Кіріспе

Француз революциялық ұйымы (1790) Шындық достарының қоғамы (Amis de la Verité), сондай-ақ Әлеуметтік клуб (фр. Cercle social) деп те аталады, 1790 жылы құрылған француз революциялық ұйымы. Бұл "революциялық саяси клубтың, масондық ложаның және әдеби салонның аралас түрі" болды. Сонымен қатар, "Темір ауыз" атты революциялық газет шығады.

Бастауы

Шындық достарының қоғамын Николас Бонневилль мен Клод Фошет құрды, ол 1790 жылы 21 ақпанда оның пайда болғанын танымал баспасөзде жариялады. Клубтың бастапқы мақсаты - бүкіл Еуропадан келген ғалымдар арасындағы хат алмасу үшін "айырымдама үйі" болу еді. Құрылтайшыларының рухы бойынша клуб өз қызметін басқаратын "жария ету мандатын" дамытуға ұмтылды. Осылайша, оның "Темір ауыз" (La Bouche de fer) атты жаңалықтары оқырмандардан саяси істерге түсініктеме беру және контрреволюциялық жоспарларды айыптау үшін хаттар сұрады. Клуб 1790 жылдың қазан айында, "Ақиқат достарының Дүниежүзілік конфедерациясының" сессиялары басталғанда, Цирк дю Пале Рояльде басталды. Апта сайын бес мыңнан сегіз мыңға дейін адам жиналатын аудитория алдында өзін "Ақиқаттың адвокаты" деп атаған Клод Фошэ Жан Жак Руссоның 1762 жылғы "Қоғамдық келісімшарт" еңбегі туралы дәріс берді. Клуб сонымен қатар демократиялық үкімет туралы саяси теорияларды тұжырымдап, ақыр соңында тікелей демократияны халық сайлаған диктатураға ұқсайтын, оның әрекеттері төтеп бере алмайтын жағдайда азаматтар оны аластата алатын жүйеге қарсы болды. Әлеуметтік клуб сондай-ақ байлықты тең дәрежеде бөлуді қолдайды, бірақ клуб жер реформасын қолдамайды. Кездесулер "Темір ауыз" газетінде егжей-тегжейлі сипатталды, онда Фауше лекциялары мен талқылауларының хаттамалары және солардан кейін келген пошта жарияланды. Бұл басылым Француз революциясы кезінде демократиялық идеялардың пайда болуын түсіну үшін маңызды. Әлеуметтік клуб сонымен қатар өзін космополиттік ұйым ретінде анық танытқан алғашқы революциялық топ болды, яғни оның мақсаттары ұлттық шекараларды алмастырды. Ол бүкіл әлемдегі ғалымдарға үндеу жасады және бүкіл әлемге таратылатын 1791 жылғы Конституцияның көп тілді басылымын шығарды. Оның мақсаты - ғалымдар басқаратын жалпы республика құру еді.

Мүшелік және оған қосылғандар

Әлеуметтік клубқа қатысқан негізгі тұлғалар Николас Бонневилль мен Клод Фауше, сондай-ақ Сильвен Маршаль, "Гракус" Бабеф, Гупил де Префлен, Камиль Десмулин, Бертран Барер және Маркиз де Кондорсе. Қауымның 130-ға жуық мүшесі жиналыстарға үнемі қатысып тұратын. Кездесулер ашық болды, өйткені клуб әдеби немесе философиялық салонның атмосферасында сөйлеудің қандай нәтижеге әкелетінін мүмкіндігінше кең аудиторияға көрсетуді қалады. (Бұл жеке үй сияқты кішірек орынның орнына кездесу орны ретінде Цирк дю Палас Роялды таңдауды түсіндіреді.) Байқаушылар сұрақтар қоюға шақырылды, әр сессияның соңында шешім қабылданды. 1791 жылы Әлеуметтік клубтың мүшелері өздерін ашық түрде республикашыл деп жариялады. Содан кейін бұл республика идеологиясы мен іс-әрекеті үшін радикалды якобиндік топтарға бәсекелесетін жирондистердің кездесу орны болды. Клубтың саяси бағыты либералды болды және ол шағын және орта экономикалық өндірушілерден тұратын қоғамның идеалын алға тартты: қолөнершілер, фермерлер, саудагерлер және кәсіпкерлер. Әлеуметтік клубтың мүшелері өздерін қазіргі феминисттер деп санайды, ал клубтан ерекше феминисттік өзгеріс шықпаса да, клуб мүшелері жеке-жеке әйелдің және әйел азаматтың құқықтары туралы декларация болатынының негізін жасауға көмектесті. Әйелдердің құқықтары туралы декларацияның авторы Олимп де Гуж клубтың мүшесі болды және өзінің идеяларын әлеуметтік клубтың либералды арнасы арқылы жиі дамытатын. Мүшелер өздерін республикалық идеалдардың жақтаушылары деп жариялағанмен, феминисттік идеалдарды қабылдауы әлдеқайда опасыздық деп саналды (және мұндай, өте құпия). 1791 жылдан бастап клубтың кеңселері баспа бизнесін жүргізді. Ол көптеген газеттер, саяси памфлеттер, театрлық шығармалар, поэзия, плакаттар және т.б. революциялық әдебиеттің таралу орталығы болды. Клубтың қамқорлығымен бірқатар маңызды авторлар, Луи Себастьен Мерсье, Николя Эдме Ретиф де ла Бретон, Бернардин де Сент-Пьер, Жан Батист Ламарк, Кондорсе, Жак Пьер Бриссо, Джон Скей Эустас және Жан Мари Роланд жарық көрді. Жирондилердің құлдырауынан кейін клуб тарады. Фоше тұтқындалып, 1793 жылы 31 қазанда өлім жазасына кесілді. Баспахананың баспашысы Бонневилл 9 Термидордан кейін (1794 жылдың 27 шілдесі) жұмысын қайта бастады. Оның баспасөзі Әлеуметтік клубты қайта тірілтуге тырысты, бірақ ол ешқашан бұрынғы аудиториясын қайта қалпына келтіре алмады. Бөлшек күйде ол VIII жылдың Брумайырына дейін (1800 жылдың қарашасына дейін) өмір сүруін жалғастырды. Сол кезде Дауну, Вольни, Добентон және Бертоле сияқты идеологтар басты орынға ие болды. "Ами де ла Верти" жылы естеріне түсіп, ол XIX ғасырдағы романтиктер үшін, мысалы, Шарль Нодье мен Виктор Гюго үшін сынақ ташы болды, бірақ ол сондай-ақ саясаткерлер мен әлеуметтік теоретиктер арасында жоғары бағаланды, мысалы, Шарль Фурье, Сент-Симон және Карл Маркс. 1789 жылы басталған революциялық қозғалыс, оның ортасында оның басты өкілдері Леклерк пен Ру болды және ол Babeuf's-тің құпияларымен уақытша жеңілді, бұл Babeuf's досы Буонарроти 1830 жылғы революциядан кейін Францияда таныстырған коммунистік идеяны тудырды. Бұл идея үнемі дамып келеді, ол жаңа әлемдік тәртіп идеясы. Карл Маркс, "Киелі отбасы" (немісше Die heilige Familie).

Темір ауыз

La Bouche de fer, темір аузы, өзінің атын, әзілмен, Люций Лициний Красстың консулы Домиций туралы айтқан сөзінен алған болуы мүмкін, "бұндай адамның мыс шашы бар, сонымен бірге темір аузы және қорғасын жүрегі бар екендігі таңқаларлық емес". Ал басқалары бұл атау No1 үй-жайдағы клубтың бас кеңсесінде орналасқан арыстан аузы тәрізді пошта жәшігінен шыққан деп есептейді. 4, rue du Théâtre Français, онда хаттар, өтінішхаттар, ұсыныстар, айыптаулар, штрихтер және басқа да трактаттар сақталуы мүмкін. Үшінші теория бойынша, бұл "Темір ауыз" деген атау Боневилл мен Фошетке тиесілі болған масондық ложаның атымен бірдей. Қалай болғанда да, "Темір ауыз" 1790 жылдың қазаны мен 1791 жылдың 28 шілдесі аралығында Парижде басылып шықты, алдымен аптасына үш рет, содан кейін күн сайын, 1791 жылдың 22 маусымынан бастап. Хабарламада Жан Жак Руссоның "Әлеуметтік келісімшарт" туралы пікірлері, Клод Фауше очерктері, Кондорце сөйлеген сөздердің көшірмелері, Кордельелер клубының петициялары және т.б. болды. Жазылу жылына отыз алты фунт (ливр) тұрады, ал жазылатын кез келген адам автоматты түрде Әлеуметтік клубтың мүшесі болды; сондықтан кездейсоқ оқырмандар мен қызығушылықты іздеушілер мүшелер ретінде саналғандықтан, клубтың мүшелерінің мөлшері біршама асыра айтылған болуы мүмкін. "La Bouche de fer" - бұл танымал сөздің бастауы болды, көбінесе Дени Дидроға қатысты: "Егер соңғы патшалар соңғы бойжеткен діни қызметкердің бояуларымен ілінсе, адам баласы бақытты бола алады". ("Соңғы патша соңғы бойдақ діни қызметкердің ішегімен бірге асылған кезде, адамзат бақытты болуға үміттене алады")