Кіріспе

Ақпаратты жеткізетін жазба материал. Құжат – ойды жазбаша, сурет түрінде, ұсыныс арқылы немесе есте сақтау арқылы бейнелеу, көбінесе ғылыми, сондай-ақ көркемдік мазмұнның көрінісі. Бұл сөз латынша "Documentum" сөзінен шыққан, ол "оқыту" немесе "сабақ" деген мағынаны білдіреді, ал "doceō" етістігі "оқыту" дегенді білдіреді. Бұрын бұл сөз көбінесе шындық немесе фактіні дәлелдеу үшін қолданылатын жазбаша куәліктерді білдіретін. Компьютерлік дәуірде "құжат" деп әдетте мәтіндік компьютерлік файлды, оның құрылымын және форматын, мысалы, қаріптерді, түстерді және кескіндерді білдіреді. Қазіргі заманда "құжат" электрондық құжаттардың болуына байланысты тарату ортасымен, мысалы, қағазбен шектелмейді. "Документтеу" "құжаттан" өзгеше, себебі оның мағынасы көбірек. Құжаттар "реалиядан" да ерекшеленеді, яғни үш өлшемді заттар, олар да ойды бейнелей алатындықтан "құжат" анықтамасына сай келеді, бірақ құжаттар көбінесе екі өлшемді бейнелеу ретінде қарастырылады. Құжаттарды әртүрліше безендіруге болады, барлық құжаттарды еркін таратуға және осы құқыққа ие болуға болады, сонымен қатар құжаттар арқылы шығармашылықты да көрсетуге болады. Тарих, оқиғалар, мысалдар, пікірлер және т.б. – бәрін құжаттар арқылы жеткізуге болады.

Абстрактілік анықтамалар

Сюзанн Брит «құжат» ұғымын «физикалық немесе рухани құбылысты қайта құру немесе дәлелдеу үшін сақталған немесе тіркелген кез келген нақты немесе символдық белгі» деп анықтады. Көптеп сілтеме жасалған мақалада «Джонатан Прист, Пол Отлет, Брит, Уолтер Шюрмейер және басқа да құжаттама мамандары арасындағы «құжат туралы түсінік эволюциясы» дәстүрлі құжаттардың физикалық нысандарынан гөрі құжат қызметін атқаратын нәрсеге көбірек назар аударды. Цифрлық технологияға өту осы айырмашылықты одан да маңыздырақ етеді. Дэвид М. Левидің айтуынша, цифрлық құжаттардың технологиясына баса назар аудару цифрлық құжаттарды құжат ретінде түсінуге кедергі келтірді. Мәселен, электрондық хат немесе техникалық есеп сияқты әдеттегі құжат, цифрлық технологияда, цифрлық ортадағы барлық нәрсе сияқты, биттер тізбегі ретінде физикалық нысанда бар. Зерттеу нысаны ретінде ол құжатқа айналдырылды. Оны зерттеушілер үшін ол нақты дәлелге айналды. «Құжат» кітапхана және ақпараттық ғылымдар мен құжаттама ғылымындағы негізгі, абстрактілі идея ретінде анықталады: бұл термин дәлел ретінде қызмет ету үшін бейнеленуі немесе есте сақталуы мүмкін барлық нәрсені білдіреді. Бриет берген классикалық мысал – антилопа: «Африка далаларында еркін жүріп жатқан антилопа құжат деп есептелмейді, – деді ол. Бірақ оны ұстап, хайуанаттар бағына алып барып, зерттеу нысаны ретінде қарастырса, ол құжатқа айналдырылған болады. Оны зерттеушілер нақты дәлел ретінде пайдаланады. Шындығында, антилопа туралы жазылған ғылыми мақалалар екіншілік құжаттар болып табылады, себебі антилопаның өзі – бастапқы құжат». Бұл пікір актер-желі теориясының ертедегі көрінісі ретінде түсіндірілді.

Жазу

Құжаттың беттік дизайны – ақпараттың құжат кеңістігінде, мысалы, бетте графикалық түрде қалай орналасқандығы. Егер құжаттың сыртқы түрі маңызды болса, беттік дизайнды әдетте графикалық дизайнер жасайды. Типография – әріптер мен символдардың пішінін және олардың құжаттағы физикалық орналасуын (жинақтауды қараңыз) жобалаумен айналысады. Ақпараттық дизайн – ақпаратты тиімді жеткізуге, әсіресе өнеркәсіптік құжаттар мен қоғамдық белгілерде қатысты. Қарапайым мәтіндік құжаттарға визуалды дизайн қажет болмауы мүмкін, оларды автор, кеңсе қызметкері немесе көшіруші ғана дайындауы мүмкін. Пішіндер бастапқы өрістері үшін визуалды дизайнды қажет етуі мүмкін, бірақ пішіндерді толтыру үшін емес.

Заң бойынша

Құжаттар түрлі форматта қылмыстық және азаматтық сот ісінде жиі материалдық дәлел ретінде пайдаланылады. Мұндай құжаттарды сараптамадан өткізу сұрақталған құжатты зерттеу саласына жатады. Сот процесінде туындаған көптеген құжаттарды тізімдеу және басқару мақсатында, әрбір құжатқа бірегей, реттік идентификациялық нөмір беру үшін Бейтс нөмірлеуі жиі қолданылады.