991, Vitebsk celebrated the first Marc Chagall Festival. In June 1992, a monument to Chagall was erected on his native Pokrovskaja Street and a memorial inscription was placed on the wall of his house. Since 1992, Vitebsk has been hosting the annual Slavianski Bazaar, an international music festival. The main participants are artists from Russia, Belarus and Ukraine, with guests from many other countries, both Slavic and non Slavic. There has been a remarkable improvement and expansion of the city. The central stadium was reconstructed, and the Summer Amphitheatre, the railway station and other historical sites and facilities were restored, and the Ice Sports Palace along with a number of new churches and other public facilities were built, together with the construction of new residential areas.
Көрікті жерлер
Қалада елдегі ең көне ғимараттардың бірі бар: Жариялау шіркеуі. Ғимарат Киев Русі дәуіріне дейін салынған. Ол кезде қала мұсылмандыққа сенген, Украинаның немесе Ресейдің православие шіркеуіне не Киев Русі мемлекетіне қарасты болмаған. Ол 1140 жылдары мұсылмандық шіркеу ретінде салынған, 14 және 17 ғасырларда Рим-католик шіркеуі ретінде қайта салынған, 1883 жылы қалпына келтіріліп, 1961 жылы Кеңес үкіметімен қиратылған. 1992 жылға дейін шіркеу қираған күйде болды, содан кейін ол болжамды бастапқы түріне қайта қалпына келтірілді. Польша-Литва дәуіріндегі шіркеулер де қиратылған, бірақ Қайта тірілу шіркеуі (1772–77) қайта салынған. 1760 жылы Құдай ананың қамқорлығына арналған православие соборы салынған. Сондай-ақ, қала әкімшілігі (1775); Ресей губернаторының сарайы, онда Наполеон 1812 жылы 43 жасқа толған күнін тойлаған; нео-романдық стильдегі Рим-католик соборы (1884–85); және Наполеонға қарсы Ресей жеңісінің жүз жылдығын еске түсіретін обелиск бар. Витебск қаласында торлы болаттан жасалған телемұнара да орналасқан, оның көлденең бағытында антенна тірегі орнатылған. Бұл мұнара Гроднодағы мұнараға ұқсас, бірақ бірнеше метр қысқа (Витебскте 245 метр, Гроднода 254 метр) және 1983 жылы аяқталған. Қалада Марк Шагал мұражайы мен Витебск облыстық мұражайы да орналасқан.
The city has one of the oldest buildings in the country: the Annunciation Church. The building dates back to the period of Kievan Rus. The city at the time was pagan and did not belong to the Ukrainian or Russian Orthodox Church or the Kievan Rus state. It was constructed in the 1140s as a pagan church, rebuilt in the 14th and 17th centuries as a Roman Catholic Church, restored in 1883 and destroyed by the Soviet administration in 1961. The church was in ruins until 1992, when it was restored to its presumed original appearance. Churches from the Polish Lithuanian period were likewise destroyed, although the Resurrection Church (1772–77) has been rebuilt. The Orthodox cathedral, dedicated to the Intercession of the Theotokos, was erected in 1760. There are also the town hall (1775); the Russian governor's palace, where Napoleon celebrated his 43rd birthday in 1812; the Neo Romanesque Roman Catholic cathedral (1884–85); and an obelisk commemorating the centenary of the Russian victory over Napoleon. Vitebsk is also home to a lattice steel TV tower carrying a horizontal cross on which the antenna mast is guyed. This tower, which is nearly identical to that at Grodno, but a few metres shorter (245 metres in Vitebsk versus 254 metres at Grodno) was completed in 1983. The city is also home to the Marc Chagall Museum and the Vitebsk regional museum.
Климат
Витебск жылы жазғы ылғалды континенттік климатқа ие, Köppen: Dfb. Жаздар әдетте жылы, ал қыстар салыстырмалы түрде суық, бірақ Балтық теңізінен келетін теңіз ауасының күшті әсерінен Мәскеудегіден жылырақ. Жыл сайын мұнда шамамен жауын-шашынның белгілі бір мөлшері түседі.
Vitebsk has warm summer humid continental climate, Köppen: Dfb. Summers are generally warm, while winters are relatively cold but still warmer than in Moscow due to a stronger influence of maritime air from the Baltic Sea. Approximately of precipitation falls here per annum.
Білім
Витебск қаласының басты университеттері – Витебск мемлекеттік технологиялық университеті, Витебск мемлекеттік медицина университеті және Петр Машеров атындағы Витебск мемлекеттік университеті.
The main universities of Vitebsk are Vitebsk State Technological University, Vitebsk State Medical University and Vitebsk State University named in honor of Pyotr Masherov.
Спорт
Беларусь экстралигасының «Витебск» клубы – жергілікті кәсіби хоккей командасы.
HK Vitebsk of the Belarusian Extraleague is the local pro hockey team.
Көркемдік құрмет
1928 жылы американдық композитор Аарон Копланд «Витебск: еврей тақырыбына арналған этюд» атты фортепиано триосын жазды, ал ол туынды 1929 жылы тұңғыш рет орындалды. С. Анскийдің «Диббук» пьесасынан алынған еврей халық әніне негізделген Копландтың шығармасы, Анскийдің туған жері – Витебск губерниясының атымен аталады, сонда ол бұл әуенді алғаш рет естіген.
In 1928, the American composer Aaron Copland composed the piano trio Vitebsk: Study on a Jewish Theme, and the work was premiered in 1929. Based on a Jewish folk song from S. Ansky's play The Dybbuk, Copland's piece is named for Vitebsk Governorate, where Ansky was born, and where he first heard the tune.