Кіріспе

9551071 жылы құрылған Күрд мұсылман династиясы, Әзербайжандағы Раувадид, Раувадид (одан басқа Ревенд немесе Ревенди), немесе Бану Раувад (بنو رَوّاد) (9551071) - 8-ші ғасырдың соңы мен 13-ші ғасырдың басында Әдхарбайжанның (Әзербайжан) солтүстік-батыс аймағында орналасқан суннит мұсылман Күрд династиясы. Бастапқыда азді араб ұрпағы болған Равадидтер 8 ғасырдың аяғы мен 9 ғасырдың басында Тәбриз мен Адарбайжанның солтүстік-шығысын басқарды. Х ғасырдың басында отбасы күрдшелендіріліп, Тәбриз мен Марағаға айналды. 10 ғасырдың екінші жартысында және 11 ғасырдың көп бөлігінде бұл күрдтік ұрпақтар Адарбайжанның көп бөлігін, сондай-ақ Арменияның кейбір бөліктерін басқарып отырды.

Тарих

Равадид әулетінің пайда болуы рубасы Равадтың атымен байланысты. Равадидтер бастапқыда азді арабтарының ата-бабаларынан шыққан, олар аймаққа 8 ғасырдың ортасында келген, бірақ олар 10 ғасырдың басында күрдшеленді және өздерінің аты ретінде Мұхаммед үшін Мамлан және Ахмад үшін Ахмадил сияқты күрд формаларын қолдана бастады. Равадидтер 8 ғасырдың ортасында Күрдістанға қоныс аударған. 10 ғасырдың екінші жартысында және 11 ғасырдың көп бөлігінде бұл күрдтік ұрпақтар Адарбайжанның көп бөлігін, сондай-ақ Арменияның кейбір бөліктерін басқарып отырды. Шарафнамеде есімнің ең көне түрі "Ривенд" деп жазылған. Касравидің айтуынша, Рауадидтер 979 жылы Адарбайжанда Мұсафиридтердің билеушісі Ибрагим І ибн Марзубан І жерлерін жаулап алды. Әбу Мансур Вахсудан (1019 1054) - ең танымал Рауади билеушісі, оны Ибн Атир атаған. Ахмад Касравидің айтуынша, Вахсуданға арналған ақын Катран Табризидің (XI ғасыр) алпыс қасидасы сақталған. 1028 жылы Хорасанда Махмуд Газнавиге (998 1030) қарсы оғыздар көтерілісінен кейін 2000-ға жуық оғыз отбасы Батысқа қашып кетті. Вахсудан олардың бір бөлігін қорғап, Раувадилердің аумағында тұруға рұқсат берді. Ол оларға жер беріп, Византия империясына қарсы соғыста пайдалануды көздеп, оларды қол астындағыларға айналдырды. Тәбриз, Мараға аймақтары мен Сахан тауларының бекіністері оның қолында болды. 1029 жылы ол Марағадағы Хадбандық күрдтерге оғыз түрік тайпаларын жеңуге көмектесті. Ибн Атирдің айтуынша, Вахсудан өзінің жауларына қарсы әрекет ету үшін Адарбайжанға жеткен оғыз түркілерінің алғашқы тобымен некелік одақ құрды. Бұл одақ шаддадид билеушісі Абул Хасан Лашкаридің қасқырлығын оятты. 1037-1038 жылдары тағы бір топ түрік Адарбайжанға келді. Марағаны тонағаннан кейін Вахсудан мен оның немере інісі Әбул Хайджа өздерінің проблемаларын бір жағына қойып, гуз түркілеріне қарсы күш біріктірді. Түріктер Рей, Исфахан және Хамаданға айдалды. Түрік тобы Үрмияда қалды. Вахсудан олардың басшыларын кешкі асқа шақырып, оларды 1040-1041 жылы өлтірді. Қатран Вахсудан мен гуздар тобының арасындағы бірнеше шайқастар туралы айтып, 1041-1042 жылдары Адхарбайжанға жеткенін айтады. Сараб шөлінде болған қатал шайқаста рауадилер түріктерге жеңілді. Оғуздарды қуып шыққаннан кейін, Вахсудан Шаддадидтермен қарым-қатынасын жақсартты және Шаддадидтердің орталығы Ганжаға барды. Вахсудан өзінің ұлы II Мамланның қолбасшылығымен Ардабилге экспедиция жіберді. Моганның билеушісі (сипабод) жеңімпазға мойынсұнуға мәжбүр болды. Мамлан Ардабилде де бекініс салған. 1042 - 1043 жылдары болған жер сілкінісі Тәбриздің көп бөлігін, оның қабырғаларын, үйлерін, базарларын және Раввади сарайының көп бөлігін қиратты. Ибн әл-Асир Тәбризде 50 мың адам қаза тапқан десе де, төрт жылдан кейін Тәбризден өткен Насыр Хосров өлгендердің санын 40 мың деп атап, өзінің сапары кезінде қаланың өркендеп келе жатқанын айтты. Уахсуданның өзі қала сыртындағы бақта болғандықтан құтқарылды. Туғрильдің қол астындағы сәлжүктер 1054 жылы княздікті басып алды, ол Тәбриз князі Вахсудан ибн Мамланы жеңіп, оның ұлы Әбу Наср Мамланы алып келді. 1071 жылы Алп Арслан Византия империясына қарсы жорықтан оралғанда, Мамланы биліктен құлатты. Вахсуданның мұрагері Ахмад бин Вахсудан, Мараганың иесі, 1110 жылы Сирияға қарсы Малик Шахтың жорығына қатысты. Оның толық аты Ахмадил бин Ибрахим бин Вахсудан әл Раувади әл Курди. Ахмадиль Бірінші крест жорығы кезінде қайтадан крестпен соғысты. Жоселин Телл-Баширді қоршау кезінде (қазіргі Түркияның оңтүстігінде, Газиантептің оңтүстік-шығысында) онымен бейбітшілік келісімін жасады. 1117 жылы Бағдадта оны исмаилилер өлтіріп тастады. Оның ұрпақтары 1227 жылы монғол шапқыншылығына дейін Марага мен Тәбризді Атабакан Марага ретінде билеуді жалғастырды.