Кіріспе
6 ғасыр б.з.д. грек лирикалық ақыны Мегаралық Теогнис (Theognis of Megara) шамамен 6 ғасырда өмір сүрген. Оған жатқызылатын шығармалар сол кездегі типостық поэзиядан тұрады, онда этикалық қағидалар мен өмірге қатысты практикалық кеңестер кездеседі. Ол өзінің туындыларының болашақ тағдыры мен сақталуы туралы алаңдаушылық білдірген алғашқы грек ақыны болды. Гомер, Гесиод және Гомерлік гимндердің авторларымен бірге, ол еңбектері үздіксіз қолжазба дәстүрінде сақталған ең ерте ақындардың қатарына жатады (басқа архаикалық ақындардың туындылары шашыраңқы фрагменттер түрінде сақталған). Шындығында, Александрия кезеңіне дейінгі Грекияның қазірге дейін сақталған элегиялық поэзиясының жартысынан астамы оған жатқызылатын шамамен 1400 жолдан тұратын өлеңдерге кіреді, бірақ оған дәстүрлі түрде жатқызылған бірнеше өлеңдердің авторлары басқалар, мысалы Солон және Эвэн. Осы өлеңдердің кейбіреулері ежелгі түсіндірушілерді оны моралист ретінде бағалауға итермеледі, бірақ бүгінде барлық туындысы архаикалық Грециядағы аристократиялық өмірді "барлық кемшіліктерімен бірге" бейнелегені үшін бағалы. Теогнис есімімен сақталған өлеңдер архаикалық дәуірдегі грек қалаларына тән әлеуметтік және саяси төңкеріспен бетпе-бет келген аристократтың көзқарасынан жазылған. Оның бір бөлігі Кирнға арналған, ол оның эромені (erōmenos) ретінде таныстырылады. Өлеңдердің авторы оны өлеңдерінде мақтап, сол кездегі аристократиялық құндылықтарды үйреткен, бірақ Кирн ақынның ащы наразылығына ұласқан оның жетілмеген әлемінің символына айналды:
Theognis of Megara (wikt:Θέογνις#Ancient Greek (Θέογνις]] ὁ Μεγαρεύς), Théognis ho Megareús) was a Greek lyric poet active in approximately the sixth century BC. The work attributed to him consists of gnomic poetry quite typical of the time, featuring ethical maxims and practical advice about life. He was the first Greek poet known to express concern over the eventual fate and survival of his own work and, along with Homer, Hesiod and the authors of the Homeric Hymns, he is among the earliest poets whose work has been preserved in a continuous manuscript tradition (the work of other archaic poets is preserved as scattered fragments). In fact more than half of the extant elegiac poetry of Greece before the Alexandrian period is included in the approximately 1,400 lines of verse attributed to him, though several poems traditionally attributed to him were composed by others, e. g. Solon and Euenus. Some of these verses inspired ancient commentators to value him as a moralist yet the entire corpus is valued today for its "warts and all" portrayal of aristocratic life in archaic Greece. The verses preserved under Theognis' name are written from the viewpoint of an aristocrat confronted by social and political revolution typical of Greek cities in the archaic period. Part of his work is addressed to Cyrnus, who is presented as his erōmenos. The author of the poems celebrated him in his verse and educated him in the aristocratic values of the time, yet Cyrnus came to symbolize much about his imperfect world that the poet bitterly resented:
In spite of such self disclosures, almost nothing is known about Theognis the man: little is recorded by ancient sources and modern scholars question the authorship of most of the poems preserved under his name.
Мұндай өзі туралы ақпараттарға қарамастан, Теогнис туралы дерлік ештеңе белгілі емес: ежелгі дереккөздерде аз мәлімет бар және қазіргі ғалымдар оның атымен сақталған көптеген өлеңдердің авторлығына күмән келтіреді.
Theognis of Megara (wikt:Θέογνις#Ancient Greek (Θέογνις]] ὁ Μεγαρεύς), Théognis ho Megareús) was a Greek lyric poet active in approximately the sixth century BC. The work attributed to him consists of gnomic poetry quite typical of the time, featuring ethical maxims and practical advice about life. He was the first Greek poet known to express concern over the eventual fate and survival of his own work and, along with Homer, Hesiod and the authors of the Homeric Hymns, he is among the earliest poets whose work has been preserved in a continuous manuscript tradition (the work of other archaic poets is preserved as scattered fragments). In fact more than half of the extant elegiac poetry of Greece before the Alexandrian period is included in the approximately 1,400 lines of verse attributed to him, though several poems traditionally attributed to him were composed by others, e. g. Solon and Euenus. Some of these verses inspired ancient commentators to value him as a moralist yet the entire corpus is valued today for its "warts and all" portrayal of aristocratic life in archaic Greece. The verses preserved under Theognis' name are written from the viewpoint of an aristocrat confronted by social and political revolution typical of Greek cities in the archaic period. Part of his work is addressed to Cyrnus, who is presented as his erōmenos. The author of the poems celebrated him in his verse and educated him in the aristocratic values of the time, yet Cyrnus came to symbolize much about his imperfect world that the poet bitterly resented:
In spite of such self disclosures, almost nothing is known about Theognis the man: little is recorded by ancient sources and modern scholars question the authorship of most of the poems preserved under his name.
Беріліс
Бұл, бәлкім, Аристотель мен Платонның пікірін алуға лайық моралист ретінде оның беделі болды, бұл Византия кезеңінде оның еңбегінің сақталуына кепілдік берді. Дегенмен, оның барлық шығармалары бізге жеткен жоқ. Мысалы, Византиялық Судада 2800 жолды элегиялар тізімделген, бұл ортағасырлық қолжазбаларда сақталған көлемнен екі есе көп. Әртүрлі ғалымдар мәтіннің берілу жолы туралы әртүрлі теориялар ұсынады, бұл айырмашылықты түсіндіруге тырысады. Теогнистің сақталған қолжазбалары ежелгі элегия антологиясын қамтиды, соның ішінде Тиртей сияқты басқа элегистердің үзінділері де бар; ғалымдар Теогнис жазған бөліктердің қайсысы екендігі туралы пікір келістіре алмайды. Бұл жинақ қырықтан астам қолжазбада сақталған, ол қазіргі редакторлар жеке талғамдарына қарай 300-ден 400-ге дейін «өлеңдерге» бөлетін элегиялық жұптардың үздіксіз тізбегін құрайды. Бұл қолжазбалардың ең жақсысы, 10 ғасырдың басына жатады, және «Кітап 2» (кейде Musa Paedica деп аталады) деп аталатын қосымша бөлімді қамтиды, онда жүзге жуық қосымша жұп бар, және ол «балаларға деген махаббат тақырыбын тұрақты түрде қайталайды». Соңғы бөлімдегі өлеңдердің сапасы күрт өзгереді, «тамаша және қарапайым сұлулықтан» бастап «шеберліксіздіктің ең нашар үлгілеріне» дейін, және көптеген ғалымдар оны жалған қосымша деп санамайды, соның ішінде философ Фридрих Ницше (Ницше және Теогнис туралы төменде қараңыз). Алайда, қазіргі заманғы көптеген ғалымдар «Кітап 2» өлеңдерін жинақтың ажырамас бөлігі деп есептейді. Еңбектің қалған бөлігі де түпнұсқалығы туралы сұрақтар тудырады, себебі кейбір жұптар ежелгі дереккөздерде басқа ақындарға (Солон, Эвэн, Мимнерм және Тиртей) жатқызылған жолдарға ұқсайды, ал басқа жұптар мәтіннің басқа жерлерінде аз өзгерістермен немесе мүлдем өзгеріссіз қайталанады. Иронияға орай, Теогнис досы Кирнға мұрасының сақталуын қамтамасыз ету үшін қолданған сақтық шараларын айтады:
Бұл мөрдің мәні және оның еңбегін сақтаудағы тиімділігі ғалымдар арасында қызу талқылау тудырады (қазіргі заманғы зерттеулер туралы төменде қараңыз).
Поэтикалық стиль
Теогнис архаикалық әуенмен жазды. Ағылшын тілінде "элегия" көбінесе аза тұтумен байланысты. Ал ежелгі Грецияда бұл өте икемді форма болды, оны ішімдікке арналған тойларда және қоғамдық мерекелерде орындауға болады, соғыста батылдыққа, ал махаббатта мойынсұнуға шақыратын. Ол эпикалық өлеңнің гексаметрлік жолына аулос немесе сырнайдың музыкасымен сүйемелденетін қысқа "пентаметрлік" жол қосып, лирикалық серпіліс берді. Теогнис тілді қолдануда консервативті және тәуекелге бармайтын болды, Гомердің эпикалық тіркестерін жиі еліктеді, тіпті Мегарада қолданылатын дорий диалектісінен гөрі өзінің иония диалектін қолданды, сондай-ақ Тиртей, Мимнерм және Солон сияқты басқа элегиялық ақындардан шабыттанды және тіпті жолдарды алды. Оның өлеңдері әрқашан әуенді немесе мұқият құрастырылмаған, бірақ ол жақсы әсер үшін маңызды сөздерді жиі орналастырады және күнделікті сөйлеуде таныс асиндетон сияқты тілдік тәсілдерді қолданады. Ол қысқа эпиграммалар түрінде көзге түсетін бейнелер мен есте қалатын мәлімдемелер жасауға қабілетті болды. Осы қасиеттердің кейбіреулері келесі жолдарда көрінеді [425 8], олар "грек пессимизмінің классикалық тұжырымы" деп есептеледі:
Бұл жолдар ежелгі заманда көп цитаталанды, мысалы, Стобай және Секст Эмпирик еңбектерінде, сондай-ақ Софокл және Бакхилид сияқты кешірек ақындар оларды еліктеді. Теогнис өзі де басқаларды еліктеген болуы мүмкін: әрбір ұзын гексаметрлік жол қысқа пентаметрлік жолдарда еркін қайта айтылады, ол ұзын жолдарды белгісіз көзден алып, элегиялық нұсқаны жасау үшін қысқа жолдарды қосып қойғандай. Сонымен қатар, соңғы жол Гомердің "Одиссеясынан" (5.482) алынған бейнеге еліктеуі мүмкін, онда Одиссей өзін жапырақтармен жабады, бірақ кейбір ғалымдар ἐπαμησάμενον деген маңызды сөздің бұзылуы мүмкін деп санайды. Грек тіліндегі соңғы жолдағы эта (η) дыбысының жинақталуы ағылшын тілінде моунд раунд арқылы еліктеліп көрсетілген.
Классикалық
Диоген Лаертиус айтуынша, Антистеннің жинақталған еңбектерінің екінші томында "Теогнис туралы" деген кітап бар еді. Бұл еңбекке дейін жеткен жоқ.
Қазіргі заманғы
Теогниске жатқызылатын өлеңдер жинағының жалпы құрылымы жоқ, ол тақырып пен тақырыптың жиі, кенеттен өзгеруіне ие, әртүрлі адамдарға арналатын және тіпті сөйлеуші де тұлғаны өзгертетін, қарама-қайшы мәлімдемелер жасайтын және кейбір жағдайларда жынысын өзгертетін үздіксіз сериясы. Бұл әртүрлі авторлардың жинағы сияқты көрінеді (кейбір тармақтар басқа жерде басқа ақындарға жатқызылады), бірақ жинақтың қашан және қалай аяқталғаны белгісіз. Фридрих Готлиб Велкер, кейде «теогнидтік сынның әкесі» деп аталады, жинақты шынайы тармақтарды жалған қосымшалардан ажырату мақсатымен редакциялаған алғашқы заманауи ғалым болды (1826), ал Эрнест Харрисон («Теогнистегі зерттеулер», 1902) кейіннен жинақтың шынайылығын қорғады, соның салдарынан ғылыми әлем екі лагерьге бөлінді, оларды бір соңғы ғалым жартылай әзіл-қалжыңмен «сепаратистер» және «унитариандар» деп атады. Лагерьлердің ішінде де бөліністер болды. Сепаратистер Теодор Бергкпен (1843) келісіп, жинақ бастапқыда Теогнистің жұмысы ретінде жиналды, оған сырттан келген көптеген қосымшалар кірген, немесе оны бастапқыда мектептерде қолдануға арналған оқулық ретінде немесе аристократиялық ішімдік әндерінің жиынтығы ретінде жинақталды деп сенді, онда Теогнистің кейбір тармақтары айқын көрінеді. Жақында Мартин Личфилд Вест 306 жолды Теогниске сенімді түрде жатқызуға болатын тармақтардың негізгі тізбегі ретінде анықтады, себебі оларда Кирн туралы айтылған және Платон мен Аристотель сияқты 4-ғасырдың билік өкілдері растаған, бірақ корпустың қалған бөлігі әлі де кейбір шынайы тармақтарды қамтуы мүмкін. Дегенмен Вест, бүкіл жинақтың құнды екенін мойындайды, өйткені ол 6-ғасыр мен 5-ғасырдың басында жазылған элегиялық поэзияның қима бөлігін көрсетеді. Басқа пікір бойынша, шынайы Теогнидтік элегияларды іздеудің мәні жоқ – жинақ өмір сүруіне демократияға наразылық білдірген және ескі аристократиялық құндылықтарға жақтас болған 5- және 4-ғасырлардағы афиналық зиялылардың саяси мотивациялары себеп болды: «Ақынның бейнесі дәстүрге негізделген, идеологиялық тұрғыдан шартталған және жанрлық тұрғыдан білдірілген». Бұл көзқарас бойынша, өлеңдер ішімдік әндері болды, өйткені симпозиум қоғамның микрокосмосы ретінде түсінілді, онда әртүрлі көзқарастар күрес жүргізіп жатқан аристократияның бейімделу мінез-құлқының бір бөлігі болды, тіпті эротизмнің саяси символикасы болды: «Теогнистің көзқарасындағы полис дегенеративті болғандықтан, эротикалық қарым-қатынастар ауырсынуға толы». 19–22 жолдарда ақын өлеңдерді ұрлықтан және бүлінуден қорғау үшін «мөр» қою ниеті туралы хабарлайды. Бұл жолдар Теогнидтік зерттеулердегі ең көп талқыланған жолдардың бірі болып табылады және оларды түсіндіруге арналған көптеген әдебиеттер бар. «Мөр» Теогнистің немесе Кирннің аты болуы мүмкін, немесе жалпы алғанда, ерекше поэтикалық стиль немесе «өлеңдердің» саяси немесе этикалық мазмұны, тіпті кейбір ғибадатханаға сеніп тапсырылған көшірмедегі нақты мөр, дәл сияқты Эфестік Гераклит бір кезде өз жұмысының көшірмесін Артемизиумда мөрлеп сақтаған делінген.
In lines 19–22, the poet announces his intention of placing a "seal" on the verses to protect them from theft and corruption. The lines are among the most controversial in Theognidean scholarship and there is a large body of literature dedicated to their explanation. The 'seal' has been theorized to be the name of Theognis or of Cyrnus or, more generally, the distinct poetic style or else the political or ethical content of the 'poems', or even a literal seal on a copy entrusted to some temple, just as Heraclitus of Ephesus was said once to have sealed and stored a copy of his work at the Artemisium.