Кіріспе

Трапезонттың соңғы императоры Давид Комнен (Δαβίδ Κομνηνός, ) (1184 - 1212) Трапезонт империясының негізін қалаушылардың бірі және оның ағасы Алексиоспен бірге өлімге дейін билеушісі болды. Кем дегенде екі қорғасын мөр және Гераклея Понтикадағы мұнарадан табылған жазу оның өзінің отбасында бірінші болып Мегас Комнен стилін қолданғанын растайды. Ол Мануэль Комненнің ұлы және император Андроник І-нің немересі болды.

Трапезонды басып алу

Дәуіттің өмірі туралы мәлімет көп емес; Трапезон империясының басты тарихшысы Михаил Панаретос оны бір рет те атаған жоқ. Ол Алексийдің ағасы болғандықтан, оның кейбір туыстарының есімдерін анықтауға болады: олардың әкесі Мануэль Комнен, ал бабалары Византия императоры Андроник І. Дәуіт пен Тамардың қандай туыстастығы болғаны белгісіз. Михаил Панаретостың айтуынша, Тамар патшайым Алексийдің әке жағынан туысы болған (προς πατρός θεὶα); Кирилл Туманов олардың бабасы Андроник Грузияда жүргенде патша Георг III-нің аты аталмаған әпкесіне үйленген деп айтқан. Соңғы уақытта Мишель Куршанскис Тумановтың теориясына қарсы тұрып, Алексийдің анасы және / немесе әжесі Палеолог немесе Дука үйлерінің қыздары болғанына дәлел келтірді, бірақ Панаретостың Тамарды Алексийдің әкесінің әпкесі деп сипаттауының себебін түсіндіре алмады. Олардың қарым-қатынасы қандай болған күнде де, император Андроник пен әкесі Мануэл қайтыс болғаннан кейін, Тамар патшайым ұлдарға грузин сарайында баспана берді. 1204 жылы сәуірде Константинопол Төртінші крест жорығымен қақтығыста болған кезде Давид пен Алексий Трапезонт қаласын басып алып, көтеріліс байрағын көтерді. Сол қалада Онайон мен Синопа бірден екі бауырластың мүддесін қорғады. Алексий империяны құру үшін Трапезонтта тұрып, "көрінбеген, бірақ есімі аталған, әйгілі Гилас" деген мақал-мәтелге ие болды. Девид грузин әскерлері мен жергілікті жалдамалылар көмегімен Понт пен Пафлагонияның, соның ішінде Кастамонуның, Коменнойлардың ата-бабаларының қамалы деп айтылған, қожайыны болды. Алексий Триполис, Керасус, Мезохальдайон және Ясонис бекіністерінің адалдықтарын жинаған кезде, Давид жағалау бойымен батысқа қарай Синопеден Сангариос өзенінің жағалауына дейін алға жылды. Амастрис, Тиос және Гераклея Понтика қалалары оны қарсы алды.

Батыс елдеріндегі жаулап алулар

Бұл кезде Давид Византия империясын басқару үшін тағы бір қарсыласына тап болды: Теодор Ласкарис. Ласкарис өзінің оңтүстік жүрістерінде қарсыластарын бейтараптандырды - Сабас Асиденос, Мануэль Маурозомес және Теодор Мангафас, сонымен қатар Генрих Фландрияның жаңадан құрылған Латын империясын Анатолияға кеңейту әрекеттерін тежеді. Дәуіт өзінің жас генералы Синаденді кейбір сарбаздармен бірге Никомедия қаласын басып алуға жіберді, оны Латын империясы эвакуациялаған, бірақ Ласкарис өзінің иелігінің бөлігі деп санаған Никея империясы. Теодор Ласкарис Синаденос айналасын стратегиялық түрде айналдырып, өз адамдарын қиын өткел арқылы бастап, жаудың флангіне толықтай таңғалды. Ласкариске бұл жеңісті жалғастыруға және Дәуіттің батыс шекарасын шығысқа қарай әрі қарай шегінуге мәжбүрлеуге Тиерри де Лоос басқарған латындықтардың Никомедияны уақтылы қолға алуы кедергі болды. Алайда болгарлардың Фракияға басып кіруі латындықтарды кері шегінуге мәжбүр етті. Олардың көмегі үшін Давид Латын империясына астық пен шұжықпен жүктелген кемелерді сыйлады. Содан кейін Ласкаристің Сұлтан Кей Хусрау І-ді 1205 немесе 1206 жылы Трапезундты қоршауға алуға қалай шақырғанын ескеріп, Давид латын императорына оны Ласкариске жасаған келісімдер мен хат-хабарларға өзінің субъектісі ретінде қосуды және оның жерін латын аумағы ретінде қарауды өтінді. Уильям Миллердің сөздері бойынша, "Никей императорының аннексиясына қарағанда латын сузерениттігі жақсырақ еді". Осылайша өз орнын нығайтқаннан кейін, ол Сангариос өзенін 300-ге жуық франк көмекшілерімен бірге кесіп өтіп, Ласкариске бағынышты ауылдарды қиратты және Плузиастан барымтаға алды. Дәуіт кері шегінді, бірақ франктар дөңес жерге абайсызда кіріп, кенеттен Никомидияның Қатты өткелдерінде Ласкаристің генералы Андроник Гидосқа таңғалды. 1208 жылы Ласкарис Сангарий өзенінде Давид Комненге қарсы шабуылдарын қайтадан бастады және Гераклея Понтиканы басып алды. Дәуіт латын императоры Генрих Фландрияға хабаршы жіберіп, көмек сұрады. Маршалдың қаланы қайта құруын аяқтау үшін Адрианополде қалдырып, Генрих Мармара теңізінен өтіп, Никомедияны басып алды, бұл Ласкаристің артқы жағына қауіп төндірді, бұл соңғысын қоршауын алып тастауға және өз аумағына оралуға мәжбүр етті. Теодордың кері қайтқаны қымбатқа түсіпті, өйткені ол Сангарионы су басқан кезде 1000-ға жуық адамын жоғалтты. Генрихтің әскері Битинияда көбірек жерді басып алған болар еді, егер оның әскерінің одан әрі алға жылжуына кедергі келтірген қорқынышты суық қыс болмағанда. Осы сәтсіздікке қарамастан, Теодор Пафлагонияға қарсы әрекеттерінен бас тартпады. Селжуктардың Антиохиядағы жеңілісінен кейін ол жаңа селжук сұлтаны Кайкаус I-мен келісім жасады, олар Трапезунт аймағына басып кірді. Никетас Хониаттың панегиригі бойынша Теодордың шабуылдарына қарсылық көрсетілмеді, нәтижесінде Теодор Гераклея Понтика мен Амастристі басып алды. Бұл жерде біз Дәуіттің көзінен таса болып қаламыз. Васильев Нимфеум келісімінде Давид Комненге сілтеме жасалмауы оның бұрынғы иеленушісінің одан әрі оған пайдасы жоқ екенін және Теодормен татуласу үшін оны тастап кеткенін дәлелдегенін айтты. Егер Ласкарис оны тұтқындаған болса, бұл тарихқа жазылар еді. Бұрынғы ғалымдар, Якоб Филип Фалльмерайерден бастап, Дәуіттің 1214 жылы Синопа қоршауында қаза тапқанын айтқан. Дәуіт латын императорына қашып кеткен болса керек. Жоғарыда айтылғандай, Михаил Панаретос Дәуітті ешқашан атаған жоқ, сондықтан ол бұл сұраққа жауап беруге көмектеспейді. Жақында оның тағдыры туралы шындық қайтадан ашылды: Афон тауында жазылған шеткі жазбада Дәуіт 1212 жылы 13 желтоқсанда Ватопеди монастырының монахы ретінде қайтыс болғаны жазылған. Алайда бұл дәлел жауап бермей, көбірек сұрақтар туғызады. Шүкуров жауапты Панаретостың үнсіздігінен іздейді, ол бұл қасақана және сондықтан маңызды деп санайды: Давид өзін-өзі масқаралап, Алексиос Ватопедиге қамап қойды. Оның кінәсін түсіну үшін Уильям Миллер жоғарыда сөз еткен, Византияның жек көрілген жауы Латын империясының императорына Дәуіттің билік етуіне қатысты. Византия идеологиясының икемділігіне қарамастан, оның бауырына мойынсұнуы тым көп болуы мүмкін еді, сондықтан ол құлдырап, тұтқындалды.