Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тепанектер немесе Тепанекалар - 12 ғасырдың аяғында немесе 13 ғасырдың басында Мексика алқабына келген мезоамерикалық халық. Тепанектер ацтектердің (немесе мексиканың), сондай-ақ Аколхуаның және басқалардың бауырлас мәдениеті болды - бұл тайпалар науатль тілін сөйледі және жергілікті және тайпалық өзгерістері бар бірдей жалпы пантеонды бөлісті. "Тепанекас" атауы олардың бастапқы мифтік қаласы Тепаноуаянға (өтетін) сәйкес келетін, сонымен қатар Тепано деп аталатын туынды термин. Идеографиялық тұрғыдан ол тас ретінде бейнеленеді, өйткені оның этимологиясы Тепаннан (тастар үстінде) келеді. Олардың жаулап алған аумақтары Тепанекапан (тепанекалардың елі) (лат. "тепанекалар арқылы"). Мексика алқабында жартылай аңызға айналған Чичимек билеушісі Ксолотлдың қош келіні болған деп есептелетін тепанектер Теккоко көлінің батыс жағалауына қоныстанды. Тепанектер өздерінің tlatoani, Acolnahuacatl, астында Azcapotzalco жерлестерінен ие болды. 14 ғасырдың басында Тезозомоц тепанектерді өздерінің билігінің шыңына жеткізді; сол кезде олар Мексика алқабының барлық бөлігіне, сондай-ақ Толука және Морелос алқабының бөліктеріне ие болды. Жергілікті дереккөздер бойынша, Тезозомоц 100 жастан асқан, әрі өзінің әскербасылығы мен мемлекет қайраткерлігімен әйгілі болған. 1426 жылы Тезозомоцтың өлімі оның ұлдары Таятзин мен Максланы таққа отырғызды, Максла, мүмкін, Таятзинді уландырған. 1428 жылы Макстланы Теночтитланның мексикасы мен Текскоконың Аколхуасы, сондай-ақ Макстланың Тлакопанның тепанектері кіретін жаңадан пайда болған ацтектердің Үштік одағы құлатты. Ацтек империясының өркендеуімен Тлакопан басым Тепанек қаласы болды, бірақ Теночтитлан мен Текскоко Тлакопанды өлшемі мен беделі жағынан басып қалды. Бірнеше тарихшылар жинақтаған дәстүрге сәйкес, Тепанек халқы Чикомозтоктан (науаль тілінде "Жеті үңгір") көшіп-қонуды бастаған жеті тайпаның бірі болды; белгілі бір орны жоқ жер, ал 20-шы ғасырдың ортасында жалпы пікір бойынша Ла Кемада сол жер болуы керек еді, кейінгі зерттеушілердің пікірінше, қала Мексика алқабының солтүстігінде немесе ежелгі Тулаға қарай, тіпті Чиконаухтла төбесінде, Теотиуаканның оңтүстігінде болуы керек). Тепанека тайпасына әскери күшімен, олар өздерінің аймақтарының басты Альтепеттлін, Тепанекапан деп аталатын, Аскапоцальконы құрған ең жақсы аймақтардың бірі тиесілі. Испан конкистадоры Мексика алқабына келген кезде Тепанека тайпасы Теночтитлан бастаған Үштік одаққа бағынды, олар этникалық топ ретінде тұра алмады. Біз олардың бар екендігін испандықтарға дейінгі кодекстерден алынған, жаңа испандық тарихшылар жинаған оқиғаларға сілтеме жасау арқылы білеміз.
The Tepanecs or Tepaneca are a Mesoamerican people who arrived in the Valley of Mexico in the late 12th or early 13th centuries. The Tepanec were a sister culture of the Aztecs (or Mexica) as well as the Acolhua and others—these tribes spoke the Nahuatl language and shared the same general pantheon, with local and tribal variations. The name "Tepanecas" is a derivative term, corresponding to their original mythical city, Tepanohuayan (the passing by), also known as Tepano. Ideographically it is represented as a stone, for its etymology comes from Tepan (over the stones). Their conquered territories received the name Tepanecapan (land of the tepanecas) (lit. "over the tepanecas"). Reputedly welcomed to the Valley of Mexico by the semi legendary Chichimec ruler Xolotl, the Tepanecs settled on the west shores of Lake Texcoco. Under their tlatoani, Acolnahuacatl, the Tepanec took over Azcapotzalco from the indigenous inhabitants. In the early 14th century, Tezozomoc brought the Tepanec to the height of their power; at that point they controlled nearly all of the Valley of Mexico as well as parts of the Toluca and Morelos valleys. Native sources say that Tezozomoc lived to the age of over 100 and was legendary for his generalship and statesmanship. The death of Tezozomoc in 1426 brought his sons Tayatzin and Maxtla to the throne, with Maxtla most likely poisoning Tayatzin. In 1428, Maxtla was overthrown by the nascent Aztec Triple Alliance, which included the Mexicas of Tenochtitlan and the Acolhua of Texcoco, as well as Maxtla's fellow Tepanecs of Tlacopan. With the rise of the Aztec empire, Tlacopan became the predominant Tepanec city, although both Tenochtitlan and Texcoco eclipsed Tlacopan in size and prestige. According to the tradition recompiled by several historians, the Tepanec people constituted one of the seven tribes that started the migration from Chicomoztoc (in nahuatl, "The Seven Caves"); a place which has no certain location, and while, during the middle of the 20th century, the general opinion was that La Quemada had to be the place, in the opinion of later investigators the city must've been north of the Valley of Mexico, or towards the ancient Tula, even in the Chiconauhtla hill, south of Teotihuacan). To the Tepaneca tribe belonged, by their military might, one of the best zones where they founded Azcapotzalco main Altepetl of their territory, known as Tepanecapan. When the Spaniard conquistadores arrived to the Valley of Mexico, the Tepaneca tribe was subject to the Triple Alliance, led by Tenochtitlan, not able to remain as an ethnic group. We know of their existence thanks to references in stories derived from the prehispanic codex traditions, which were compiled by novohispanic historians.