Кіріспе

13 ғасырдағы Манкс бүлікшісі Гудрёдр Магнуссон (фл. 1275), сондай-ақ Годред Магнуссон деп те аталады, Манн және аралдар патшасы Магнус Олафссонның заңсыз ұлы. 1275 жылы Манн шотландтық әміршіліктің астында болған кезде Гудрр аралдағы сәтсіз көтеріліске көшті. Бір замандас дереккөздің айтуынша, шотландтықтардың Манкс жерін басып алуы мен қысым көрсетуі кезінде бес жүзден астам адам қаза тапты. Гудрёдтың Рональдсвей шайқасында бүлікшілердің жеңілісінен аман қалғаны немесе қаза тапқандардың арасында болғаны белгісіз.

Өмірбаян

Гудрёдр Манн және аралдар королі Магнус Олафссонның ұлы, Крован әулетінің мүшесі. Гудрёдрдің әкесі 1252 жылы Манн және аралдар патшалығында алауыздық пен дау-дамай кезеңінен кейін билікке келді, ол кезде Магнустың билік ету құқығын Норвегия королі Хакон Хаконарсон мойындады. Алдыңғы онжылдықта Шотландия королі Александр II Габриэль аралдарын Шотландияның құрамына қосуға бірнеше рет тырысты. 1260 жылдары Александрдың ұлы және мұрагері, Шотландия королі Александр III, өз патшалығының аймақты Норвегияның иелігінен алу үшін күресін қайтадан бастады. Осылайша Александр III Хаконның әскери жауап қатуын туғызды, бұл науқан ақырында сәтсіздікке ұшырады, соңғысы денсаулықты әлсіретіп, 1263 жылы қайтыс болды. Хаконның қайтыс болуымен Александр III бастаманы қолға алды және аралдарға және Солтүстік Шотландияға шабуылдар сериясын бақылады. Патшалық биліктің осы күрт өзгеруін мойындаған Магнус Олафссон сол жылы Александр III-ге мойынсұнды және осылайша аралдардағы Норвегияның егемендігінің толық құлдырауын бейнеледі. Келесі жылы Магнус өзінің орнын алмастыратын заңды мұрагері жоқ болып қайтыс болды және Крован әулетінің соңғы билеушісі болды. 1266 жылы Александр III Бейбітшілікпен Хебридтер мен Маннды Перт келісімінің негізінде Хаконның ұлы мен мұрагері, Норвегия королі Магнус Хаконарсоннан алды. Келісімге қол қойылғаннан кейін Александр III Маннның басқаруын патшалық қызметкерлердің қолына тапсырды. Аралды басқаруға төрт сот орындаушысы немесе судья тағайындалған: Годредус Мак-Марес; Атон графы Томас Фиц Роландың заңсыз ұлы Алан; "Мауриций Окарефэр" / "Маурицио Акарсан"; және корольдің капелланы Реджинальд. Шотландияның Манс аралында билік етуіне шотландтар реніш білдіргені анық, ал шотландтың қазыналық деректері шотландтың короны аралдағы тәртіпті қамтамасыз ету үшін бірнеше Манс адамдарын тұтқынға алғандығын көрсетеді.

Көтерілу және түсу

1275 жылы он екінші ғасырдағы Historia rerum Anglicarum, он үшінші - он төртінші ғасырдағы Манн хроникасы және он төртінші ғасырдағы Ланеркост хроникасы Гудрёдрдың Шотландияның Корольдігіне қарсы аралда көтеріліс жасағанын көрсетеді. Historia rerum Anglicarum-тың жалғасы бойынша Гудрёдр аралдың бекіністерін иеленіп, шотланд өкілдерін бұл процесте қуып жіберді. Александр III Шотландияға шабуыл жасап, шотланд патшасының билігін қалпына келтіруге Гэллоуэй мен Гебридтер аралдарынан үлкен флотын жіберді. Бұл кәсіпорынның қолбасшылары: Джон де Весци, Джон Комин I, Баденохтың лорды, Алан, Аласдейр Мак Дубхгайл, Аргиллдің лоры және Айлеан мак Ройдри. Бұл ер адамдардың жеке тұлғалары шотландтық күштің ауыр қаруланған рыцарлардың шағын құрамдас бөлігі, Галлоуэйдің жалпы әскерінен алынған жаяу әскерлер контингенті және Габридтерден жиналған галереялар флотынан құралғандығын көрсетеді. Шотландтар Маннның оңтүстік жағалауына қоныс аударды. Ланеркост хроникасына сәйкес, басқыншылар көтерілісті бейбіт жолмен шешуге тырысты, көтерілісшілердің орнынан тұрып, Александр III-ге мойынсұнуын талап етті. Historia rerum Anglicarum-дың жалғасында сақталған жазбада жеңілдетілген қаруланған және нашар даярланған көтерілісшілерді жақсы қаруланған шотландтық жауынгерлер қатты қырып тастағанын айтады, Ланерост жылнамасында "жаман манкстер артына бұрылып, қасіретке ұшырады" деп жарияланады. Маннның жылнамасында шотландтықтардың 537 адамды өлтіргені айтылса да, бұл сан сол кездегі поэзиялық әдебиеттерге негізделген болуы мүмкін. Бұл үзінді тікелей хроника үшін жазылған ба, әлде бұрыннан таралып жүрген бе, белгісіз. Қалай болғанда да, бұл шығарманың пайғамбарлық сипаты Манс жерінен шыққандығын көрсетеді. Гудрёдтың жеңілісте өлгені немесе аман қалғаны белгісіз. Historia rerum Anglicarum-тың жалғасы ол әйелімен Манндағы қырғыннан құтылып, Уэльске қашып кеткенін айтады. Егер бұл дұрыс болса, онда бұл дереккөз ХІ-ХІІІ ғасырлар аралығында Крован әулеті мен Уэльс арасындағы тығыз байланысты көрсететін бірнеше дереккөздердің бірі болып табылады. Шын мәнінде Гудрёдтың көтерілісін Уэльстен келгеннен бастауы мүмкін. Он бір жасар бала жеке басқару үшін тым жас болса да, оның иелікке көтерілуі шотландтардың аралға бақылауын күрт күшейтті. Маннның корольдік атақ ретінде берілуі принсті Шотландия тағына мұрагер ретінде ашық белгіледі және Шотландияның тажының билігін аралда жеке түрде көрсетуге мүмкіндік берді. Шотландтардың Манн аралында кездескен қиындықтарының дәлелі 1288 жылы, Думфристің шерифі Шотландия тажының қызметінде аралда өлтірілген адамның жерлерін күзету шығындары туралы есеп берген кезде пайда болды. Шотландияның билігі ұзаққа созылмады, ал ғасырдың аяғына дейін Манкс өздерін ағылшын тажының иелігіне тапсырды. Гудрёд аралға соңғы талапкер болған жоқ, өйткені он үшінші ғасырдың соңы мен он төртінші ғасырдың басында екі әйел өздерінің талаптарын алға тартқаны белгілі: Aufrica de Connoght және Мария, Рgnvaldr Óláfsson, Mann және аралдар патшасының қызы.