Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бетси Стоктон (шамамен 1798-1865), кейде Бетси Стоктон деп те жазылады, Гавайидегі американдық педагог және миссионер.
Betsey Stockton (c. 1798–1865), sometimes spelled Betsy Stockton, was an American educator and missionary in Hawaii.
Ерте өмір
Бетси 1798 жылы Нью-Джерси штатының Принстон қаласында құлдықта дүниеге келген. Ол бала кезінде оның иесі Роберт Стоктон Нью-Джерси колледжінің (қазіргі Принстон университеті) президенті преподобный Эшбел Гринге үйленгеннен кейін оны қызына берді. Оның ерте өмірінен белгілі болғандардың көп бөлігі Гриннің күнделігінде оның кейде айтылуынан келеді; пайдалы болса да, бұл дереккөз Гриннің құл қызды бақылауға алуын көрсетеді, көбінесе ол туралы негізгі мәліметтерді қалдырады. Грин өзін тағы да тәрбиелеу керек деп шешкенде, жас Бетси Гриннің немере інісі, преподобный Натаниел Тоддтың үйінде уақытша жұмыс істеуге жіберілді. Тоддтың үйі Бетсидің гүлденуіне мүмкіндік беретін орын болып көрінді, бірақ Тодттың жұмысқа орналасуына байланысты қаржылық мәселелер Бетсиді 1816 жылы Гриннің үйіне қайтаруға мәжбүр етті. Ол өзінің білімін преподобный Гриннің кітапханасында оқып, ақырында бірнеше тілдегі діни және ғылыми мәтіндерді еркін оқып үйренді. Ол Принстонның кешкі сабақтарына қатысып, 1815 жылдың қысында университетте оқып жүргенде, кампуста қайта жандану басталды; бұл кезде оған жасылдар босатуды берді. 1817 жылы ол Принстондағы Бірінші пресвитериан шіркеуінің мүшесі болып қабылданды. Ол өзіне Стоктон фамилиясын таңдаған сияқты, бұл ақ Стоктон отбасының өзінің бұрынғы құлдығын көрсетеді, сондай-ақ, әкесінің немесе басқа әкесінің туысы ақ Стоктон болғандығын көрсетеді. Ол отбасында ақылы үй қызметшісі болып қалды және оқып үйренді, мүмкін, преподобный Гриннің ұлдарынан нұсқау алған. Ол дінге қатты құлшыныс танытып, Африкаға миссионер ретінде баруды армандайтын.
Betsey was born into slavery in Princeton, New Jersey, about the year 1798. While she was a child, her owner Robert Stockton gave her to his daughter upon her marriage to Reverend Ashbel Green, president of the College of New Jersey (now Princeton University). Much of what is known of her earlier life comes from sporadic mentions of her in Green's diary; while useful, this source also reflects Green's assumption of control over the enslaved girl, often leaving out key details about her. When Green decided she needed further discipline, young Betsey was temporarily sent to labor in the household of Green's nephew, the Reverend Nathaniel Todd. The Todd household seemed a place Betsey was more able to flourish, but financial matters related to Todd's employment caused Betsey to return to Green's household in 1816. She gained her education from reading in Reverend Green's library, and eventually gained fluency to read religious and scholarly texts in several languages. She attended evening classes at Princeton and was studying at the university during the winter of 1815 when a revival broke out on campus; at this time she was granted her manumission by the Greens. In 1817 she was admitted as a member of the First Presbyterian Church in Princeton. It appears she chose the surname of Stockton for herself, likely reflecting her own former enslavement by the white Stockton family, and perhaps also indicating her father or another paternal relative was a white Stockton. She remained as a paid domestic servant with the family, and learned to read, perhaps with some instruction from Reverend Green's sons. A deeply religious person, she expressed a desire to go as a missionary to Africa.
Миссионер және педагог
Бетси Стоктон Принстон теологиялық семинариясының студенті және Грин отбасы досы Чарльз С. Стюарттың Гавайиге (ол кезде Сандвич аралдары деп аталатын) миссионер ретінде бару жоспарын білген. Ол Гринге және оның отбасына еріп баруды тілейтінін білдірді, ал Грин дін мұғалімі мен оның діни мектеп мұғалімі Американың шетелдегі миссионерлер жөніндегі комиссиясына ұсыным хаттарын жазды. Бірақ оған басқа миссионерлерге қарағанда үй шаруасымен көбірек айналысуға болмайды. Команда (оның ішінде Уильям Ричардс та бар) 1822 жылы 22 қарашада Нью-Хейвеннен "Темза" кемесімен 5 айлық сапарға шыққан. Стьюарттар мен Стоктон Мауидегі Лахаинаға қоныстанды. Стоктон Хавайиге миссионер ретінде барған АҚШ-тың алғашқы тұрмысқа шықпаған әйел (әдетте әйелдер күйеулерін ертіп барады), сондай-ақ Хавайиде миссионер ретінде қызмет еткен алғашқы африкалық америкалық болды. Ол Гавайидің қарапайым (не басты) халқына ашылған алғашқы миссионерлік мектептің мұғалімі болды. Бетси миссионер әрі мұғалім болумен қатар, Гавайиде бірнеше адамға дәрігер әрі медбике ретінде қызмет етті. Сондай-ақ, ол басқа миссионер келгенше, өзінен кейін қызметтесетін гавайлық мұғалімдерді да оқытты. Ол Стюарттармен бірге 1825 жылы АҚШ-қа Харриет Стюарттың денсаулығының нашарлауына байланысты оралды. 1840 жылы ол Принстонның түсті бірінші пресвитериан шіркеуін құруға көмектесті, ол 1848 жылы Уизерспун көшесіндегі пресвитериан шіркеуі деп қайта аталды. Ол Нью-Йорктегі Куперстаун қаласында Стюарттар отбасының қасына жерленді.
Betsey Stockton learned of plans by Charles S. Stewart, a student at Princeton Theological Seminary and friend of the Green family, to go to Hawaii (then known as the Sandwich Islands) as a missionary. She expressed a desire to go with him and his family, and Dr. Green and her Sabbath school teacher wrote letters of recommendation to the American Board of Commissioners for Foreign Missions. and provided that she was not to be more occupied with domestic duties than the other missionaries. The team (which included William Richards) set sail on the ship ‘’The Thames’’ from New Haven, Connecticut on November 22, 1822, for a five month voyage. The Stewarts and Stockton settled at Lāhainā on Maui. Stockton was the first unmarried woman from the U. S. to travel to Hawai'i as a missionary (most women accompanied their husbands), as well as the first African American to serve as a missionary in Hawai'i. She was the teacher of the first mission school opened to the common (non chiefly) people of Hawaii. Along with being a missionary and teacher, Betsey also served unofficially as a doctor and nurse to a number of people in Hawaii. She also trained native Hawaiian teachers, who took over from her upon her departure until the arrival of another missionary. She returned with the Stewarts to the U. S. in 1825 due to Harriet Stewart's poor health. In 1840, she helped found Princeton's First Presbyterian Church of Color, which in 1848 was renamed the Witherspoon Street Presbyterian Church. She was buried in Cooperstown, New York alongside the Stewart family.