Кіріспе
"Ер адам және теңіз" – американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің 1952 жылы жазған повесі. 1950 жылдың желтоқсаны мен 1951 жылдың ақпаны аралығында жазылған бұл Хемингуэйдің өмірінде жарық көрген соңғы маңызды көркем туындысы болды. Повесте қарт балықшы Сантьягоның алып марлин балығын ұстау үшін күрескен тарихы баяндалады. Повеске үлкен үміт артылып, рекордтық сатылыммен шығарылды; алғашқы сын-ескертулер де оң болды, бірақ содан бері көзқарастар едәуір өзгерді. Хемингуэй "Ер адам және теңіз" повесін өмірінің қиын кезеңінде Кубада жазды. Оның бұрынғы романы "Өзеннің арғы жағында және ағаштарға" жағымсыз пікірлерге ұшырады және әйелі Мэримен қарым-қатынасы нашарлаған кезде ол өзінің музасы Адриана Иванчичке ғашық болды. "Теңіз трилогиясы" деп жоспарланған бір кітабын аяқтағаннан кейін, Хемингуэй он бес жыл бұрын өзіне айтылған қарт адам мен марлин туралы әңгімені қосымша ретінде жазуға кірісті. Ол күніне мыңға жуық сөз жазып, алты аптада 26 531 сөзден тұратын қолжазбаны аяқтады. Келесі жылы Хемингуэй қолжазбаның жеке повесть ретінде тұра алатынына көз жеткізді. "Лайф" журналы повестің толық нұсқасын 1952 жылдың 1 қыркүйегіндегі санында жариялады. Хемингуэйдің баспасы Scribner's бір аптадан кейін, 8-і күні алғашқы басылымын шығарды. Жағымды алғашқы сын-пікірлер мен ауыздан-ауызға тараған ақпараттың арқасында халықтың үміті артып, екі басылым да көптеп контрабандалық жолмен таратылды. Журнал екі күн ішінде 5,3 миллион дана сатылды, ал Scribner's ондаған мың дана сатты. 1952 жылдың соңына қарай тоғыз тілге аударылған "Ер адам және теңіз" алты ай бойы "Нью-Йорк Таймс" бестселлерлер тізімінде болды. 1953 жылы повесть Пулитцер сыйлығына ие болды, ал 1954 жылы Хемингуэйге әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы берілген кезде осы туынды ерекше аталып өтті. Алғашқы сын-пікірлер оң болды, көптеген адамдар Хемингуэйдің "Өзеннің арғы жағында және ағаштарға" романына сын пікірлерінен кейін қайтадан жақсы жаза бастағанын атап өтті. Бірақ уақыт өте келе, әдебиет сыншылары алғашқы пікірлерді асыра бағаланған және ынталы деп санай бастады, сондықтан оның құндылығы төмендеді. "Ер адам және теңіз" Хемингуэйдің басқа туындыларынан нашар ма, әлде тең ма деген мәселе ғалымдар арасында талқыланып келеді. Тақырыптық талдау христиандық бейнелер мен символизмге, повестің тақырыптарының Хемингуэй туындыларындағы бұрынғыларымен ұқсастығына және балықшы Сантьягоның бейнесіне назар аударады.
the novella by Ernest Hemingway
The Old Man and the Sea is a 1952 novella written by the American author Ernest Hemingway. Written between December 1950 and February 1951, it was the last major fictional work Hemingway published during his lifetime. It tells the story of Santiago, an aging fisherman, and his long struggle to catch a giant marlin. The novella was highly anticipated and was released to record sales; the initial critical reception was equally positive, but attitudes have varied significantly since then. Hemingway began writing The Old Man and the Sea in Cuba during a tumultuous period in his life. His previous novel Across the River and Into the Trees had met with negative reviews and, amid a breakdown in relations with his wife Mary, he had fallen in love with his muse Adriana Ivancich. Having completed one book of a planned "sea trilogy", Hemingway began to write as an addendum a story about an old man and a marlin that had originally been told to him fifteen years earlier. He wrote up to a thousand words a day, completing the 26,531 word manuscript in six weeks. Over the following year, Hemingway became increasingly convinced that the manuscript would stand on its own as a novella. Life magazine published the full novella in its September 1, 1952 issue. Hemingway's publisher, Scribner's, released their first edition a week later on the 8th. Thanks to favorable early reviews and word of mouth, popular anticipation was so high that both releases were heavily bootlegged. The magazine sold a record 5.3 million copies in two days, while Scribner's sold tens of thousands of copies. Translated into nine languages by the end of 1952, The Old Man and the Sea remained on the New York Times bestseller list for six months. In 1953, it received the Pulitzer Prize for Fiction, and it was the only work explicitly mentioned when Hemingway was awarded the Nobel Prize in Literature in 1954. Early reviews were positive, with many hailing what they saw as a return to form for Hemingway after Across the Rivers negative reception. The acclaim lessened over time, as literary critics began to think the initial reception overblown and over enthusiastic. Whether The Old Man and the Sea is inferior or equal to Hemingway's other works has since been the subject of scholarly debate. Thematic analysis has focused on Christian imagery and symbolism, on the similarity of the novella's themes to its predecessors in the Hemingway canon, and on the character of the fisherman Santiago.
Сюжет
Сантьяго – сегіз жүз төрт күннен бері балық ауламай, «салао» (зор бақытсыздыққа ұшыраған) саналатын қарт балықшы. Сантьягодан тәлім алған Манолинді ата-анасы басқа, көбірек бақыт әкелетін қайықта жұмыс істеуге мәжбүр етеді; Манолин әлі күнге дейін Сантьягоға әр таң мен кешке құралдарын дайындауға көмектеседі және оған тамақ әкеледі. Олар бейсбол және Джо ДиМаджио туралы сөйлеседі, содан кейін бала кетеді, ал Сантьяго ұйықтайды. Ол жастық шағындағы көріністер мен оқиғаларды армандайды. Сегізінші он бесінші күні Сантьяго қайығын ерте шығарып, Гольфстримге қарай қашықтауға жүзуді ниеттендіреді. Таңертең ол үлкен марлинге ілігуге дейін кішкентай альбакордан басқа ештеңе ұстамайды. Балық тым ауыр болғандықтан қайықты теңізге қарай сүйреп әкетеді. Сантьяго түн бойына шыдап, күн шыққаннан кейін альбакорды жейді. Ол марлинды алғаш рет көреді – ол қайықтан ұзын. Сантьяго балыққа деген құрметін арттырады, қарсыласына инабат пен қайырлылықпен қарады. Күн екінші рет батып, балықшы мазалайды; балықтың қозғалысы оны оятады, бірақ ол тепе-теңдігін қалпына келтіреді. Үшінші күні таңертең марлин айнала бастайды. Делирийге ұшыраған Сантьяго марлинды жақындатып, оған арқан тастайды. Ол балықты қайығына байлайды. Мако акуласы суда қанды сезіп, марлиннің 40 фунт салмақты бөлігін жұлып алады. Акуланы өлтіргенімен, арқанын жоғалтқан Сантьяго пышағын ескекке бекітіп, шимайлайды және пышақ сынғанша тағы үш акуланы өлтіреді. Тым алысқа кеткеніне өзін кінәлайды, қираған марлиннің денесінен кешірім сұрайды. Күн бату кезінде ол тағы екі акуланы ұрады, бірақ марлиннің жартысы желініп қалған. Үшінші түнде акулалар үйірмен келіп, тек сүйектерді қалдырады. Сантьяго жағаға жетіп, лашығында ұйықтайды, сүйектерін қайығына байлап қояды. Таңертең Манолин Сантьягоның хал-жағдайын көріп жылайды. Ол кофе әкеліп, Сантьяго оянғанша оның жанында отырады. Ол болашақта Сантьягомен бірге шығуға бел буады. Балықшылар марлиннің ұзындығын он сегіз футқа өлшейді, ал екі турист оның қаңқасын акуланың қаңқасы деп жаңылысады. Сантьяго қайтадан ұйықтап, Африка жағалауындағы арыстандарды армандайды.
Бастапқы және жарияланым
"Қарт пен теңіз" – Эрнест Хемингуэйдің "Күннің шығуы" (1926), "Қоштасу қаруы" (1929), "Ие болу және ие болмау" (1937), "Кім үшін қоңырау соғылады" (1940) және "Өзеннен арғы бетке, ағаштарға" (1950) романдарынан кейінгі алтыншы маңызды туындысы. 7 қыркүйекте жарық көрген соңғысы алғашқы айында 75 000 дана сатылып, "Нью-Йорк Таймс" бестселлер тізімінде жиырма бір апта бойы тұрды, бірақ сыншылардың пікірі көбінесе теріс болды. Әйелі Мэримен арадағы қарым-қатынас нашарлаған кезде Хемингуэй өзінің музасы, 1950–1951 жылдардың қысында Кубада Хемингуэйлермен бірге болған жас итальяндық Адриана Иванчичтің махаббатына батып кетті. Желтоқсанның басында жазуға қайта қабілетті болған ол жоспарланған "теңіз трилогиясының" бір кітабын (1970 жылы "Ағын аралдары" деп жарияланды) аяқтады, ал Иванчичқа деген құштарлығы басылған соң, жаңа әңгіме жазуға кірісті. 1930 жылдардың ортасында кубалық гид Карлос Гутьеррес Хемингуэйге қарт адам мен алып марлин туралы әңгіме айтқан, ол осы әңгімені "Эсквайр" журналында "Көк су: Гольфстрим хаты" атты мақаласында қайта баяндады. Мэри Круздың сөзіне сүйенсек, бұл әңгімені алғаш рет 1891 жылы кубалық жазушы Рамон Меза-и-Суарес Инклан айтқан, содан бері балықшылар арасында соңғы соңғы 40 жыл бойы аузынан ауызға тарады. Хемингуэйдің өзінің Гольфстримдегі тәжірибесі, онда ол "Қарт пен теңіз" романын жазуға дейінгі ондаған жылдар бойы мыңдаған сағаттар бойы жүзіп, оған үлкен әсер етті. Ол үлкен ойын балық аулау спортын ұнатты, бірнеше турнирлерге қатысып, жеңіске жетті, сондай-ақ ол әуесқой табиғаттанушы болды, Генри Уид Фаулер және Чарльз Кэдваладер сияқты белгілі тұлғаларды өзінің "Пилар" қайығында аулауды тіркеп, сипаттауға шақырды. Кемеде бір ай болған соң, Хемингуэйдің балық аулау және теңізде жүзу шеберлігінің арқасында ихтиолог Фаулер "Солтүстік Атлантикадағы марлиннің жіктелуін қайта қарауға" жеткілікті білім алды. Роман жазуды он алты жылға кейінге қалдырған, бірақ балық аулау және теңіз туралы білімінің көмегімен Хемингуэй бірден күнде мың сөз жазуды бастады – әдеттегіден екі есе жылдам. Иванчичтің 1951 жылдың 7 ақпанында кетіп қалуы Хемингуэйді алаңдатса да, повесть 17 ақпанда аяқталды. Мэри, ол әр күні жазылған жаңа материалды кешкісін оқыды, "[Хемингуэйдің] жасаған барлық жағымсыз істерін кешіруге дайынмын" деді. Хемингуэйдің өзі алты аптадан аз уақыт ішінде жазған бұл қарапайым көрінетін әңгіменің сапасына таң қалды. Келесі бірнеше айда ол өзінің сенімді достары мен әріптестеріне, оның ішінде баспашысы Чарльз Скрибнер мен досы А. Э. Хотчнерге көшірмелер жіберді, олардың барлығы өте жағымды жауап берді. 26 531 сөзден тұратын қолжазба бір жылдан астам уақытқа тоқтатылды, бұл уақытта Хемингуэй оны "теңіз трилогиясына" қосымша ретінде емес, өз қасиеттерімен жариялағысы келетіндігіне көз жеткізді. Лиланд Хейвард пен Уоллес Майермен болған әңгімелер оны осы бағытта ынталандырды, Хемингуэй Хейвардтың 1952 жылдың мамыр айында "Life" журналының бір санында бүкіл повестің жариялануын қамтамасыз еткеніне қуанды. Мейерге жазған хатында Хемингуэй "Соғыс және бейбітшілік" немесе "Қылмыс және жаза" сияқты романдарды ғана жазу керек деген ойды жоққа шығарғысы келді. Ол баспашысы Чарльз Скрибнердің ұлдарынан алғашқы мұқаба дизайнын қабылдамады және Иванчичтен оған сәйкес келетін эскиздер жиынтығын салуды сұрады. Ол кітапты Мэриге және өзінің "Пилар" қайығына арнамақшы еді, бірақ естелік күні жоғалтқан достары туралы ойлағанда шешімін өзгертті. Мэри жаңа арнауды, Скрибнер мен Макс Перкинске, қуана қабылдады. Жаз бойы оқиғалар баяу, бірақ оңтайлы бағытта дамыды. Хемингуэйдің ескі қарсыласы Уильям Фолкнер Вашингтон және Ли университетінің "Шенендоа" әдеби журналында повесті "[Хемингуэйдің] ең жақсы туындысы" деп мақтап, өте жағымды пікір жариялады. "Уақыт өте келе ол біздің замандастарымыздың ең жақсы туындысы болуы мүмкін". Ауыздан ауызға тараған ақпараттың арқасында "Life" және "Скрибнер" басылымдары көптеп контрабандалық жолмен тарады. "Life" компаниясы 1952 жылдың 1 қыркүйегінде "Қарт пен теңіз" кітабының алғашқы басылымын қамтыған Еңбек күні басылымын шығарды, олар екі күнде 5,3 миллион дана сатты. Америкада "Скрибнер" басылымының және Ұлыбританияда "Джонатан Кейп" басылымының сатылымдары жалпы сомасы 70 000 данаға жетті, ал кейін екі елдегі апталық сатылымдар орташа есеппен 5000 дананы құрады. Ол "Нью-Йорк Таймс" бестселлер тізімінде жиырма алты апта бойы тұрды және 1953 жылдың басына қарай тоғыз тілге аударылды.
Қабылдау және мұра
"Қарт пен теңіз" кеңінен танылды. Жарияланғаннан кейінгі үш аптада Хемингуэйге күн сайын жақсы тілек білдіргендерден сексеннен астам хат келіп түсті, ал "Life" журналына одан да көп хат келеді. Діни қайраткерлер уағыздарында осы кітаптың тақырыптарын жиі келтіре бастады. Сыншылардың алғашқы пікірлері де өте жағымды болды, бұл повестьті "Өзен арғы жағында" романынан жоғары сапалы, ал Хемингуэйдің ерте туындыларымен тең деп бағалады. "Time" журналы оны "шедевр" деп атады, Сирил Коннолли "Хемингуэйдің ең жақсы әңгімесі" деп мақтады, ал Марк Шорер Хемингуэйдің "теңдессіз" туындысы оны "осы ғасырдағы американдық романның ең ұлы шебері" деп атады. Көптеген сыншылар оны "Хемингуэй туындыларының шыңы" деп санап, "классикалық" туынды деп атады. Хемингуэйдің ең ұнаған шолуы өнер тарихшысы Бернард Беренсоннан келді, ол "Қарт пен теңіз" Герман Мелвиллдің "Моби Дик" романынан артық екенін және көп жағынан Гомер эпостарындағыдай тең екенін жазды. Алғашқы мақтаулар басылғаннан кейін, жағымсыз пікірлер де пайда бола бастады. Делмор Шварц алғашқы сыншылардың қоғамдық пікірді оң жаққа бұрғанын, себебі повесть "Өзен арғы жағында" романындай нашар емес екенін сезінді деп сенді. Сеймур Крим "Қарт пен теңіз" романы "әдеттегідей" екенін жазды, ал Джон У. Алдридж повестьке деген жалпы құлшынысқа "қосқанын" сезінбеді. Бірнеше жыл өткен соң, Джеффри Майерс оны Хемингуэйдің "ең жоғары бағаланған туындысы", "радикалды әлсіздіктері бар" "әдемі көрініс" деп атады. Сыншылардың пікірі салқындағанына қарамастан, "Қарт пен теңіз" 1953 жылдың 4 мамырында көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды—Хемингуэй бұрын "Қоштасу қаруымен" және "Соғыс кім үшін соғылады" романдары үшін осы сыйлықтан шет қалған болатын. Ол сонымен қатар Фульгенсио Батистаның жаңадан құрылған Куба диктатурасынан Құрмет медалін қабылдады, жаңа режимді жеке бағаламаса да. "Қарт пен теңіз" ең жоғары танылуға 1954 жылдың 28 қазанында қол жеткізді, швед академиясы оны Нобель әдебиет сыйлығын табыс еткен кезде Хемингуэйдің жалғыз еңбегі ретінде атады; олар оның "күшті, стильдік жаңашылдығымен заманауи баяндау өнерін меңгергенін" мақтады. "Қарт пен теңіз" көптеген сыншылар тарапынан талданды. Вирт Уильямс ертедегі зерттеулердің назары "табиғи трагедияға, христиан трагедиясына, өнер мен суретші туралы астарлы әңгімеге және тіпті автобиографиялық стильге" аударғанын атап өтті. Бұл тақырыптарды талдау 1960 жылдарға дейін жалғасты, сол кезде Джон Киллингер повестьті Альберт Камюмен, Жан-Поль Сартрмен және Фридрих Ницшемен байланыстырды, ал Ричард Хови оның тақырыптарын Эдип кешенімен байланыстырды. Алайда Филип Янгтың 1966 жылы қайта басылған "Эрнест Хемингуэй: қайта қарау" еңбегі 1952 жылғы алғашқы басылымнан әлдеқайда оңды болды, бұл келесі онжылдықтарда басымдық беретін бейжай ғылыми тонды орнатты. Талдау Джерри Бреннердің 1991 жылы жарияланған "Қарт пен теңіз: қарапайым адамның тарихы" атты аса сыншыл еңбегінен кейін ғана қайта жанданды, және содан бері жалғасып келеді. 1985 жылы Майерс "Қарт пен теңіз" кітабының дүние жүзіндегі мектептерде ағылшын тілі сабақтарында қолданылып, жылына 100 000 доллар авторлық сыйақы әкелетінін атап өтті. ЦРУ мәліметінше, бұл Саддам Хусейннің сүйікті кітабы болды, ол өзін Сантьяго сияқты "батылдықпен, табандылықпен және қадір-қасиетпен қиындықтармен күресіп жүрген" адам ретінде көреді. Би-би-си жүргізген 2003 жылғы Ұлыбританияның 200 "ең жақсы көретін романдары" туралы сауалнамасында "Қарт пен теңіз" 173 орынға ие болды. Хемингуэй 1958 жылы Спенсер Трейсидің қатысуымен фильм түсіруге тікелей қатысты. Өндіріске көптеген қиындықтар туып, Димитрий Тёмкиннің саундтрегі ең үздік музыка үшін академиялық сыйлықты жеңіп алса да, Хемингуэй соңғы фильмді ұнатқан жоқ. Тағы екі бейімдеу жасалды: 1990 жылы Энтони Куинннің қатысуымен түсірілген телефильм және 1999 жылы Александр Петровтың түсірген анимациялық фильм, ол ең үздік анимациялық фильм үшін академиялық сыйлықты жеңіп алды.
Сапасы
Кейбір әдеби сыншылар «Қарт пен теңіз» шығармасын Хемингуэйдің бұрынғы туындыларынан нашар деп санайды. Дуайт Макдональд жоғары мәдениеттің кейпін киген, бірақ шындығында мүлдем басқаша псевдоархаикалық прозаны сынап көрсетті. Ол бұл повестьті Хемингуэйдің ертерек туындыларымен салыстырып, «Қарт пен теңізді» 1927 жылы жазылған «Жеңілмейтін» повесінің «үлгілі, іскерлік қарапайымдылығымен» салыстырғанда, сөз көп айтушы және қайталанатын болып сипаттады. Сол сияқты, Бреннер бұл повестьтің стилі мен прозасындағы әуесқойлық қателерге толы екенін айтады. Мейерс «Қарт пен теңіздің» мелодрамалық сипатын, символизмін және ирониясын сынап, Макдональд сияқты, «Хемингуэй өзінің өнерінің тереңдігі туралы өзін-өзі алдаған, немесе әдемілікке құмар көрермендердің тілегін шебер орындаған» деген қорытындыға келді. Роберт Уикс бұл повестьтің нақты емес нәрселерге толы екенін атап өтті – Сантьягоның балықтарды тану және ауа райын болжаудағы дерлік болжамдық қабілетін мысалға келтірді. Уикс Хемингуэйдің – бұрын сюжет құруға деген құлықсыздығы үшін сынға ұшыраған – өзінің романының түбіне адалсыздық сезімін сіңіргенін айтады. Ол «Қарт пен теңіз» романын «Хемингуэйдің нашар туындысы» деп қорытындылады. Бикфорд Сильвестр Уикстің атап көрсеткен қателердің көпшілігі сол кездегі ғылымдағы кемшіліктерге негізделгенін, ал қалғандары оқырмандарды туындының мәніне және ең терең бөлшектеріне итермелеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Сильвестр «Қарт пен теңіздегі» көрінеу мүмкін емес екендіктердің іс жүзінде меңзеулер екенін айтады. Ол Сантьяго мен Манолиннің бейсбол туралы әңгімесін мысалға келтірді, ол повесть оқиғаларының нақты күндерін (1950 жылдың 12-16 қыркүйегі) көрсетумен қатар, балықшыны оның құрмет тұтатын ДиМаджиомен, сондай-ақ балықшының ұлымен салыстырады, ол да сол аптада өнерін жаңартқан.
Классикалық
Новеллада маңызды христиандық символизм бар. "Сантьяго" есімі испан тілінде Жаңа Өсиет бойынша бұрын балықшы болған, ал кейін Сантьяго-де-Компостеладағы қасиетті орнымен Испанияның қамқоршысы болған апостол Жақыпты білдіреді. 1954 жылы Браун әкесіне жазған хатында Хемингуэй: "Сантьяго туралы білесіз және оның атының кездейсоқ емес екенін білесіз" деп жазды; академик Х.Р. Стоунбек бұл "Қарлығаш пен теңіздің" Сантьягоға қажылық сапармен тығыз байланысты екенін, және бұл байланыс "Күн де шығады" романында да байқалатынын айтады. Стоунбек новелладағы оқиғалар мен Лұқа Евангелиясындағы керемет балық аулау арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді – екеуінде де балықшылар бақытсыздыққа ұшырап, терең теңізге шығып, көп балық аулайды; сонымен қатар, Хемингуэй мәтініндегі жұлдыздарға жасалған қайта-қайта сілтемелерді "Компостела" – campus stellae латын этимологиясымен байланыстырады. Стоунбек Хемингуэйдің "жауынгер Джеймс Матаморосты" еске алмай, "көркемдік пен мейірімділік, кедейлік, нығайлылық және төзімділік" сипаттарын баса көрсеткенін айтады; бұл таңдау "әулиелік парадигмасын қайта құруға" бағытталған. Сантьягоның сенімдерінің бірі – "адамды жоюға болады, бірақ жеңуге болмайды", бұл тақырып Хемингуэйдің кейіпкерлері мен әңгімелерінде, "Күн де шығады" романындағы Джейк Барнстен бастап, "Кім үшін қоңырау соғылады" романындағы Роберт Джордан мен "Өзеннен арғы жақта" романындағы Ричард Кантуэллге дейін жиі кездеседі; бұл "Болу және болмау" романында да маңызды тақырып болып табылады. Бэкман Сантьягоны Хемингуэйдің туындыларындағы "матадордың" кульминациясы деп санайды, ол табиғи зорлық-зомбылықты іздейді, бұл бұрынғы романдардағы "ритуалды" бұқа күресінен немесе "күшті" өлтіруден мүлдем өзгеше. Джозеф Вальдмейр "Қарлығаш пен теңіздің" Хемингуэйдің өлім туралы көзқарасын "Өлімнен кейін" (1932) сияқты туындыларға қарағанда жақсы бейнелейтінін айтады. Көптеген сыншылар Сантьяго мен Жақыптың ғана емес, Сантьяго мен Исаның өзінің арасындағы параллельдерді, әсіресе Мәсіхтің азаптары мен айқышқа шегеленуіне қатысты келтірді. Мелвин Бэкман Сантьягоның "ағашқа жайлы жатып, ештеңе ойламау" тілегін атап көрсетеді; Сильвестр, Граймс және Хейс сонымен қатар Сантьягоның көзінің жанынан жарақаттанып, қан кетуі туралы бұрынғы көріністі, оны киелі жара ретінде сипаттайды. Сантьяго екі акуланы байқағанда, жиі цитаталанатын сәт туындайды: text="Ай," деді ол дауыстап. Бұл сөздің аудармасы жоқ, мүмкін, ол адамның өз еркінен тыс, қолына тікен шыққандай сезімінен туындаған дыбыс. Бұл сөздерді Сильвестр, Граймс және Хейс "айқышқа шегеленуге нақты сілтеме" деп сипаттайды; Мәсіхтің өлімі сияқты, ол жұма күні сағат үште орын алып, діни параллельдердің кульминациясы болып табылады. Бреннер христиандық аллюзияларды тым мәселелі деп санайды, "Сантьягоның есімін Мәсіхтің есімімен оңай байланыстыру" қажетсіз және Жаңа Өсиетке құрметсіздік екенін түсіндіреді. Бреннердің тұжырымын және Сантьягоны Мәсіхтің бейнесі ретінде анықтайтын кез келген көзқарасты тым қарапайым деп есептемей, Стоунбек Сантьягоның бейнесі Хемингуэйдің идеалдарын жүзеге асырғанын және оны солай бағалауға арналғанын айтады.
text="Ay," he said aloud. There is no translation for this word and perhaps it is just a noise such as a man might make, involuntarily, feeling the nail go through his hands and into the wood. This passage was characterised by Sylvester, Grimes, and Hays as "a clear reference to a crucifixion"; taking place, like Christ's death, at three o'clock on a Friday afternoon, it acts as the climax of the religious parallels. Brenner finds the Christian allusions deeply problematic, commenting that the "facile linking of Santiago's name with Christ's" was unnecessary and disrespectful towards the New Testament. Dismissing both Brenner's conclusion and any approach which defines Santiago as a Christ figure as overly simplistic, Stoneback argues that the figure of Santiago ultimately embodied Hemingway's ideals, and was intended to be esteemed as such.
Қазіргі заманғы
Бреннердің 1991 жылғы сын-пікірі Сантьягоны өте кемшіліктері бар тұлға ретінде сипаттайды: зиятсыз, мақтаншыл, әкешіл және табиғатқа қарсы. Ол балықшының экономикалық жағдайларды елемей, теңіздің байлығын тоналауын сынап, айыптайды. Бреннер Сантьягоның әйелдерге ашық түрде сексистік көзқараспен және оларға деген жаугершілікпен бейнеленгенін, бірақ іштей Манолинге деген құпия сезімімен әйелдік қасиеттерге ие болғанын, ал Манолиннің өзі Сантьягоның агрессиясы мен адалсыздығынан зардап шегіп, манипуляцияға ұшырағанын айтады. Бреннердің талдауына күшті қарсылық білдірілді: Стоунбек оны «шоқтыққан, арзан сын-пікірлердің жылдам тағамы [және] ескі, шаршаған сұрақтардың жас тізімі» деп атады, ал Сильвестр, Граймс және Хейс «кітаптың көп бөлігі ашкөз асыра сөз бен қате түсіндіруге толы» деп мәлімдеді. Глен Лавтың ұқсас экологиялық сын-пікірлеріне жауап ретінде олар Бреннер мен Лавтың экономикалық шындықты жоққа шығарып, 1950 жылы биологиямен айналыспаған көптеген адамдарды қызықтырмаған мәселелерді Сантьягодан сұрағанын жазады. Сьюзан Бигель «Қарт пен теңіз» романын экофеминистік тұрғысынан талдап, Бреннердің Сантьягоның сексизмі туралы пікірін қабылдамайды; оның орнына, Сантьягоның әйел теңізге үйленгендей болып, оның қызметінде екенін жазады. Дегенмен, Бигель Сантьягоның әйел теңізін құйынды, қатыгез және хаостық деп қарастыратынын, сондықтан оны еркек күшімен басып тастау қажеттігін айтады. Сильвестр, Граймс және Хейс Сантьягоның осы көзқарасына келіспейді, оның тәсілін толық құрметпен қарастырады. Джеффри Герлихи Сантьягоның испандық тегі романдағы маңызды, бірақ көрінбейтін аспект ретінде қарастырылуы керек деп есептейді. Сантьяго Куба мәдениетіне терең сіңгенімен, ол әр түнде Испания туралы армандайды, ал Герлихи осы иммигранттық фонның «новелланың жасырын негізі» болып табылатынына сендіреді.