Кеңес Одағындағы еңбек ерлігі және стахановшылар қозғалысы
Stakhanovite movement
Стахановшыл қозғалысы: кеңес еңбек этикасы, өнімділікті арттыру, еңбек ерлігі. Алексей Стаханов есімімен байланысты, социалистік жарыс пен индустриализация тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес еңбек этикасы еңбекті қаһармандықпен теңестіру
Soviet work ethos equating labor with heroism
Стахановтық қозғалыс (стаха́новское движе́ние) – Кеңес Одағында пайда болған, жұмыс орындарында социалистік бәсекелестік пен ұтымдылықты қадағалаған жұмысшылардың жаппай мәдени қозғалысы. Стахановшылар (стаха́новцы) көмір шаруасы Алексей Стахановты үлгі етіп, ауыр еңбек етіп, тиімді жұмыс істеу арқылы қажеттіден артық өнім өндіре алуын мақтан тұтты, соның арқасында ортақ игілікке және социалистік мемлекетті нығайтуға үлес қосты. Бұл қозғалыс көмір өнеркәсібінде басталды, бірақ кейіннен Кеңес Одағының көптеген басқа салаларына тарады. Бастапқыда кең таралған, бірақ өнімділіктің өсуі жұмысшыларға талаптардың күшеюіне алып келгендіктен, кейіннен қарсылыққа ұшырады.
The Stakhanovite movement (стаха́новское движе́ние) was a mass cultural movement of workers which originated in the Soviet Union, and encouraged socialist emulation and rationalization of workplace processes. The Stakhanovites (стаха́новцы) modeled themselves after Alexei Stakhanov, a coal miner, and took pride in their ability to produce more than was required by working harder and more efficiently, thus contributing to the common good and strengthening the socialist state. The movement began in the coal industry but later spread to many other industries in the Soviet Union. Initially popular, it eventually encountered resistance as the increased productivity led to increased demands on workers.
Тарих
Стахановтық қозғалыс 1935 жылы Кеңес Одағының екінші бесжылдық жоспары барысында социалистік бәсекелестіктің жаңа кезеңі ретінде басталды. Бұл қозғалыс, жеті жыл бұрын жүзеге асқан қарқынды индустриализация мен мәжбүрлеген коллективизацияның жалғасы ретінде пайда болды. Қозғалыс өзінің атын Алексей Григорьевич Стахановтан алды, ол 1935 жылдың 31 тамызында 6 сағаттан кем уақыт ішінде 102 тонна көмір өндірді (өз нормасынан 14 есе артық). Бірақ Стахановтың ізбасарлары оның көрсеткіштерін жақын арада "бұзып" бастады. 1936 жылдың 1 ақпанында Никита Изотовтың бір сменада 640 тонна көмір қазғаны хабарланды. Коммунистік партия қолдаған және басқарған Стахановтық қозғалыс Кеңес Одағының басқа да салаларына тез тарады. Қозғалыстың алғашқылары Бусыгин, Александр Харитонович (автомобиль өнеркәсібі), Сметанин, Николай Степанович (аяқ киім өнеркәсібі), Виноградова, Евдокия Викторовна және Виноградова, Мария Ивановна (текстиль өнеркәсібі), Гудов, Иван Иванович (станок құрастыру өнеркәсібі), Мусинский, Василий Степанович (ағаш өнеркәсібі), Кривонос, Пётр Фёдорович (теміржол транспорты), Паша Ангелина (ауыл шаруашылығы), Борин, Константин Александрович және Демченко, Мария Софроновна (ауыл шаруашылығы) және тағы да басқалар болды. 1935 жылдың 14-17 қарашасында Кремльде 1-ші Бүкілодақтық Стахановтық конференция өтті. Конференцияда Стахановтық қозғалыстың ұлттық экономиканы социалистік жаңартудағы маңызды рөлі атап көрсетілді. 1935 жылдың желтоқсанында Коммунистік партия Орталық Комитетінің пленумы Стахановтық қозғалыстың жарығында индустрия және көлік жүйесін дамыту мәселелерін арнайы талқылады. Пленум шешімдеріне сәйкес Кеңестер кең ауқымды өндірістік оқыту желісін ұйымдастырды және социалистік еңбекке жетекшілік ету үшін арнайы курстар құрды. 1936 жылы бірқатар индустриялық және техникалық конференциялар әртүрлі салалардың жоспарланған өндірістік қуатын қайта қарастырып, олардың өнімдерін арттырды. Сонымен қатар, көптеген салаларда еңбеккерлердің арасында бәсекелестікті ынталандыру және үздік жұмысшыларды анықтау үшін Стахановтық жарыстар енгізілді. Әйел Стахановшылар ерлерге қарағанда сирек кездессе де, барлық кәсіподақ мүшелерінің төрттен бірі "норманы бұзушы" деп тағайындалды. Ауылдық Стахановшылардың көп бөлігі әйелдерден құралды, олар сауыншы, төл күтуші және егінші ретінде жұмыс істеді. Кеңес билігі Стахановтық қозғалыстың еңбек өнімділігін айтарлықтай арттырғанын мәлімдеді. Бірінші бесжылдық жоспар (1928–1932) кезінде индустриялық еңбек өнімділігі 41%-ға өсті. Екінші бесжылдық жоспар (1933–1937) кезінде ол 82%-ға өскендігі хабарланды. 1930 жылдардағы конституция жобасын талқылау қозғалысқа жаңа серпіліс беру үшін пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стахановшылар өнімділікті арттыру үшін әртүрлі әдістерді қолданды, мысалы, бірнеше станокпен бір уақытта жұмыс істеу және біріктірілген мамандықтар. Стахановшылар "екі жүздіктер" қозғалысын ұйымдастырды (двухсотники, яғни бір сменада нормадан 200% немесе одан да көп өнім берушілер).
The Stakhanovite movement began during the Soviet second five year plan in 1935 as a new stage of socialist competition, emerging as a continuation of the rapid industrialization and forced collectivization that had transpired seven years prior. The movement took its name from Aleksei Grigorievich Stakhanov, who reportedly mined 102 tons of coal in less than 6 hours (14 times his quota) on 31 August 1935. However, Stakhanovite followers would soon "break" his record. On February 1, 1936, it was reported that Nikita Izotov had mined 640 tons of coal in a single shift. The Stakhanovite movement, supported and led by the Communist Party, soon spread over other industries of the Soviet Union. Pioneers of the movement included Бусыгин, Александр Харитонович (automobile industry), Сметанин, Николай Степанович (shoe industry), Виноградова, Евдокия Викторовна and Виноградова, Мария Ивановна (textile industry), Гудов, Иван Иванович (machine tool industry), Мусинский, Василий Степанович (timber industry), Кривонос, Пётр Фёдорович (railroad), Pasha Angelina (agriculture), Борин, Константин Александрович and Демченко, Мария Софроновна (agriculture), and many others. On November 14–17, 1935, the 1st All Union Stakhanovite Conference took place at the Kremlin. The conference emphasized the outstanding role of the Stakhanovite movement in the socialist reconstruction of the national economy. In December 1935 the plenum of the Communist Party's Central Committee specifically discussed aspects of developing industry and transport systems in light of the Stakhanovite movement. In accordance with the decisions of the plenum, the Soviets organized a wide network of industrial training and created special courses for foremen of socialist labor. In 1936 a number of industrial and technical conferences revised the projected production capacities of different industries and increased their outputs. They also introduced Stakhanovite contests in many industries to find the best workers and encourage competition among them. Female Stakhanovites emerged more seldom than male ones, but a quarter of all trade union women were designated as "norm breaking". A preponderance of rural Stakhanovites were women, working as milkmaids, calf tenders, and fieldworkers. The Soviet authorities claimed that the Stakhanovite movement had caused a significant increase in labor productivity. It was reported that during the first five year plan (1928–32) industrial labor productivity increased by 41%. During the second five year plan (1933–1937) it reportedly increased by 82%. The discussion of the draft constitution in the 1930s was used to encourage a second wind for the movement. During World War II the Stakhanovites used different methods to increase productivity, such as working several machine tools at a time and combining professions. The Stakhanovites organized the two hundreders movement (двухсотники, or ; 200% or more of quota in a single shift).
Қарсылық және тоқтату
Бұл қозғалысқа қарсы шыққандар "бұзушы" деп аталатын. Барлық жұмысшылар Стахановшылар мен өнімділікті арттыру талабына қуанған жоқ. Кейбір топтар Стахановты өмірлерін қиындатқаны үшін кінәлі деп есептеді, тіпті оған қауқет етті. 1988 жылы совет газеті "Комсомольская правда" Стахановтың кеңінен насихатталған жеке жетістіктерінің асыра көрсетілгенін мәлімдеді. Газет Стахановтың көмекші жұмыстарда бірнеше адамның көмегімен жұмыс істегенін, бірақ өнімділіктің есебі оған ғана жазылғанын айтты. Советтік мемлекеттік БАҚ хабарлағандай, Стахановтың тәсілі жұмыстың жақсы ұйымдастырылуына, соның ішінде мамандану мен жұмыстарды реттеуге алып келді, нәтижесінде өнімділік артты.
Opposition to the movement merited the label of "wrecker". Not all workers were excited about the Stakhanovites and the demand for increased productivity. Some groups held Stakhanov responsible for making their lives harder and even threatened him for it. In 1988 the Soviet newspaper Komsomolskaya Pravda stated that the widely propagandized personal achievements of Stakhanov were puffery. The paper insisted that Stakhanov had used a number of helpers on support work, while the output was tallied for him alone. Stakhanov's approach had eventually led to the increased productivity by means of a better organization of the work, including specialization and task sequencing, according to the Soviet state media.
Көркем шығармаларда
Юрий Крымовтың 1938 жылғы "Дербент" танкері романы және оның негізінде 1941 жылы түсірілген көркем фильмі Каспий теңізі арқылы мұнай тасымалдаудағы стахановтық қозғалыс туралы. Анджей Вайданың "Мәрмәр адам" фильмі, поляк стахановтығының миф жасау процесін зерттейді, оның өрлеуі мен соңында құлдырауының тарихын баяндайды. Джордж Оруэллдің "Жануарлар фермасы" романында стахановтықтар Боксер атты жылқы кейіпкері арқылы бейнеленген, оның ұраны – "Мен одан да жақсы жұмыс істеймін!". Гарри Тертлдоувтың "Қызу соғыс" трилогиясынан "Құлау" романында Шығыс Ресейдегі кейіпкер стахановтықтар сияқты тыңғылықты жұмыс істегендіктен жергілікті тұрғындармен келеспеушілікке ұшырайды. Григорий Александровтың "Таня" фильмі стахановтық қозғалысына қатысқан әйел кейіпкерге арналған.
Yuri Krymov's 1938 novel Tanker "Derbent", and the 1941 feature film based on it, are about Stakhanovitism in oil transport across the Caspian Sea. Andrzej Wajda's film Man of Marble explores the myth making process behind a fictional Polish Stakhanovite, telling the story of his rise and eventual fall from grace. George Orwell's novel Animal Farm has a representation of the Stakhanovites in the character of Boxer the Horse, whose motto is "I will work harder!". Harry Turtledove's novel Fallout, from the Hot War trilogy, includes a character in eastern Russia who gets into trouble with local townspeople because he works hard like a Stakhanovite. Grigori Aleksandrov's film Tanya centered on a female character who becomes a member of the Stakhanovite movement.