Көне грек ақыны Мимнермнің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Көне грек ақыны

Мимнермус (Mímnermos) – Иониядағы Колофон немесе Смирна қаласынан шыққан грек поэзі, шамамен б.з.д. 632–629 жылдары өркендеген (Суда бойынша 37-ші Олимпиада). Ол Гомердің күшті ықпалында болды, бірақ ішімдік кештерде орындауға ыңғайлы қысқа өлеңдер жазды және көне замандағы билік өкілдері оны негізінен махаббат ақыны ретінде еске алды. Мимнермус өз кезегінде Каллимах сияқты эллинистік ақындарға және сондай-ақ Пропертий сияқты римдік ақындарға зор әсер етті, олар тіпті махаббат тақырыбындағы шешендігі үшін Гомерден де оны жоғары бағалады (төмендегі басқа ақындардың пікірлерін қараңыз). Оның шығармаларын Александриялық ғалымдар бар болғаны екі "кітапқа" жинады (мысалы, Стесихордың жиырма алты кітабымен салыстырғанда өте аз), ал бүгінде тек шағын үзінділер сақталған. Бұл үзінділер оның "толыққанды ақын" ретіндегі ежелгі бағасын растайды, сонымен қатар оның әртүрлі көне түсіндірушілердің ойынша, махаббат ақынынан "еркерек мінезді" болғанын көрсетеді. Оның өмірбаяны туралы сенімді деректер өте аз. Бір көне деректе ол флейташы қызбен махаббатқа түскендігі айтылады, ол кейіннен өзінің есімін Нанно деп атап, оның екі кітабының біріне берген.

Өмір және жұмыс

Византия энциклопедиясы Суда, биографиялық белгісіздіктердің жақсы мысалын келтіреді. Мимнерм, Лигиртиадтың ұлы, Колофон, немесе Смирна, немесе Астипалеядан шыққан элегиялық ақын. Ол 37-ші Олимпиадада (б.з.д. 632–629) өркендеген, жеті данадан бұрынғы, бірақ кейбіреулер оны олардың замандасы деп санайды. Ол өзінің үйлесімді айқындығы үшін Лигиастад деп те аталды. Ол кітаптар жазды. Бұл аралық мәтіндегі бұрмалауды көрсетеді, ал түпнұсқа мәтін екі кітапқа куәлік еткен болуы мүмкін, бірақ бұл сан үшін біздегі жалғыз дерек грамматик Помпоний Порфирион болды. Суданың Эгей теңізінің оңтүстігіндегі Астипалея аралын ақынның туған қаласы ретінде көрсетуі – таза қиял. Смирна ең мүмкін үміткер болып көрінеді. «Лигиястад» лақап атын Суда, жеті дананың бірі – афиналық заң шығарушы және элегиялық ақын Солонның Мимнермге арнаған элегиясынан алған болуы мүмкін (басқа ақындардың пікірлерін қараңыз). Солон жасы үлкен ақынның шеберлігіне таңданып, оны Лигиястад деп атаған, бірақ оның гедонистік көзқарастарына қарсылық білдірді және осы шумақты сынға алды: Солон оның сексен жасқа дейін өмір сүруге ниеттенгені жөн деп ойлады. Плутарх та ақынның өзін-өзің бағалауына сын айтқан ежелгі автор, бір өлеңін (төмендегі «Поэтикалық стильде» 1-фрагментті қараңыз) «өз бақытсыздығынан туған сөздер» деп бағалады. Дегенмен, Мимнерм гедонизмнен тартынған жоқ, бұл туралы Палладин антологиясындағы оған арналған шумақтан көрінеді, ол басқаларды ұстамсыз өмір сүруге шақырады: «Өзіңді рахатқа беріл. Кейбір қатал азаматтар сені жамандап сөйлейді, ал кейбіреулері мақтайды». Алайда, осы шумақтар Теогниске де жатқызылған. Оның жан-жақтылығы оның күшті тұлғасын көрсетеді. Архаикалық элегия көбінесе патриоттық мақсаттарда қолданылған, соғыс кезінде батылдық рухын көтеру және ұлттық жетістіктерді тойлау үшін, және Мимнермнің осы рөлді ақын ретінде атқарғанына жеткілікті дәлелдер бар. Географ Страбон жазған цитата иониялықтардың көші-қонының ең ерте сақталған есебін көрсетеді, Колофон мен Смирнаның Пиллостан қоныстануын сипаттайды, ал Стобей жазған басқа цитата 7 ғасырдың басында Лидия патшасы Гигестің атты әскеріне қарсы грек жауынгерінің ерлік ісін суреттейді. Мимнерм осылайша отандастарының Лидияның келесі шабуылдарына қарсы күшін арттыруды көздеген болуы мүмкін. «Мимнерм» есімін оның ата-анасы Гермус өзенінің жанындағы Гигеске қарсы Смирнаның жеңісін еске алу үшін таңдаған болуы мүмкін (бірақ «ермус» аяқталатын есімдер Ионияда жиі кездесетін). Ол Лидиялық Алиаттың басшылығымен лидиялықтар Смирнаны соңғы рет қоршаған кезде тірі болған және қаламен бірге қаза тапқан болуы мүмкін. Смирнаның келесі үш жүз жыл бойы жоғалуы Колофонның ақынды өздерінің бірі ретінде талап етуіне себеп болған болуы мүмкін, бірақ Смирнаның талабы да сақталды, бұл оның талабының шындыққа жақындығын көрсетеді. Смирна Сипилос тауының жанында орналасқан, оның бір тасты тірегі дәстүрлі түрде қайғылы Ниобе фигурасы деп есептелген. Басқа архаикалық ақындар сияқты Мимнерм мифтерді өзінің көркемдік қажеттіліктеріне бейімдеді, Элиан Гомер Ниобеге он екі бала бергенін айтса, оған жиырма бала бергенін жазды. Саллюстийдің айтуынша, Мимнерм Исмэнені де өзінің поэзиялық есебінде жаңаша бейнелеген, оны Тидейдің, тәңір Афинаның бұйрығымен, Теоклименмен махаббаттасқанда өлтіргенін көрсеткен – бұл жаңа есеп тез арада қабылданды, ерте коринфтік амфорада бейнеленді (суретке қараңыз). Күннің түнде батыстан шығысқа алтын төсекпен саяхаттауы және Ясон Аргонавттың «Ээтестің қаласына», мұхиттың шетінде жылдам Күннің сәулелері алтын қоймада жатқан жерге саяхаттауы туралы қиялданған әңгімелердің қысқаша цитаталары көне авторлардың еңбектерінде сақталған. Страбонның айтуынша, Смирна амазонканың атымен аталған, ал мақал-мәтелдер туралы қолжазбаға сәйкес, Мимнерм «Ақсақ адам ең жақсы сүйікті болады» деген мақал-мәтелді құрастырған, бұл амазонкалардың өз еркектерін мүгедек ету әдетін көрсетеді.

The Byzantine encyclopaedia Suda provides a good example of the biographical uncertainties. Mimnermus, son of Ligyrtyades, from Colophon or Smyrna or Astypalaea, an elegiac poet. He flourished in the 37th Olympiad (632–29 BC) and so is earlier than the seven sages, although some say that he was their contemporary. He was also called Ligyaistades because of his harmonious clarity. He wrote books. The gap indicates a corruption in the text and the original wording probably testified to two books, though the only source we have for this number was the grammarian Pomponius Porphyrion. The Sudas mention of Astypalaea, an island in the southern Aegean, as a possible candidate for the poet's home town is mere fantasy. Smyrna seems to be the most likely candidate. The nickname Ligyaistades was probably taken by the Suda from an elegy addressed to Mimnermus by one of the seven sages—the Athenian lawgiver and elegiac poet, Solon (see Comments by other poets). Solon clearly admired the skills of the older poet, whom he addressed as Ligyaistades, yet he objected to his hedonism and singled out this couplet for criticism:

Solon thought he should be willing to live to eighty. Plutarch was another ancient author critical of the poet's self indulgence, dismissing one poem (see Fragment 1 in Poetic style below) as "the utterances of intemperate people." Mimnermus however was not timid in his hedonism, as indicated by a couplet attributed to him in the Palatine Anthology, an exhortation to others to live intemperately: "Enjoy yourself. Some of the harsh citizens will speak ill of you, some better.". However, the same lines have also been attributed to Theognis. A robust side to his personality is shown by his versatility as a poet. Archaic elegy was often used for patriotic purposes, to screw courage to the sticking place in times of war and to celebrate national achievements, and there is ample evidence that Mimnermus assumed this role as a poet. A quote recorded by the geographer Strabo represents the earliest surviving account of the Ionian migration, celebrating the settlement of Colophon and Smyrna from Pylos,
while another quotation, recorded by Stobaeus, describes the heroic exploits of a Greek warrior against the cavalry of the Lydian king, Gyges, early in the 7th century—Mimnermus evidently hoped thereby to strengthen his countrymen's resolve against further Lydian encroachments. The name "Mimnermus" might have been chosen by his parents to commemorate a famous Smyrnean victory against Gyges near the Hermus river (and yet names ending in ermus were quite common in Ionia). He was alive when Smyrna was besieged for the final time by the Lydians under Alyattes of Lydia and possibly he died with the town. The disappearance of Smyrna for the next three hundred years might be the reason why Colophon was able to claim the poet as one of its own, yet Smyrna's own claim persisted and this suggests that its claim had the advantage of being true. Smyrna lay near Mount Sipylos, one of whose rocky outcrops was traditionally imagined to be the tragic figure Niobe. Like other archaic poets, Mimnermus adapted myths to his own artistic needs and Aelian recorded that he attributed twenty children to Niobe, unlike Homer, for example, who attributed twelve to her. According to Sallustius, Mimnermus was just as creative in his poetical account of Ismene, representing her as being killed by Tydeus at the command of the goddess, Athena, in the very act of making love to Theoclymenus—an original account that was soon accepted by an international audience, being represented on an early Corinthian amphora (pictured below). Imaginative accounts of the sun, voyaging at night from west to east in a golden bed, and of Jason the Argonaut voyaging to "Aeetes' city, where the rays of the swift Sun lie in a golden storeroom at the edge of Oceanus", survive in brief quotes by ancient authors. According to Strabo, Smyrna was named after an Amazon and, according to a manuscript on proverbs, Mimnermus once composed on the theme of the proverb "A lame man makes the best lover", illustrating the Amazonian practice of maiming their men.

Әже

Эпикалық және лирикалық өлеңдерден өзгеше, оларда ішекті аспаптар (тиісінше, кифара және барбитон) қолданылса, элегия желді аспаптармен (аулос) орындалған. Сондықтан оны орындау үшін кем дегенде екі адам қажет болған – біреуі ән шырқаса, екіншісі ойнаған. Ежелгі деректер Мимнермусты әйел аулосші Нанномен (Ναννώ) байланыстырады, ал бірі оны оның сүйіктісі деп есептейді (төмендегі басқа ақындардың пікірлерінде Гермесианакстан келтірілген үзіндіні қараңыз). Тағы бір көне мәлімет Мимнермның педераст болғанын көрсетеді, бұл грек элегиясындағы дәстүрлі сексуалдық тақырыптармен үйлеседі. Алайда, Мартин Личфилд Уэст атап өткендей, Мимнерм педераст болғанымен, Нанноға деген махаббаты туралы элегиялар жазуы мүмкін: «Гректік педерастия көбінесе гетеросексуалдық махаббатты алмастырды, қоғамда әйелдер мен ерлер арасындағы еркін қарым-қатынас шектелген». Мимнерм өздігінен де ойнай білген – Страбон оны «бірқатардағы музыкант та, элегия ақыны да» деп сипаттаған. Ақын Гиппонакстың айтуынша, Мимнерм саз тартып кезінде «инжір бұтағының күйі» деп аталатын ресми әуенді пайдаланған, бұл қазіргі кезде құрбандыққа шалынған малдарды қаладан шығарып жібергенде орындалатын дәстүрлі мелодия болған. Ежелгі комментаторлар кейде «Нанно» деп аталатын туындыға сілтеме жасайды, ал «Смирнейлер» деп аталатын туындыға бір анық сілтеме бар. Қазіргі ғалымдар бұл екеуі Порфирийдің айтқан екі кітабы болуы мүмкін деген қорытындыға келді. «Нанно» әртүрлі тақырыптардағы (тек махаббат емес) қысқа өлеңдер жинағы болса, «Смирнейлер» Смирнаның лидиялықтармен болған қақтығысы туралы жартылай эпикалық туынды болған сияқты. Эллинистік ақын Каллимахтың (төмендегі басқа ақындардың пікірлерін қараңыз) бір фрагментінде осы екі кітапқа сілтеме жасалған, бірін «тәттілігі» үшін мақтап, оны «Ұлы ханымнан» ажыратқан. Соңғысы «Смирнейлерге» сілтеме болып көрінеді, ал тәтті өлеңдер – Каллимах өзінің поэзиясын үлгі еткен жұқа, экономды өлеңдер – «Нанноға» сілтеме болып көрінеді. Алайда, бұл фрагмент толық сақталмаған және қазіргі ғалымдар оны бірауызды түсіндіруге келіспейді. Тағы бір Каллимах фрагменті Мимнермнің иамбтық өлеңдер жазғанын дәлелдейтіндей болып түсіндірілді, бірақ бұл болжам да дау тудырды.

Unlike epic and lyric verse, which were accompanied by stringed instruments (the cithara and barbiton respectively), elegy was accompanied by a wind instrument (the aulos) and its performance therefore required at least two people—one to sing and one to play. Ancient accounts associate Mimnermus with a female aulos player, Nanno (Ναννώ), and one makes him her lover (see quote from Hermesianax in Comments by other poets below). Another ancient source indicates that Mimnermus was a pederast, which is consistent with conventional sexual themes in Greek elegy. However, as noted by Martin Litchfield West, Mimnermus could have been a pederast and yet still have composed elegies about his love for Nanno: "Greek pederasty was for the most part a substitute for heterosexual love, free contacts between the sexes being restricted by society." Mimnermus apparently was also capable of playing all by himself—Strabo described him as "both a pipe player and an elegiac poet". According to the poet Hipponax, Mimnermus when piping used the melancholy "fig branch strain," apparently a traditional melody played while scapegoats were ritually driven from town, whipped with fig branches. Ancient commentators sometimes refer to a work called Nanno and there is one clear reference to a work called Smyrneis. Modern scholars have concluded that these could be the two books mentioned by Porphyrion. The Nanno appears to have been a collection of short poems on a variety of themes (not just love), whereas the Smyrneis appears to have been a quasi epic about Smyrna's confrontation with the Lydians. A cryptic comment by the Hellenistic poet Callimachus (see Comments by other poets below) also seems to refer to those two books, commending one for "sweetness" and distinguishing it from "the great lady". The latter seems to be a reference to Smyrneis, whereas the sweet verses—apparently the slender, economical kind of verses on which Callimachus modelled his own poetry—appear to refer to Nanno. However, the comment is preserved as an incomplete fragment and modern scholars are not unanimous in their interpretation of it. Another Callimachus fragment has been interpreted as proof that Mimnermus composed some iambic verse but this conjecture has also been disputed.

Hermesianax

Көптеген қиындықтардан кейін, Мимнермус жұмсақ пентаметрдің әдемі үні мен деміксіз сыбырын ашып, Нанноға құмар болды.