Халық коммуналары: Қытай ауылдық әкімшілік бөлінісі (1958-1983)

Кіріспе

Қытай Халық Республикасының бұрынғы ауылдық әкімшілік бөлінісі (1958–1983)

Халық коммунасы 1958-1983 жылдар аралығында Қытай Халық Республикасының ауылдық аймақтарындағы үш әкімшілік деңгейдің ең жоғарысы болды, содан кейін олар қалашықтармен алмастырылды. Коммуналар, ең ірі ұжымдық бірліктер, өз кезегінде өндіріс бригадалары мен өндіріс топтарына бөлінді. Коммуналар Мәдени революция кезінде үкіметтік, саяси және экономикалық функцияларды атқарды. Халық коммунасы, әсіресе Ұлы секіріс кезінде, тұру және жұмыс істеу тәжірибесін ұжымдастырумен кеңінен танылды. Коммунаның масштабы және ауыл халқынан кіріс алу мүмкіндігі коммуна басшылығына ірі механикаландыруға, инфрақұрылымға және өнеркәсіптік жобаларға инвестиция салуға мүмкіндік берді. Дегенмен, коммуналар көптеген ұзақ мерзімді мақсаттарына жете алмады, мысалы, ауылдық жерлерде социализм құрылысын жеңілдету, әйелдерді үй шаруасынан босату және елді жерлерде тұрақты егіншілік жүйесін құру. Олардың саны 50 000-ден 90 000-ға дейін жетті.

Ертедегі ҚХР-дағы прецеденттер мен ұжымдастыру

Халық коммундары құрылғанға дейін Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) басқа, кішігірім ұжымдық шаруашылық нысандарын тәжірибеден өткізіп, насихаттады. 1949 жылға дейін Қытайдың ауылдық жерлеріндегі жердің шамамен жартысы жер иелеріне тиесілі болды және олар оны жалға берушілерге жалға берді. Көптеген шаруашылықтар салыстырмалы түрде шағын, отбасылық кәсіпорындар болып табысты. Шаруалар көбінесе егін жинау маусымында қарбалас, ал қалған уақытта тыныш болатын. Азамат соғысы кезеңінде және Қытай Халық Республикасының алғашқы жылдарында ҚКП кең ауқымды жер реформасын жүзеге асырды, ауыл халқын анықтауға және жіктеуге тырысты, содан кейін жерді жер иелерінен орта және кедей шаруаларға қайта бөліп, Қытайдың әлеуметтік құрылымын өзгертуге ұмтылды. Жер реформасы аяқталғаннан кейін жеке отбасылар өңдеген жерлерінің иесі болды, салық төледі және мемлекет белгілеген бағамен астық сатты. Ауылдық жерлердегі ұжымдастыру 1953 жылы ҚКП-нің «социализмге өтудің жалпы бағыты» деп жариялағаннан кейін көп ұзамай басталды. Келесі алты жыл ішінде ұжымдастыру бірнеше кезеңдерден өтті: өзара көмек топтары, қарапайым кооперативтер және халық коммундары. Мемлекеттік үйлестіру арқылы көптеген отбасылар – 1954 жылы 68 миллионға дейін – Өзара көмек топтарына қосылды. Бұл топтар шаруа отбасыларына еңбек күшін, шаруашылық техникасын және басқа да ресурстарды бөлісуді ұйымдастыруға көмектесті. Кейбір Өзара көмек топтары Ауыл шаруашылығы өндірушілер кооперативтерін (АӨК) құрды немесе оларға бірікті, бұл ауылдық немесе кіші ауылдық деңгейде ресурстарды біріктіріп, жерді бірлесіп басқаратын ірі ұйымдар болды. 1954-1955 жылдары көптеген аймақтардағы шаруалар жерлерін, капиталдық ресурстарын және еңбегін бастапқы деңгейдегі ауыл шаруашылығы өндірушілер кооперативтеріне біріктіре бастады. 1958 жылы «Жүз гүлдің гүлдеуі» және «Оңшылдарға қарсы күрес» науқандарынан кейін Мао Цзэдун экономикалық өсімге баса назар аудармай, коммунизмді жедел құруға көшті. Мао үшін коммунизмге жету үшін экономикалық өсім қажет болды, бірақ сонымен бірге одан әрі ұжымдастыру және ескі (немесе феодалдық) өмір салтын жою да қажет болды. Партиялық үгіт-насихат құралдары Хэбэй провинциясының Сюсюй қаласындағы алып ұжымды «коммуна» деп жариялады, онда «шаруа» үй шаруашылықтары ортақ тұрмысқа көшіп, адамдар ақша мен тамақ туралы уайымдамайтын болды. Мао Хэнань провинциясындағы Сюсюй және басқа да ұқсас ірі, өте өнімді бірлестіктерге сапар шегіп, «Халық коммундары жақсы!» деп мәлімдеді. Мао және ҚКП жетекшілігіндегі одақтастары коммуналарды үгіт-насихат және партиялық жиналыстарда насихаттауды жалғастырды, ал коммуналар құрылысы партияның бағыты мен Ұлы секіріс қозғалысының басты тірегіне айналды. Ұлы секіріс басталғанда мемлекет HAPC-тің шамамен 26 000 коммунаға біріктірді, олардың әрқайсысында орташа есеппен 4500 гектар жер, 24 000 адам және 5200 үй шаруашылығы болды. Әртүрлі коммуналардың көлемі әртүрлі аймақтарда әртүрлі болды, бірақ олар HAPC-тен әлдеқайда ірі болды және олар орташа есеппен отыздан жүзге дейін HAPC-ті қамтыды. Коммуналар ҚХР-ның «Ұлыбританияны озу және АҚШ-қа жете алу» мақсатына жетуде маңызды рөл атқаруға тиіс болды.

Before the people's communes were established, the Chinese Communist Party (CCP) had experimented with and promoted other, smaller forms of collectivized agriculture. Before 1949, landlords owned almost half of the land in rural China and leased it out to tenant farmers. Many farms were relatively small, family operated enterprises. Farmers generally went through cycles of busyness during harvest season and relative idleness during off seasons. During the Civil War era and continuing into the early years of the People's Republic of China, the CCP implemented wide ranging land reforms, attempted to identify and classify the rural population, and redistributed land from the landlords to the middle peasants and poor peasants to revolutionize the social structure of China. After the completion of the Land Reform, individual families owned the land they farmed, paid taxes as households, and sold grain at prices set by the state. Rural collectivization began soon after the CCP announced its 1953 "general line for the transition to socialism." Over the next six years, collectivization took several incrementally progressing forms: mutual aid groups, primitive cooperatives, and people's communes. With state coordination, many families—up to 68 million by 1954—joined Mutual Aid Teams. These Mutual Aid Teams helped farming families coordinate the sharing of labor, farming technology, and other resources. Some Mutual Aid Teams also formed, or were consolidated into, Agricultural Producer Cooperatives (APCs), larger institutions at the village or subvillage level that pooled resources and collectively managed land. During 1954 1955, farmers in many areas began pooling their land, capital resources, and labor into beginning level agricultural producers' cooperatives. In 1958, in the aftermath of the Hundred Flowers Campaign and Anti Rightist Campaign, Mao Zedong shifted course from emphasizing economic growth toward emphasizing the rapid establishment of communism. Achieving communism, for Mao, also required economic growth but had to, at the same time, involve further collectivization and the elimination of old (or feudal) ways of living. Party propaganda outlets publicized an enormous collective in Xushui, Hebei as a "commune," in which "peasant" households had given way to communal living, and people did not have to worry about money or food. Mao visited Xushui and similar larger, purportedly very productive units in Henan province and declared, "People's communes are good." Mao and his allies in the CCP leadership continued to promote the communes both in propaganda and party meetings, and the construction of communes quickly became party line and a central pillar of the Great Leap Forward. As the Great Leap Forward got underway, the state consolidated HAPCs into about 26,000 communes, each containing on average 4,500 hectares of land, 24,000 people, and 5,200 households. The sizes of different communes varied widely across different regions but they were consistently much larger than HAPCs had been, and the communes encompassed on average about thirty HAPCs and up to one hundred. The communes were supposed to be instrumental to the PRC's goal of "surpassing Britain and catching up to the US" in steel production.

Идеологиялық және экономикалық мотивациялар

1958 жылдың жазында ауыл шаруашылығы өндірушілерінің ұжымдары он мыңдаған адамнан тұратын, көбінесе нарықтық қала мен оны қоршаған ауылдарды қамтитын, әлдеқайда ірі ұжымдарға біріктірілді. Бірақ ең бастысы, ҚКП коммуналары үш негізгі фактормен сипатталды, әсіресе Ұлы серпіліс кезінде: бірінші, индустрияландыру мен өнімділікке баса назар аудару; екінші, қоғамның әскериленуі, онда коммуна мүшелері әскери үлгідегі науқандар арқылы жұмылдырылып, қатаң тәртіп, адалдық және өзімшелікпен әрекет етуге шақырылды; үшінші, өзін-өзі қамтамасыз ету немесе жергілікті тәуелсіздік идеясы, осылайша әрбір коммуна өзінің жұмыс істеуіне қажетті құрал-жабдықтар мен технологияның көп бөлігін өндіре алатын болды. Коммуналардың мақсаты – барлық маңызды мамандықтарды бір бірлікке біріктіру және оларды біріктіру арқылы «социалистік құрылыс» жүргізу болды. Ауыл шаруашылығын, орман шаруашылығын, мал шаруашылығын, қосалқы шаруашылықтарды және балық шаруашылығын жан-жақты басқару, өнеркәсіп (жұмысшы), ауыл шаруашылығы (шаруа), айырбас (саудагер), мәдениет және білім (студент) және әскери істер (қорғаушы) біріктіріледі. «Социалистік құрылыс» резолюциясында ҚХР-ның коммунистік партияның жетекшілігімен өнеркәсібін құру және индустрияландыру арқылы толық коммунизмге қарай жылжу үшін жеткілікті капитал мен күш жинау процесі деп түсіндірілді. Бұл жағдайда пролетариаттың өзін-өзі басқаруы және байлықты қабілетіне немесе еңбегіне емес, қажеттілігіне сәйкес бөлу туралы мәселе көтерілді (қараңыз: Социализмнің бастапқы кезеңі). Мао коммуналар ауылдан «өндірістік армия» құрады деп үміттенеді, бұл ауылдық жұмыс күшін жақсы тәртіпті өндіріс машинасына айналдырады. ҚКП басшылығының басқа мүшелері Маоның ауыл шаруашылығын жылдам жаңғырту жоспарына көбірек күмәнмен қарады және осы процестің ықтимал құны мен оған қажетті ресурстарды (мысалы, темір, болат және мұнай) атап өтті. Олар ауыл шаруашылығын жаңғырту жұмыссыздыққа әкелуі мүмкін деп мәлімдеді, себебі ауылдық жұмысшылар елде басқа жұмыс таба алмауы мүмкін, ал қалалық өнеркәсіп салыстырмалы түрде шағын болып қалатын. Дегенмен Маоның тобы жеңіске жетті. Бұл пікірталастар мен коммуналардың өзі 1950-ші жылдардағы Қытай экономикасы алдында тұрған негізгі мәселеге бағытталған: Қытай Халық Республикасы халқының көпшілігі ауыл шаруашылығы жұмысына және шағын көлемдегі қосалқы өндіріске байланысты болған кезде, Қытай өзінің өнеркәсіптік базасын қалай дамыта алады? Коммуналар үлкен үйлестіруді және кейде мәжбүрлеуді қажет етеді, бірақ теориялық тұрғыда осы негізгі мәселені шешеді. Адамдарды осы ірі бірліктерге көшіруге мәжбүрлеу арқылы коммуна басшылығы үлкен инфрақұрылымдық және өнеркәсіптік жобаларды тиімді үйлестіре алады, коммуна тұрғындарынан табыс алады және осы капитал табысын үлкен жобаларға бөледі, бұл өз кезегінде коммунаны өнімді және тиімді етеді және одан әрі даму үшін жұмыс күшін босатады. Негізінде, халық коммунасының мақсаты ауыл шаруашылығының өнімділігін арттыру болды, сондықтан ауыл шаруашылығында жұмыс істеуге аз адам қажет болады және олар өз энергиясы мен ресурстарын индустрияландыруға жұмсауға болады. Олардың алғашқы жылдарында коммуналар экономикалық, әлеуметтік және әкімшілік мәселелердің кең ауқымын тудырды және Ұлы серпіліс аштығын ушықтырды. Одан кейін ҚКП басшылығы Ұлы серпілістен кейін және одан кейінгі онжылдықтарда оларды тұрақты, өнімді және тиімді ету үшін коммуна құрылымына үлкен реформалар жасады. Коммуналардың мақсаттарына қарамастан, сол кездегі ҚХР экономикасы ауылға бағдарланбаған. Өндірістік саланың басым бөлігі қалаларда орналасқан, ал қала тұрғындары – негізгі кәсіпорындар мен салаларда жұмыс істейтіндер – ең жақсы жалақы алып, ең жақсы тамақтанды. Нәтижесінде, коммуналар, ең алдымен, қалаларда тұтыну мен өндірісті қолдау үшін ауылдан астық алу үшін және қалалар тым үлкен болған кезде артық халықты жұмыспен қамту үшін пайда болды. Коммунизация кеңінен ерікті негізде жүргізілді, бұл кеңестік коллективтендіру кезінде болған зорлық-зомбылық пен саботаждан аулақ болды. Академик Лин Чунның айтуынша, Қытайдың коллективтендіруі бірқалыпты түрде өтті, өйткені, кеңестік тәжірибеден айырмашылығы, ауылдық жерлерде мемлекеттік мекемелердің желісі бар еді. 1960 жылдың соңында еңбек пен табыс бөлінген есептік бірлік халық коммунасынан өндірістік бригадаға берілді. Ұлы серпіліс кезеңінен кейін Мао Цзэдун ҚХР экономикалық бағытын басқарудан бас тартқанда, басшылықтың басқа мүшелері коммунаға қосымша реформалар жүргізді. Ерекше маңызға ие болған «Үш бостандық» принципінің қайта енгізілуі: жеке шаруашылық участалары, қосалқы шаруашылықтар және шағын мал шаруашылығы. Бұл «бостандықтар» коммуна тұрғындарына коммуна жұмысынан тысқары қарапайым күнкөріс шараларын сақтауға мүмкіндік берді және коммуналар тиімдірек болғанда, коммуна тұрғындары өз жобаларын дамытуға көбірек уақыт жұмсай алды. Жаңадан салынған коммуналар коллективтік тұру шарттарын сақтамады және тұрғындар әлі де ірі, орталық кешендерде тұрса да, жеке отбасылық кеңістіктерге рұқсат берді. Ауыл шаруашылығы толығымен коллективтендірілгенге дейін 1979-1982 жылдар аралығында өндірістік команда есептік бірлік болып қала берді. Мао коммуналардың табысына милиция мен әскери үлгідегі ұйымдастырудың маңызды екенін де есептеді және коммунизацияны «әскерилендіру, жауынгерлік дайындық және тәртіпке келтіру» процесі ретінде насихаттады. Маоның пікірінше, әскерилендірілген ұйымдастыру, құрбандық, адалдық және өзімшелік рухы қытай халқына өндірістік кедергілерді талмай еңбек ету арқылы жеңуге мүмкіндік береді. Әрбір коммунада «халық милициясы» болды, бұл коммуна мүшелерінен құралған, әскери рөлдерді атқаратын, әскери терминологияны қабылдаған және коммуна халқын ұйымдастыруға, коммунаны қорғауға және коммуна мүшелері директиваларды орындауын және тиісті саяси мінез-құлқыны сақтауын қамтамасыз ететін топ. Ұлы серпіліс аяқталғаннан кейін әскерилендірілген ынта-күш басылды, бірақ «халық милициясы» коммуна өмірі мен ұйымдастыруына одан әрі әсер етті, әсіресе Мәдени революция кезінде. Ұлы серпіліс кезінде коммунаға адамдарды қосу процесі, яғни коммунизация, дәстүрлі шаруашылық және тұру жолдарын сәтті жойды, бірақ көбінесе оларды тиімді немесе өнімді баламалармен алмастыра алмады. Адамдар өздерінің жеке мүліктерінен, соның ішінде күнделікті заттардан, мысалы, шаруашылық және ас үй құралдарынан «артықшалық пештерінде» балқыту үшін бас тартуға мәжбүр болды. Бұл заттар пайдасыз қалдық материалдар болуы керек еді, бірақ кадрлар және басқа да ынталы коммуна мүшелері адамдарды көбірек заттар беруге ынталандырды, тіпті кейбір қауымдастар барлық қазан-құмыраларын балқытып жіберді. Нәтижесінде алынған болат пен темір көбінесе пайдасыз болды және болат жасауға мәжбүр болған адамдар егістікте жұмыс істеуге уақыт таба алмады. Әртүрлі құрылымдық және экологиялық факторларға байланысты (қараңыз: Ұлы серпіліс) үлкен аштық басталып, ауыл шаруашылығы жұмысынан өнімсіз өнеркәсіптік еңбекке ауысу коммуналардағы жағдайды одан да нашарлатты. Мысалы, Хубэйдегі Мачэн коммунасы (ол ұлттық деңгейде «үлгілі коммуна» ретінде ұсынылды, қараңыз: Мачэн) өндірістік тиімділікті арттыру және коллективтік тұруды қамтамасыз ету үшін ондаған мың жеке тұрғын үйлерді бұзды. Мачэн коммуна басшылары сонымен қатар қабірлерді жойды...

Over the summer of 1958, agricultural producers' collectives were merged into much larger collectives which comprised tens of thousands of people, typically encompassing a market town and its surrounding villages. Above all, however, the CCP's communes were defined by three main factors, especially during the Great Leap Forward: first, an emphasis on industrialization and productivity; second, a militarization of society, in which commune members were mobilized through military style campaigns and exhorted to act with rigid discipline, devotion, and selflessness; and third, an ideal of self reliance or local autonomy, such that each commune would be able to produce most of the supplies and technology that it needed to function. As the CCP Politburo declared at the 1958 Beidahe Conference, the communes were meant to bring together all key occupations and professions into one unit and, by merging them, bring about "socialist construction":The establishment of people's communes with all round management of agriculture, forestry, animal husbandry, side occupations, and fishery, where industry (the worker), agriculture (the peasant), exchange (the trader), culture and education (the student), and military affairs (the militiaman) merge into one, is the fundamental policy to guide the peasant to accelerate socialist construction, complete the building of socialism ahead of time, and carry out the gradual transition to communism. By "socialist construction," the resolution referred to the process in which the PRC was supposed to build up its industry under the vanguard Communist Party and, through the process of industrialization, accumulate enough capital and power to advance toward full communism—which, in this case, meant the self rule of the proletariat and the distribution of wealth according to need, not ability or labor (see also: Primary stage of socialism). Mao hoped that the communes would create an "industrial army" out of the countryside, essentially turning the rural workforce into a well disciplined engine of production. Other members of the CCP leadership were more wary of Mao's plan for rapid agricultural modernization, and they pointed out the potentially prohibitive costs of this process and resources that it would require (such as iron, steel, and petroleum), and they argued that agricultural modernization might lead to unemployment given that rural workers would not necessarily be able to find other jobs in the countryside and urban industry remained relatively small. Nevertheless, Mao's faction won out. These debates, and the communes themselves, were oriented toward a fundamental question facing the Chinese economy in the 1950s: how could the PRC grow its industrial base when most of the population remained tied to agricultural work and small scale sideline production for subsistence? The communes would require a great deal of coordination and at times coercion but would also, in theory, address this basic issue. By forcing people to move into these large units, the commune leadership could coordinate larger infrastructural and industrial projects more effectively, extract income from the commune residents, and allocate this capital income to the larger projects, which would in turn make the commune more productive and efficient and free up labor for further development. In essence, the goal of the people's commune was to improve agricultural productivity such that fewer people had to work in agriculture and could instead use their energy and resources for industrialization. In their first few years of existence, the communes created a wide range of economic, social, and administrative issues and exacerbated the Great Leap Forward famine. The CCP leadership then made major reforms to the commune structure after the Great Leap and again in the decades that followed in order to make them more stable, productive, and efficient. Regardless of the stated goals of the communes, however, the PRC economy at the time was not oriented toward the countryside. Most productive industry was already located in the cities, and urban residents—those with jobs in key enterprises and industries—were the best paid and best fed in the country. As a result, the communes existed, above all, to extract grain from the countryside to support both consumption and production in the cities, and to employ surplus population when the cities grew too large. Communization proceeded on a largely voluntary basis, avoiding both the violence and sabotage that occurred during the Soviet collectivization. According to academic Lin Chun, China's collectivization proceeded smoothly because, unlike the Soviet experience, a network of state institutions already existed in the countryside. In late 1960, the unit of accounting through which labor and income were allocated was devolved from the people's commune to the production brigade. In the aftermath of the Great Leap Forward, as Mao Zedong retreated from guiding the economic course of the PRC, other members of the leadership enacted additional reforms to the commune. Particularly important was the reintroduction of the "Three Freedoms": private household plots, sideline industries, and small scale animal husbandry. These "freedoms" enabled commune residents to maintain some basic subsistence measures outside of their commune work, and, as the communes became more efficient, commune residents were increasingly able to spend more time developing their own projects. Newly built communes did not retain the collectivized living arrangements and allowed for separate family spaces, even if residents still lived in large, central complexes. The production team remained the unit of account until agricultural was totally decollectivized between 1979 and 1982. Mao also considered militias and military style organization essential to the success of the communes, and he promoted communization as a process of "militarization, combatization, and disciplinization." As Mao saw it, a spirit of militarized organization, sacrifice, dedication, and selflessness would enable the Chinese people to overcome production bottlenecks through sheer effort. Each commune had a "people's militia," a group of commune members who took on military style roles, adopted military terminology, and were responsible for organizing the commune population, defending the commune, and ensuring that commune members followed directives and maintained appropriate political behavior. The height of militarized fervor subsided after the Great Leap Forward, but the "people's militias" continued to shape commune life and organization thereafter, especially during the Cultural Revolution. During the Great Leap Forward, the process of bringing people into the communes, or communization, successfully uprooted traditional ways of farming and living but often failed to replace them with viable or productive alternatives. People had to give up their personal belongings, including everyday items such as farming and kitchen tools to smelt in "backyard steel furnaces." These items were supposed to be useless scrap materials, but cadres and other zealous commune members encouraged people to contribute more and more items, to the extent that some communities melted down all of their pots and pans. The resulting steel and iron was mostly useless, and people who had to make steel could not spend as much time working in the fields. When, for a variety of structural and environmental factors (see also: Great Leap Forward), a larger famine set in, this shift from agricultural work to unproductive industrial labor only worsened conditions in the communes. Some communes, such as the Macheng commune in Hubei (which was held up as a "model commune" at the national level, see also: Macheng), also demolished tens of thousands of private residences in order to bring about collective living arrangements and improve production efficiency. Macheng commune leaders also destroyed gravesites in order to open up more land for cultivation. Such destruction, the relative lack of compensation, and the lack of actual production increases all made the communization process incredibly disruptive and even deadly. In Raoyang Village in Hebei Province, the communization process also alienated villagers as cadres ended the temple fair, destroyed temples, cut back on traditional opera, and forced the local market to mostly close, all of which prevented villagers from engaging in traditional rites and celebrations. In the process of enforcing these new regulations, some cadres also abused their power and assaulted or humiliated villagers. Communes were supposed to rationalize the working lives of rural residents, for example by spacing out new residential areas evenly rather than adhering to traditional village boundaries. With these new spatial plans, commune administrations aimed to reduce the amount of walking time required for farmers to get to their fields. But, in the frenzied and militarized atmosphere of the Great Leap Forward, rural residents were organized into "production armies" and might spend most of their time walking around between work sites, as they were tasked with too many different non agricultural projects at once. Conditions varied widely from commune to commune. The most immediate constraint on communal "free supply" was the availability of resources and the commune members' willingness to participate in the new collective institutions. Commune members had a range of reasons to resist or express discontent with the communization process, largely due to either the inadequacies and inefficiencies of the commune system itself or the disruptive and destructive process by which the communes were first created. Some issues that arose for commune members included: overwork on non agricultural projects (at the expense of subsistence oriented farming), inefficient or counterproductive infrastructure projects (such as the backyard furnaces), lack of food at the communal dining halls, negligent educational and childcare services which created additional housework burdens for women, excessive and obligatory political study sessions, and confusing incentive structures for production. Additionally, because markets were closed and sideline industries were banned, people could not turn to some of the traditional methods of dealing with economic and agricultural hardship. Despite these instances of resistance, there were no large scale uprisings against the commune system as a whole. Scholars such as Joshua Eisenman have argued that this lack of massive resistance indicates that the commune system, with its post Great Leap Forward adjustments, ended up serving the basic purposes of, first, feeding the countryside, and, second, extracting enough income from rural residents to fund modernizing projects and free up labor. Restrictions on individuals' mobility, however, would have made it extremely difficult for potential dissidents to coordinate resistance to the communes at a regional or provincial level, and the Anti Rightist Movement had severely undermined people's willingness to openly criticize the party. The conditions on communes varied considerably by geographic location. Different provincial administrations were more or less zealous in pursuing communization. Different provinces also did not have the same resources at their disposal for communization, and the Great Leap famine's severity depended on local weather, grain extraction for exports (or requisitioning for internal trade), and the response or lack thereof from local officials. At the commune level, variation might also depend on the local geography or the layout that the commune organizers preferred. For example, some communes such as the Panyu people's commune in Guangdong province were organized around a central spatial axis such as a main road or a mountain range, and residences were built near the main production facilities. Other communes were built instead with a focus on public facilities such as canteens, performance spaces, and community centers. These differences in spatial organization could then affect the daily lives of commune residents, as they might spend more time working on industrial projects as opposed to in political or cultural meetings, or, depending on the layout of their commune, they might spend additional time transiting between the two.

Қалалық коммуналар

Ұлы серпіліс кезінде ҚКП орталық басшылығы қалаларды өздерінің коммуналарын құруға итермеледі, бұл Хэнань провинциясының Чжэнчжоу қаласында құрылған үлгіге сәйкес келді. Ауылдық коммуналар сияқты, қалалық коммуналар да өндіріс пен әлеуметтік бірлікті жақсартуға тиіс болды: тұрмыстық жағдайды ұжымдастыру және үйдегі еңбекті әлеуметтендіру (яғни, әйелдердің еңбек күшін басқа жұмысқа босату үшін үй шаруасын ұжымдық ету); көптеген әлеуметтік, экономикалық, мәдени және саяси институттарды бір кеңістікте (яғни, коммуна) біріктіру; және осылайша ҚХР-ды социализм жолымен ілгерілету. ҚКП Орталық Комитетінің айтуынша, қалалық халық коммуны – ескі қалаларды жаңа социалистік қалаларға айналдыру құралы, өндіріс, айырбас, тарату және халықтың тұрмысын ұйымдастырушы, сондай-ақ өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы, әскери, білім беру және сауда салаларын біріктіретін және мемлекеттік басқаруды коммуна басқаруымен біріктіретін әлеуметтік ұйым болады. Өндіріс және еңбек, әсіресе әйелдер еңбегі, бұл «социалистік қалалар» үшін маңызды болды, ал бірінші Чжэнчжоу коммунының жарғысында: коммуна «жеке меншіктің жойылуын және өндіріс күштерінің, әсіресе әйелдердің өндіріс күштерінің толық босатылуын ілгерілетуге» тиіс еді. Коммуналарды азат етуші деп қарастыру үшін ҚКП басшылығы әйелдердің үй ішінде және үйден тыс орындаған еңбегі жеткілікті немесе мағыналы өнімді емес екенін және зауыттарда немесе басқа да өнеркәсіптік жобаларда жұмыс істеу әйелдерді патриархалдық үй құрылымынан босататынын болжауға тиіс болды. Қалалық коммуналар жаңа коммуналдық институттарды құрды және бұл институттар белгілі бір танымалдылыққа ие болды, бірақ қысқа мерзімде қалалық коммуналардың негізгі нәтижесі – жаңа қызметтерден басқа – тәртіпсіздік, тиімсіздік және наразылық болды. 1960 жылғы ресми статистикаға сәйкес, қалалық коммуналар 53 000 қоғамдық асхана, 50 000 балабақша және 55 000 қызмет көрсету орталықтарын құрды, олар басқа күнделікті қажеттіліктерді қамтамасыз етті (мысалы, кір жуу, жөндеу және тазалау). Жұмысшылар мен басшылар арасындағы шекаралар жұмсалды және жұмыс бірлігіне (данвей) байланысты әлеуметтік жәрдемақылар көшіп келушілер мен әйелдерге кең көлемді жұмыспен қамту бағдарламасы арқылы таратылды. Мұндай өзгерістер ҚХР-дың осы кезеңге дейін және кейін жүргізген салыстырмалы түрде шектеулі әлеуметтік саясатынан айырмашылығы, қалалық әлеуметтік жәрдемақылардың айтарлықтай ұлғаюын білдірді. Коммуналар, жалпы алғанда мемлекет, мұндай кеңеюді қаржылық және ұйымдық тұрғыдан қолдап тұра алмады. Сонымен қатар, ауылдағыдай, коммуна мүшелері де үлкен өндіріс квоталарына және басқа да саяси және қол жұмыстарына жұмылдырылды. Қалалық коммуналар салыстырмалы түрде өнімді болды, тіпті кейбір ысырапшылық пен артық өндіріспен, бірақ Пекин мен Шанхай сияқты қалаларда адамдар коммуналық қызметтердің нашар немесе құзыретсіз екендігіне шағымдана бастады және жұмыс шамадан тыс болды (әсіресе әйелдер үшін, олар көбінесе үй шаруасын жалғастыра берді), ал әл-ауқатқа жұмсалған шығындар коммуналарды тұтастай алғанда пайдасыз етті. 1961 жылдың соңында бұл қалалардағы көптеген адамдар коммуналық қызметтерді пайдалануды тоқтатты, ал коммуналар кейбір жайлылықтарын жапты. Ақырында, коммуналар экономикалық тұрғыдан тұрақты емес және әлеуметтік жағынан бұзылушылыққа ұшыраса да, кейбір қала тұрғындары олардың жабылуына наразы болды, өйткені олар жұмыс орындарын немесе қазіргі шектеулі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің қамтамасыз етпегенін қамтамасыз етті. Коммуналардың өздері ұжымдықтандыруға ниеттенген қызметтерді қамтамасыз ете алмауымен қатар, қалалық коммуналар тұрғын үй мен қала құрылысына қатысты экономикалық мәселелерге тап болды. Үш оқиға ерекше маңызды болды: біріншіден, Ұлы серпіліс кезінде мемлекеттік қаржыландырудың көп бөлігі күрделі құрылысқа (мысалы, зауыттар, шахталар) бөлінді, ал тұрғын үй құрылысына азырақ қаржы жұмсалды, сондықтан қалаларда жаңа, берік тұрғын үй салуға жеткілікті қаражат болмады. Екіншіден, тұрғын үй құрылысы әсіресе шұғыл болды, өйткені Ұлы серпіліс ауылдық жұмыс күшінің көп бөлігін қалаларға көшіруге мүмкіндік берді, өнеркәсіпте жұмыс істеуге, бұл урбанизацияның күрт өсуіне әкелді. Үшіншіден, Ұлы серпіліс кезеңіндегі қала құрылысы жоспарлары құрылыс көлемі және құрылысшылардың экономикалық тұрғыдан тиімді техникаларды пайдалануы жағынан да өте амбициялы болды, өйткені өнеркәсіптік жобаларға көбірек ресурстар бағытталды. Осылайша, Ұлы серпіліс саясаты жаңа қалалық тұрғын үйге деген сұранысты күшейтті, бірақ бұл сұранысты қанағаттандыруға жеткілікті қаржы қарастырылмады, сонымен қатар құрылыс жобаларын өнеркәсіптік емес материалдарға (мысалы, кірпіш) және бұрынғы құрылыстардан қалған материалдарды қайта пайдалануға итермеледі. Қалалық коммуналар өндірісті ынталандыру және бір мекемелер ішінде тұрғын кеңістікті қайта ұйымдастыру идеясы экономикалық қайшылыққа тап болды, атап айтқанда, Ұлы серпіліс саясаты біріншісіне (өндіріс) ресурстарды берді, бірақ екіншісіне (тұрғын кеңістік) емес. Сондықтан, орталық басшылық экономикалық дағдарысты шешуге кіріскенде, әлеуметтік жәрдемақының құнын азайту үшін шаралардың бірі қалалық жұмысшыларды жұмыстан босату және «ауылдану» процесін жеделдету болды, осы жұмысшыларды ауылға жіберу. Ауылдық коммуналар сияқты, қалалық коммуналар да Ұлы серпілістен кейін ұзаққа соқпады. Дегенмен, қалалық коммуналар қала құрылысына елеулі әсер етті, мысалы, 1958 жылғы Пекин қалалық жоспары. Бұл жоспарда қалалық ландшафтқа радикалды өзгерістер енгізілді, оның ішінде коммуналдық құрылысқа басымдық берілді және қабырғалардың бұзылуы көзделді, және орталық басшылық бұл жоспарды ресми түрде бекітпесе де, қала құрылысшылары Мәдени революцияға дейін оған сүйенуін жалғастырды. Қалалық коммуналар ҚХР-дың қалалық әлеуметтік қамтамасыз етілімінің шыңы болды, және бұл жүйенің экономикалық тұрақты болмауы ҚКП басшылығын ауыл-қала арасындағы айырмашылықты күшейтетін саясатты қабылдауға итерді. Халық коммунында көптеген нәрселер ортақ болды. Жеке ас үйлердің қажеті болмады, ал кейбір аудандарда жеке ас үйлердегі жиһаз, мысалы, үстелдер, орындықтар, ыдыс-аяқ және қазан-құмыралар коммуналдық ас үйге берілді. Жеке тамақ дайындауға тыйым салынды және ортақ тамақтанумен алмастырылды.

During the Great Leap Forward, the CPC central leadership also pushed cities to create communes of their own, modeled on the one set up in Zhengzhou, Henan. As with the rural communes, the urban communes were supposed to improve production and social cohesion by: collectivizing living arrangements and socializing domestic labor (i. e., making housework collective in order to free up female labor for other work); combining many different social, economic, cultural, and political institutions in the same space (i. e., the commune); and thereby pushing the PRC forward on the road to socialism. As the CCP Central Committee put it,The urban people's commune will be the tool for transforming old cities into new socialist cities and the organizer of production, exchange, distribution and welfare in people's lives, as well as the social organization which would combine industrial, agricultural, military, educational and trade circles and eventually merge government administration with commune management. Production and labor, especially female labor, were essential to these "socialist cities," as the first Zhengzhou Commune statute made clear: the commune would "[push] forward the elimination of private property and the complete liberation of productive forces, in particular women's productive force." To view the communes as liberatory, the CCP leadership had to assume that the labor women already did inside and outside the home was not sufficiently or meaningfully productive, and that the act of working in factories or other industrial projects would free women from patriarchal household structures. The urban communes did create new communal institutions and these institutions garnered some popularity, but the main outcome of the urban communes in the short run was—in addition to new services—disorder, inefficiency, and frustration. According to official statistics from 1960, the urban communes created: 53,000 public canteens, 50,000 nurseries, and 55,000 service centers that provided for other daily needs (such as laundry, repairing, and cleaning). The boundaries between workers and managers were loosened and the welfare benefits associated with a work unit (danwei) were extended to migrants and women through a large employment program. Such changes represented an enormous expansion of urban welfare benefits, in contrast with the relatively restricted welfare policy the PRC pursued before and after this period. The communes, and the state as a whole, were not able to sustain such expansion either financially or organizationally. At the same time, the members of the communes, as in the countryside, were mobilized to achieve huge production quotas and other political and manual work. The urban communes were relatively productive, even with some waste and overproduction, but in cities such as Beijing and Shanghai, people began to complain that the commune services were subpar or incompetent and the work was excessive (especially for women who often continued to have to do housework), and the expenditure on welfare made the communes unprofitable as a whole. By late 1961, many people in these cities had stopped using commune services, and the communes closed down some of their amenities. Ultimately, although the communes were economically unsustainable and socially disruptive, some city residents lamented their closure, as they had provided jobs or amenities that the existing, more limited welfare system did not. In addition to the failure of the communes to provide the services they had intended to collectivize, the urban communes also ran up against economic issues surrounding housing and urban construction. Three developments were particularly important: first, during the Great Leap Forward, a large proportion of public funding was allocated for capital construction (e. g., factories, mines) rather than housing construction, and so cities had relatively little money with which to construct new, durable housing. Second, the construction of housing was especially pressing because the Great Leap Forward had freed up a great deal of the rural workforce to move into the cities to work in industry, leading to a shock of urbanization. And third, Great Leap era plans for urban construction were highly ambitious, both in the scope of construction and the economizing techniques that builders were supposed to rely on, given that more resources were being directed to industrial projects. Thus, Great Leap Forward policies exacerbated demand for new urban housing but did not provide funding to meet that demand and instead pushed the construction projects to rely on non industrial materials (such as bricks) and the recycling of materials, either from demolished buildings or leftover from other projects. The idea that urban communes would both promote production and reorganize living space within the same institutions ran up against an economic contradiction, namely that Great Leap policies provided resources for the former (production) but not the latter (living space). Hence, when the central leadership decided to address the economic crisis, one of the major steps they took to lessen the cost of welfare provision was to lay off urban workers and step up the process of "ruralization," sending these workers to the countryside. Unlike the rural communes, the urban ones did not last after the Great Leap Forward. The urban communes, however, still had lasting effects on urban planning, as, for example, with the Beijing city plan of 1958. This plan featured radical changes to the urban landscape, including an emphasis on communal construction and the destruction of walls, and, although the central leadership never officially approved this plan, urban planners continued relying on it up until the Cultural Revolution. The urban communes also represented the peak of the PRC's urban welfare provision, and the economic untenability of this system led the CCP leadership to enact policies reinforcing and sharpening the rural urban divide. In the people's commune, many things were shared. Private kitchens became redundant, and in some counties items in the private kitchen such as tables, chairs, cooking utensils and pans were contributed to the commune's kitchen. Private cooking was discouraged and supplanted by communal dining.

Әсері

Ауылдық кооператив қозғалысы туыстық байланыстар мен қауымдық элиталардың ықпалындағы ауылдық билік құрылымдарын ресми әкімшілік жүйемен алмастырды. Бұл процесте отбасылар мен жеке адамдар ұлттық саясатқа байланыстырылып, академик Цай Сянь сипаттағандай, жаңа әлеуметтік кеңістік құрылды. Жұмыс ұпайлары жүйесі коммуна жұмыскерлерін әрдайым нақты ынталандырумен қамтамасыз етпесе де, жұмыс ұпайларының құны олардың табысының шамамен жартысы коммуналастырылып, материалдық игіліктерге айналдырылғанға дейін есептелді. Осылай жиналған капиталды пайдалана отырып, коммуналар механикаландыру, инфрақұрылым, суару, топырақты мелиорациялау және көп инвестиция мен еңбек күші қажетті басқа да ірі жобаларға инвестиция жасады. Бұдан өзге, коммуналар білім беру және денсаулық сақтау сияқты негізгі қызметтерді де ұсынып тұрды, ал кейбір коммуналарда салынған өнеркәсіптік кәсіпорындар коммуна мүшелеріне басқа жағдайда алмас еді деген техникалық біліктерді сыйлады. Бірақ коммуналардың соңғы салдары да болды. Коммунизациялау және Ұлы серпіліспен байланысты тәжірибелер бүкіл қауымдастықтар үшін, әсіресе қосымша еңбек жүктемесін мойындаған әйелдер үшін ұзаққа созылатын жарақаттар қалдырды, олар көбінесе отбасында бірінші болып ашаршылыққа тап болды. Қабірлердің бұзылуынан кейін, тіпті Ұлы серпіліс аяқталғаннан кейін де, ата-бабаларға құрмет көрсету дәстүрін сақтау отбасылар үшін қиынға соқты. Кейбір жерді мелиорациялау және суару жобалары ауыл шаруашылығы жерлерінің өнімділігін арттырды, бірақ коммуна құрылымының жоғарыдан төменге қарай бағыты жиі коммуна немесе бригада басшылығы осы жобалардың мүшелерге пайдалы екендігін анықтамай, дербес шешім қабылдауға әкелді. Сонымен қатар, коммуналардың жердің өнімділігін арттыру үшін жүзеге асырған кейбір жобалары, мысалы, пестицидтерді қолдану және химиялық тәжірибелер, қоршаған орта мен жергілікті халыққа ұзақ мерзімді зиян келтіруі мүмкін. Ұлы серпіліс аяқталғаннан бастап 1980-ші жылдардың басындағы коллективтенуге дейінгі кезеңде ҚХР-дың ауыл шаруашылығы өнімділігі, ауылдық мектептерге қабылдау, нәрестелер өлімі және өмір сүру ұзақтығы жақсарды. Коммуналық жүйе арқылы жерді ұжымдастыру мемлекеттік бақылау арқылы азық-түлік өндірісі мен сатып алуды қамтамасыз ету арқылы Қытайдың қарқынды индустриялануына жағдай жасады. Бұл мемлекетке капитал жинақтау процесін үдетуге және Қытайдың реформасы мен ашылуының экономикалық өсуі үшін физикалық және адам капиталының берік негізін қалауға мүмкіндік берді.

The rural cooperative movement replaced village power structures influenced by kinship and community elites with a formalized administrative system. The process linked families and individuals to national policies, creating what academic Cai Xiang describes as a new social space. The work point system did not always provide clear incentive structures for commune workers but the value of the work points was calculated in such a way that the commune took roughly half the laborer's income before they turned the work points into material goods. Using this extracted capital, the communes were able to invest in mechanization, infrastructure, irrigation, soil reclamation, and other large scale projects that required large amounts of investment and labor. Moreover, the communes continued to provide some basic services such as education and health services, and the industrial projects built on some communes gave commune members technical skills they would not have gotten otherwise. The communes also had lasting negative effects. The experiences associated with communization and the Great Leap Forward created lasting traumas for whole communities and especially the women who were responsible for taking on additional labor and were often the first in a family to go hungry. Destruction of gravesites made it difficult for families to continue forms of ancestor worship that they had been practicing for centuries, even after the Great Leap ended. Some of the land reclamation and irrigation projects successfully made agricultural land more productive, but the top down nature of the commune structure often meant that commune or brigade leadership determined these projects without consulting the commune members on whether these projects were useful to them. Moreover, some of the projects that communes undertook to make their land more productive, such as the use of pesticides and chemical experiments, could also have had deleterious long term effects on the environment and the local population. During the years between the end of the Great Leap Forward and decollectivization in the early 1980s, the PRC's agricultural productivity, rural school enrollment, infant mortality rates, and life expectancy all improved. Collectivization of land via the commune system also facilitated China's rapid industrialization through the state's control of food production and procurement. This allowed the state to accelerate the process of capital accumulation, ultimately laying the successful foundation of physical and human capital for the economic growth of China's reform and opening up.

Анықтамалар және қосымша оқу

Янг, Дали. Қытайдағы апат және реформа: Ұлы секіру аштығынан бергі мемлекет, ауылдық қоғам және институционалды өзгерістер. Стэнфорд университеті баспасы, 1996.