Кіріспе
Езра Атия (; 31 қаңтар 1885 25 мамыр 1970)
Ерте өмір
Атия 1885 жылы 31 қаңтарда (Тү Бишват 5645 еврей күнтізбесі бойынша) Сирияның Алеппо қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы, Ысқақ пен Лея, бірнеше баласынан балалық шағында айырылып қалды, және ол туылмай тұрып, олар Езра пайғамбардың қабіріне барып, егер бала ұл болса, оған Езра деп ат қойып, Тора өмірін арнағанын көру үшін дұға етті. Оның Ілиях есімді інісі бар еді. Оның әкесі, Әлептің беделді меламеді (оқытушысы), Шүлхан Арухтың авторы Иосиф Кароның шәкірті Шем Тов Атияның тікелей ұрпағы болды. Аттия 16 жасқа толғанда, оның отбасы Иерусалимнің ескі қаласына көшіп келді. Көп ұзамай әкесі қайтыс болып, жесір әйел мен екі жетім бала қалды. Анасы бай адамдардың үйінде жұмыс істеген кезде, жас Езра өмірін Тауратты зерттеуге арнады. Ол жаңа қаланың Бухарим ауданындағы Шошан Ля Давид деп аталатын кішкентай бет-мидрашқа барып, Талмудты түсініктемелермен және поскимдермен (халахик шешімдер) өте көп көлемде қамтып, үйренді, дұға етті және орындықта ұйықтады. Үйінде ақша жоқ болғандықтан, ол түнде тұзбен дәмделген құрғақ питтамен тамақтанады. Қартайған шағында ол шәкірттеріне былай деді: "Мен жас кезімде Тораны қиындықтар арқылы оқыдым. Егер біз шынымен бақытты болсақ, анам екеумізге бір тостаған нан жеуге болатын. Бірақ аш болғаным маған мүлдем әсер етпеді". 1907 жылы Езра Харари Рафул, басқа да Алеппо иммигранты, Иерусалимде Ешиват Охель Моедты құрды. Атияға Иерусалимдегі сефардтық бейт-дин (рабилер соты) басшысы, Сефард раввині Йосеф Едид Халеви, Шломо Ланьядо және Авраам Хайм Адес сияқты атақты сефард раввиндарымен бірге оның ұжымына қосылуды өтінді. Ол маггид шиур қызметін атқарған. 1909 жылы Аттиа Каббалист Авраам Салемнің қызы Болисса Салемге үйленді. 1911 жылы олардың тұңғыш ұлы дүниеге келді, бірақ сәби кезінде қайтыс болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оған әйелі қосылды. Олар екі баласымен бірге 1922 жылы Иерусалимге оралды. 1925 жылы рош ешиваның жетекшісі Шломо Ланьядо кенеттен қайтыс болғаннан кейін, Аттия оның орнын басушы болып тағайындалды. Ол 45 жыл бойы ешиваның жетекшісі болды. Алайда бұл жолы Иордания әскерлері Ескі қаладағы негізгі ешива ғимаратын өртеп жіберді, сонымен бірге Атияның мыңдаған жарияланбаған жазбалары өртелді. Ол оларды баспаға шығаруды ойламағандықтан, қайта жазудан бас тартты. Оның орнына шәкірттері өмір бойына жетістіктерін жасады. 1950 жылдардың ортасында Порат Йосеф ешивасы мен Геррер қауымы Геула маңындағы жер учаскесін сатып алды, онда ешива мен Гер бейс медресесі қатар тұрғызылды. Атия жас Овадия Йосефті Тора әлемінде ұстауға да ықпал етті. Бір кезде жас, болашағы зор ғалым бірнеше күнге ешиваға келуін тоқтатты. Атия оның үйіне барып, көргені кедейлік екенін көріп, қатты таңғалады. Йосефтің әкесі кішкентай азық-түлік дүкенінің иесі екенін және ұлының өзіне жұмыс істеуі керектігін айтты. Ататияның атасын Тораны үйренудің маңыздылығына сендіруге тырысқан күш-жігері құлаққа тимеді. Келесі күні таңертең әкесі дүкенге кіргенде, ол жұмыс киімін киіп тұрған Аттияны көрді. Рош-ишиваның айтуынша, ол дүкенге ертерек келген, өйткені Йосеф ашылып жатқан еді. Ол балаға ақысыз жұмыс істейтін жұмысшы тауып, оны қайтадан иешиваға жібергенін айтты. "Сізге біреудің көмегі қажет екенін және ақша төлей алмайтыныңызды айттыңыз. Мен сол адаммын. Балаңыздың білімі менің уақытымнан да маңызды!" Ақыры әкесі келісіп, ұлына сабағын жалғастыруға рұқсат берді. Атия өзінің ешивасындағы әрбір оқушымен жеке қарым-қатынаста болды. Ол кіші балаларды екі-үш айда бір рет сынап, үлкендерге күнделікті шыр оқытып, үйленген студенттерге түнде шыр оқытып, апта сайын бүкіл иешиваға екі сағатқа дейін ұзақтықта мусар (этика) дәрісін оқыды. Сондай-ақ, ол Тора мен мусарға ерекше сефардтық көзқарас қалыптастырды. Ол әрқашан мұсар классикасының көшірмесін өзімен бірге алып жүретін Chovot ha Levavot ("Жүрек міндеттері") және студенттеріне де солай етуге кеңес берді. Ол әр сыныпқа күн сайын қысқаша мусар сабағын бастауды тапсырды. Ол Тораның ұстаздары Цви Песах Франк пен Хазон Иш сияқтылардың үлкен құрметін иеленген. Оның қасына келген соң, Хазон Иш: "Рош-ишива Ришонимдер сияқты ойлау қабілетіне ие" деген пікірін білдірді. Ол Тораның барлық салаларын энциклопедиялық түрде білетін. Оның ең үздік оқушыларының бірі Овадия Йосеф, Аттияның жерлеу рәсімі кезінде оның мұғалімі бүкіл Хошен Мишпатты (Шулхан Арухтың ақша заңдарымен айналысатын бөлімі) жаттап алған деп куәлік етті. Атия Иерусалимдегі сефардтық бейт-...
Соңғы жылдар
Қартайған шағы мен әлсіздік Атияны ешивадағы көптеген міндеттерінен бас тартуға мәжбүр етті. Алайда ол өзіне көмек сұраған әркімге кеңес беріп, ақыл-кеңес сұраған. Осылайша ол Сефард Торасының жетекшілерін тәрбиелеуді жалғастырды, оларды бүкіл әлемге жіберді. 1969 жылы ол қатты ауырып, бір жыл бойы комада жатып, қайта-қайта оянып жүрді. Ол Иерусалимде 1970 жылы 25 мамырда (19 Iyar 5730) қайтыс болды және Хар ХаМенухотта жерленді. Оның орнын 14 жасынан бастап өзінен білім алған Ехуда Цадка иешіва ретінде иеленді.
Белгілі студенттер
Атия Сефард Торасын үйретудегі мақсатын орындады, олар Сефард қауымдастықтарын кеңінен құруға қабілетті болды. Өзінің қызмет ету кезінде ол мыңдаған студенттерді, соның ішінде Израиль, АҚШ, Еуропа, Оңтүстік Африка және Оңтүстік Америкадағы Сефардтық яһудилердің болашақ басшыларын оқытты. Бұл студенттердің қатарында: Овадия Йосеф пен Мордехай Елияху, болашақ Израильдің Сефард бас раввині; Ицхак Кадури, танымал каббалист; Ехуда Цадка, оған Порат Йосефтің рош ешивасы ретінде; Бен-Сион Абба Шаул; Бруклиндегі сириялық еврей қауымының басшысы болған Барух Бен-Хайим; Нью-Йорктегі Грейт Нектегі Машади қауымының раввині Елияху Бен-Хайим; және Панаманың бас раввині Сион Леви.