Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Магнус Олафссон (өлді 24 қараша 1265 жылы) - Манн және Аралдар королі. Ол Орал патшасы Олафр Гудродарсонның ұлы және Крован әулетінің мүшесі болды. Магнустың патшалығы Манн мен Гебридтер аралдарының кейбір бөліктерін қамтыды. Магнус отбасының кейбір жетекші мүшелері, оның әкесі сияқты, өздерін "Аралдар патшасы" деп атады; Магнус және оның бауырлары сияқты басқа мүшелер өздерін "Манн және Аралдар патшасы" деп атады. Өздерінің патшалары болғанымен, Крован әулетінің жетекші мүшелері Норвегия патшаларына құрмет көрсетті және жалпы алғанда, Манн мен Гебридтердегі номиналды норвегиялық үстемдікті мойындады. Магнусты Александр III патша қуып жіберді. 1237 жылы Олафр қайтыс болып, орнын үлкен ұлы Харальдр басады, ол 1248 жылы суға батып қайтыс болды. Содан кейін патшалық билікті оның інісі Ренгвальдр Олафссон алды. Бірнеше апта билік еткеннен кейін, Ренгвальдр өлтіріліп, патшалық орнын Олафрдың туған ағасы және өлімге қарсы күрескен қарсыласы, аралдар патшасы Ренгвальдр Гудрудрсонның ұрпағы Харальдр Гудрудрсон алды. Қысқа билік жүргізгеннен кейін, Харольдты Норвегия королі Хакон Хаконарсон биліктен алып тастады. Харальдр болмаған кезде Магнус пен оның туысы, аралдардағы король Эоган Мак Дубхгайл Манны жаулап алуға сәтсіз әрекет жасады. Бірнеше жылдан кейін Магнус аралға оралып, патша болып жарияланды. 1240 жылдары Шотландияның Александр II Аралдарды Хаконнан сатып алуға тырысқаннан кейін, аймақты жеңу үшін соғысқа барды. 1249 жылы оның өлімі оның батысқа қарай шабуылға түсуіне кенеттен тоқтай түсті, ал 1260 жылдары ғана шотланд патшасы аралдарға өз билігін тағы да қолдануға тырысты. 1261 жылы Александр ІІ ұлы мен мұрагері Александр III шотландтық әскерлер Хебридтер аралына шабуыл жасамас бұрын аралдарды сатып алуға тырысты. Шотландияның агрессиясына Хаконның жауабы Норвегияның билігін нығайту үшін үлкен флотты ұйымдастыру болды. 1263 жылдың жазында флота Хебрид аралдары арқылы жүзіп өтті. Оның күштері оңтүстікке қарай жүзіп бара жатқанда күшейгенімен, норвегиялық король өзінің көптеген скандинавтық-гейлдік вассалдарынан тек жылы қолдау алды. Шын мәнінде, Магнус Хаконға шын жүректен шыққан аздың бірі болды. Бір кезде Хакон Магнус пен басқа да қол астындағыларды Ленноксқа шабуылға жіберді. Бұл арада негізгі норвегиялық күш Ларгс шайқасында шотландтарға қарсы әйгілі, бірақ қорытындысыз шабуылдар сериясында болды. Осыдан кейін Хаконның ұнжырғасы түскен флоты аз нәрсеге қол жеткізе отырып, үйіне оралды. Хаконның кетуінен және өлімінен көп ұзамай Александр Хебридтерге жазалау экспедициясын бастады және Маннға да солай деп қорқытты. Магнустың шотланд патшасына мойынсұнуы және оның жерлеріне құрмет көрсетуі Хаконның науқанының сәтсіздігін және Норвегияның аралдардағы ықпалының толық құлдырауын білдіреді. Магнус, өзінің әулетінің соңғы билік құрған патшасы, 1265 жылы Рушен замогында қайтыс болды және Рушендегі Сент-Мария абатханасында жерленді. Ол қайтыс болған кезде Еоганның қызы Маирге үйленген болатын. Ол қайтыс болғаннан кейінгі жылы Норвегия королі Шотландия короліне Гебридтер мен Маннды ресми түрде тапсырды. Магнус қайтыс болғаннан кейін он жыл өткен соң, оның балабақша ұлы Гудрр Маннның патшасы болуға тырысты. Гудрёдрдің көтерілісі шотландтық әскерлер тез және қатыгездікпен басып тастады, ал арал Шотландия Корольдігінің құрамында қалды. 1290 жылдары Магнустың бұрынғы арал патшалығының Хебридтер бөлігі жаңадан құрылған шотланд шерифтеріне қосылды.
Magnús Óláfsson (died 24 November 1265) was a King of Mann and the Isles. He was a son of Óláfr Guðrøðarson, King of the Isles, and a member of the Crovan dynasty. Magnús' realm encompassed Mann and parts of the Hebrides. Some leading members of Magnús' family—such as his father—styled themselves "King of the Isles"; other members—such as Magnús and his brothers—styled themselves "King of Mann and the Isles". Although kings in their own right, leading members of the Crovan dynasty paid tribute to the Kings of Norway and generally recognised a nominal Norwegian overlordship of Mann and the Hebrides. Magnus was driven out by King Alexander III. In 1237, Óláfr died and was succeeded by his elder son, Haraldr, who later drowned in 1248. The kingship was then taken up by his brother, Rǫgnvaldr Óláfsson. After a reign of only weeks, Rǫgnvaldr was slain and the kingship was taken up by Haraldr Guðrøðarson, a descendant of Óláfr's half brother and deadly rival, Rǫgnvaldr Guðrøðarson, King of the Isles. After a short reign, this Haraldr was removed from power by his overlord, Hákon Hákonarson, King of Norway. In Haraldr's absence, Magnús and a relation of his, Eóghan Mac Dubhghaill, King in the Isles, unsuccessfully attempted to conquer Mann. A few years later, Magnús successfully made his return to the island and was proclaimed king. In the 1240s, following attempts to purchase the Isles from Hákon, Alexander II of Scotland resorted to warfare to win the region. His death in 1249 brought an abrupt end to his westward invasion, and it was not until the 1260s that a Scottish king again attempted to impose his authority into the Isles. In 1261, Alexander II's son and successor, Alexander III, attempted to purchase the Isles without success, before Scottish forces raided into the Hebrides. Hákon's response to Scottish aggression was to organise a massive fleet to re assert Norwegian authority. In the summer of 1263, the fleet sailed down through the Hebrides. Although his forces gained strength as they sailed southwards, the Norwegian king received only lukewarm support from many of his Norse Gaelic vassals—in fact, Magnús was one of the few who came out whole heartedly for Hákon. At one point during the campaign, Hákon sent Magnús and some other vassals raiding deep into Lennox. Meanwhile, the main Norwegian force was occupied with the Battle of Largs—a famous, but inconclusive series of skirmishes against the Scots. Following this action, Hákon's demoralised fleet returned home having accomplished little. Not long after Hákon's departure and death, Alexander launched a punitive expedition into the Hebrides, and threatened Mann with the same. Magnús' subsequent submission to the Scottish king, and the homage rendered for his lands, symbolises the failure of Hákon's campaign, and marks the complete collapse of Norwegian influence in the Isles. Magnús, the last reigning king of his dynasty, died at Castle Rushen in 1265, and was buried at the Abbey of St Mary of Rushen. At the time of his death, he was married to Eóghan's daughter Máire. In the year after his death, the Hebrides and Mann were formally ceded by King of Norway to the King of Scots. Ten years after Magnús' death, Guðrøðr, a bastard son of his attempted to establish himself as king on Mann. Guðrøðr's revolt was quickly and brutally crushed by Scottish forces, and the island remained part of the Kingdom of Scotland. By the 1290s, the Hebridean portion of Magnús' former island kingdom had been incorporated into a newly created Scottish sheriffdom.
Өмірбаян
Магнус - ХІ ғасырдың аяғынан ХІІ ғасырдың ортасына дейін Ман аралы мен Гебридтер аралдарының солтүстік бөлігін қамтыған Норс-Гель теңіз патшаларының Крован әулетінің мүшесі. Патшалық бастапқыда Хебридтер аралдарының бәрін қамтыса да, Ішкі Хебридтер аралдарының көп бөлігі он екінші ғасырдың ортасында мәңгілікке жоғалып кетті, бірақ династия ең үлкен Хебридтер аралдары Льюис және Харрис және Скайды бақылауда ұстады. Магнус Оралдар патшасы Олаф Гудродарсонның ұлы (1237 жылы қайтыс болған). Олафтың екі әйелі болғаны белгілі, бірақ қазіргі уақыттағы қайнар көздер оның балаларының анасын атамайды, Магнустың анасы Олафтың екінші әйелі - Каирсисиона, Росс графы Ферхардың қызы (қайтыс болды 1251 жылы). Олаф 1237 жылы қайтыс болғаннан кейін, оны ұлы Харальдр (1248 жылы қайтыс болды) алмастырған. Манн жылнамасына сәйкес, әкесі қайтыс болған кезде Харальдр он төрт жаста болған. Бұл Харальдтың туған уақытын Олафр мен Каирсисионаның некелескен уақытына теңеген. Ренвальд пен Олаффрдың аналары әртүрлі болған деп саналады, содан кейін он үшінші ғасырдың басында династияның патшалығы үшін соғысты, 1229 жылы Ренвальд Олафрмен шайқаста қаза тапты. Ргнвальдрдің ұлы Гудррр (1231 жылы қайтыс болды), ол да Олафрмен қақтығыста болған, әкесі таққа дәулетін қабылдады және билігінің ең биік кезінде 1231 жылы Олафрмен бірге патшалық құрды. 1231 жылы Гудрёдр өлтірілді, ал Олафр 1237 жылы өлгенге дейін бүкіл патшалықты ішкі қарсылықсыз басқарады. Олафрға оның ұлы Харальдр билік жүргізді, ол кейін Норвегияға барып, Норвегия королі Хакон Хаконарсонның қызымен үйленді (1263 жылы қайтыс болды), бірақ 1248 жылы қайтып оралған кезде теңізде қаза тапты. 1249 жылы мамыр айында Харальдрдың ағасы Ргнвальдр (қайтыс болды 1249) Крован әулеті патшалығының патшалығына ресми түрде ие болды. Ргнвальдр Олафссонның билігі өте қысқа болды; ол билікке келгеннен кейін бірнеше аптадан кейін Манн қаласында өлтірілді. Оның өлтірушісі замандас көздер бойынша Иварр атты ер адам ретінде анықталады, ол Ргнвальдр Олафссонның екінші туысы Харальдр Гудрёдарсонның (fl. 1249), ол өлтіргеннен кейін патшалық билікті дереу басып алды. Алғашында Харальдрды Англия королі Генрих III (1272 жылы қайтыс болған) патшалықтың заңды билеушісі ретінде таныса да, кейіннен Харальдр өзінің норвегиялық иегері Хаконның узурпаторы деп танылды. 1250 жылы Хакон Харальдты Норвегияға шақырып, оның патшалық билікті басып алуы үшін жауап берді, ал Харальд аралдарға қайтып оралуға тыйым салынды.
Magnús was a member of the Crovan dynasty—a line of Norse Gaelic sea kings whose kingdom encompassed the Isle of Man (Mann) and the northern parts of the Hebrides, from the late eleventh century to the mid thirteenth century. Although the kingdom originally encompassed the entirety of the Hebrides, much of the Inner Hebrides was permanently lost in the mid twelfth century, but the dynasty retained control of the largest Hebridean islands of Lewis and Harris and Skye. Magnús was the son of Óláfr Guðrøðarson, King of the Isles (died 1237). Although Óláfr is known to have had two wives, and no contemporaneous source names the mother of his children, Magnús' mother may have been Óláfr's second wife—Cairistíona, daughter of Fearchar, Earl of Ross, (died c. 1251).#tag:ref|On Óláfr's death in 1237, he was succeeded by his son, Haraldr (died 1248). According to the Chronicle of Mann, Haraldr was only fourteen years old at the time of his father's death. This dates Haraldr's birth to about the time of the marriage of Óláfr and Cairistíona. Rǫgnvaldr and Óláfr, who are thought to have had different mothers, subsequently warred over the dynasty's kingdom in the early thirteenth century, until Rǫgnvaldr was slain battling Óláfr in 1229. Rǫgnvaldr's son, Guðrøðr (died 1231), who was also in conflict with Óláfr, took up his father's claim to the throne, and at his height co ruled the kingdom with Óláfr in 1231. Guðrøðr was slain in 1231, and Óláfr ruled the entire kingdom without internal opposition until his own death in 1237. Óláfr was succeeded by his son, Haraldr, who later travelled to Norway and married a daughter of Hákon Hákonarson, King of Norway (died 1263), but lost his life at sea on his return voyage in 1248. In May 1249, Haraldr's brother, Rǫgnvaldr (died 1249), formally succeeded to the kingship of the Crovan dynasty's kingdom. Rǫgnvaldr Óláfsson's reign was an extremely short one; only weeks after his accession, he was slain on Mann. His killer is identified by a contemporary source as a knight named Ívarr who may have been an ally of Rǫgnvaldr Óláfsson's second cousin once removed, Haraldr Guðrøðarson (fl. 1249), who seized the kingship immediately following the killing. Although at first Haraldr was recognised as a legitimate ruler of the kingdom by Henry III, King of England (died 1272), Haraldr was later regarded as a usurper by his Norwegian overlord, Hákon. In 1250, Hákon summoned Haraldr to Norway to answer for his seizure of the kingship, and Haraldr was kept from returning to the Isles.
Аргиллдің Эоганы және Маннның басып кіруі
Эоган Мак Дубхгайл, Аргиллдің лоры (қайтыс болды c.1268×1275) - Сомхоан кланының көрнекті мүшесі, аралдар патшасы Сомхоан мак Джиолла Бригденің (1164 жылы қайтыс болды) ұрпақтары. Сомхоунның әйелі, аралдар патшасы Олафр Гудродарсонның қызы Рагнхильдра (1153 жылы қайтыс болды) арқылы Сомхоун кланының бірнеше жетекші мүшелері Хебридтердегі патшалық билікке дәулет берді. 1248 жылы Эоган және оның екінші туысы Дубгалл мак Ройдри (қайтыс болды 1268) Норвегиядағы Хаконға барып, Хебридтердегі патша атағын сұрады. Кейіннен Хакон Еоганға атақ берді, ал келесі жылы Харальдр Олафссонның өлімін білгеннен кейін Хакон Еоганды батысқа қарай аралдарды (кем дегенде уақытша) өз атынан басқаруға жіберді. Осы уақытқа дейін Эоганның екі иегері болды: Хебридтер аралдарын талап еткен Норвегия королі; және Аргиллге талап қоюшы және Хебридтер аралдарын аңсаған шотланд королі. Өкінішке орай, Еуган Норвегиядан оралғаннан кейін, Шотландияның Александр II (1249 жылы қайтыс болды) Аргиллге экспедиция жүргізді және Еуганнан Хаконға деген адалдықтан бас тартуды талап етті. Ол бұған келіспегендіктен, шотландтық әміршіліктен шығарылды. 1250 жылы Харальдр Гудродарсонның Норвегияға шақыруынан кейін Манн хроникасында Магнус пен Еоган норвегиялықтардың күштерімен Маннға келгені жазылған. Ең болмағанда, Эоган өзінің Шотландиядағы жер иелігінен айырылғандығы үшін қандай да бір өтемақы іздеген болуы мүмкін. Хроникада басып алушылар Рональдсвейде жағаға қонғанын және манкс халқымен келіссөздерге кіріскенін айтады; дегенмен, Еоган өзін "Аралдар патшасы" деп атағанын білгенде, манкстер ренжіді және барлық диалогты үзді. Хроникада Еуганның өз адамдарын Сент-Михаил аралында құрастырғаны айтылған. Ивардың Еуган мен Магнустың басқыншы күштеріне Манс шабуылға қатысы бар екендігі Магнустың сол жерде патшалық етуіне Харальдтың жақтастары әлі де Мануста қарсылық білдіретінін көрсетеді. Келесі жылы Генрих III Ирландияның Justiciar Джон Фиц Джеффриге (1258 жылы қайтыс болды) Магнуске Маннға шабуыл жасау үшін Ирландияда әскери күштерді көтеруді тыйым салуды бұйырды. Бір жылдан кейін Магнус патшалық билікке ие болды, өйткені ол Маннаға оралып, халықтың келісімімен билік жүргізді. Магнусқа қарсылық, осылайша Харальдтың қолдауы 1250-ші жылдардың ортасына дейін жалғасты. Мысалы, Хакон 1254 жылы Магнусқа патшалық атағын бергенде, оның қарсыластары бұл туралы естігенде, қатты қорқып, оны құлату үміті біртіндеп жойылып кеткенін жазған. Сонымен қатар, 1256 жылы Генрихтің атынан Магнуске жазылған қорғаныс хаты Генрихтің адамдарына Харальдр мен Иваррды қабылдамауға бұйрық береді, бұл осылайша бұл екі адамның әлі де тірі және белсенді екенін білдіруі мүмкін. Шабуыл, әрине, Александр атынан, шотландтық миссиясының Норвегияға өткен жылы сәтсіз аяқталуына жауап ретінде жүргізілген. Оған жауап ретінде Хакон Шотландияның батыс жағалауындағы Норвегияның бақылауын қалпына келтіру үшін үлкен әскери күш ұйымдастырды. Бұл кезде Норвегия королі билігінің шыңына жеткен еді, ал оның жалғыз ұлы таққа мұрагер ретінде танылған болатын.
Eóghan Mac Dubhghaill, Lord of Argyll (died c.1268×1275) was a prominent member of Clann Somhairle, the descendants of Somhairle mac Giolla Brighde, King of the Isles (died 1164). Through Somhairle's wife, Ragnhildr, daughter of Óláfr Guðrøðarson, King of the Isles (died 1153), several leading members of Clann Somhairle claimed kingship in the Hebrides. In 1248, Eóghan and his second cousin, Dubhghall mac Ruaidhrí (died 1268), travelled to Hákon in Norway and requested the title of king in the Hebrides. Hákon subsequently bestowed the title upon Eóghan, and the following year, upon learning of Haraldr Óláfsson's death, Hákon sent Eóghan westward to take control of the Isles (at least temporarily) on his behalf. Up until this point Eóghan had two overlords: the King of Norway, who claimed the Hebrides; and the King of Scots, who claimed Argyll and coveted the Hebrides. Unfortunately for Eóghan, soon after his return from Norway, Alexander II of Scotland (died 1249) led an expedition deep into Argyll and demanded that Eóghan renounce his allegiance to Hákon. Eóghan refused to do so and was subsequently driven from his Scottish lordship. In 1250, following Haraldr Guðrøðarson's summons to Norway, the Chronicle of Mann records that Magnús and Eóghan arrived on Mann with a force of Norwegians. At the very least, Eóghan was likely looking for some form of compensation for his dispossession from his mainland Scottish lordship. The chronicle states that the invaders made landfall at Ronaldsway, and entered into negotiations with the Manx people; although, when it was learned that Eóghan styled himself "King of the Isles", the Manxmen took offence and broke off all dialogue. The chronicle indicates that Eóghan had his men form up on St Michael's Isle, Ívarr's connection to the Manx attack on the invading forces of Eóghan and Magnús suggests that there was still considerable opposition on Mann by adherents of Haraldr to the prospect of Magnús' kingship there. The following year, Henry III commanded the Justiciar of Ireland, John fitz Geoffrey (died 1258), to prohibit Magnús from raising military forces in Ireland for an invasion of Mann. A year later Magnús succeeded to the kingship, as the chronicle records that he returned to Mann and, with the consent of the people, began his reign. There are indications that opposition to Magnús, and thus possibly support of Haraldr, continued into the mid 1250s. For example, the chronicle records that when Hákon bestowed upon Magnús the title of king in 1254, it further notes that when Magnús' opponents heard of this, they became dismayed and that their hopes of overthrowing him gradually faded away. Furthermore, a letter of protection, written on behalf of Henry to Magnús in 1256, orders Henry's men not to receive Haraldr and Ívarr, which may thus indicate that these two men were still alive and active. The assault was likely carried out on behalf of Alexander, in response to the failure of Scottish mission to Norway the year previous. In response, Hákon organised a massive military force to re assert Norwegian control along the western seaboard of Scotland. At this time, the Norwegian king was at the height of his power, and his only son had just recently been recognised as heir to the throne.
Норвегияның жазалау шаралары
1263 жылдың жазының соңында Хаконның әскері Шотландияның солтүстік жағалауына жетті. Бұл әскердің нақты саны белгісіз болса да, Исландия жылнамасында "Норвегиядан осындай үлкен әскер шыққаны туралы мәлімет жоқ" деп жазылған. Шотландия құрлығына жеткеннен кейін Хакон сагасында Хакон Кэйтнеске салық төлегені және Морей-Фертке тонауды ойластырғаны туралы айтылған. Содан кейін флота батыс жағалаумен бірге оңтүстікке қарай Скайға қарай бет алды, онда сагада Хаконды Магнус қарсы алғаны жазылған. Сагада Хаконның флоты солтүстіктегі Керрераға қарай жүзіп, онда Дубхгалл мен Магнус басқалармен бірге елу кемеге Кинтайрға қарай жолдама берді, ал кішігірім топ Бутке жіберілді. Кинтайрға жіберілген флотқа Аунхус Мор мак Домхнаиллдің, Ислайнның иесі (шамамен 1293 жылы қайтыс болды) және белгілі бір Мурдхадтың адаллығын алу міндеті жүктелген болуы мүмкін, екеуі де сағада кейіннен Хаконға мойынсұнған деп айтылған. Сагада бірнеше қамалдар Хаконның әскерлерімен қорғалғандығы жазылған: Буттегі Ротесей қамалы; және оңтүстік Кинтайрдағы аты аталмаған қамал, ол Дунаверти қамалы болуы мүмкін. Гигада Эоган Хаконға бағынды және Норвегия патшасына шотландтар жағына шығуға шешім қабылдағанын айтты. Hákon Eóghan-ды босатып жіберген уақытта шотланд патшасының алғашқы хабаршылары келіссөздер жүргізуге келгенін жазған. Сага келіссөздердің бейбіт басталғанын көрсетеді, бірақ уақыт өтіп, ауа райы нашарлай келе, уақыт қысымы Хакон барлық диалогты тоқтатты. Ол Ленноксқа терең, Лох Лонг арқылы кемелерді жіберді. Саганың әртүрлі нұсқалары күшті Магнус, Дубхгалл, (Дубхгаллдың ағасы) Айлеан мак Ройдри, Аунгхус Мор және Муршад бастаған қырық және алпыс кемеге дейін жеткізеді. Сага кемелерді Лох-Ломонд теңізі арқылы сүйрегенін айтады, бұл басқыншылар өз кемелерін жағаға тастап, екі көлдің арасындағы аралықтан (бүгінгі Арохар мен Тарбет елді мекендері арасында) жүзіп өткенін көрсетеді. Сагада жаулап алушылар көлдегі жақсы мекенделген аралдарды және көлді қоршаған үйлерді қалай жойғаны жан-жақты сипатталған. Hákon өзінің норвегиялық гаэльдік магнаттарына осы шабуылға басшылық етуді тапсырғандығы, олардың қайықтары норвегиялықтарға қарағанда жеңіл екенін және сондықтан бір көлден екінші көлге тасымалдау оңай екенін көрсетеді; бұл кәсіпорынның норвегиялық мақсатқа деген адалдықтарын сынауға арналғандығын білдіруі мүмкін. Леннокс тоналған кезде, Хакон мен оның негізгі күші Кумбралар мен Шотландия құрлығының арасында орналасқан, 30 қыркүйек пен 3 қазан аралығында Ларгс шайқасына қатысты оқиғалармен айналысты. Кейінгі шотландтық хроникашылар бұл ұрыс үлкен жеңіске ие болды деп мәлімдегенмен, шын мәнінде бұл соғыс "қауіпті қақтығыстардан" басқа ештеңе емес, екі жақ та аз зардап шекті. Норвегиялық флот Хебридтер аралынан шығып, қазан айының соңында Оркниге жетті, онда желтоқсанның ортасында ауру Хакон қайтыс болды. Шын мәнінде, бұл науқан сәтсіз аяқталды. Александр патшалығы өзін Норвегияның күшінен сәтті қорғады, ал Хаконның көптеген норвегиялық-гейлдік қолдаушылары оның ісіне қолдау көрсетуге асықпайтын.
Late in the summer of 1263, Hákon's fleet reached the northern seaboard of Scotland. Although the precise size of the fleet is unknown, the Icelandic Annals remark that "so great a host that an equally great army is not known ever to have gone from Norway". Upon reaching the Scottish mainland, the late thirteenth century Hákonar saga Hákonarsonar states that Hákon levied a tax upon Caithness and considered plundering into the Moray Firth. The fleet then made its way south along the western seaboard to Skye, where the saga records that Hákon was met by Magnús. The saga states that Hákon's fleet then sailed south to Kerrera, where Dubhghall and Magnús amongst others, were sent to lead fifty ships towards Kintyre, while a smaller group was sent to Bute. The fleet sent to Kintyre was likely tasked with obtaining the allegiance of Aonghus Mór mac Domhnaill, Lord of Islay (died c.1293) and a certain Murchadh, both who are stated by the saga to have afterwards submitted to Hákon. The saga records that several castles were secured by Hákon's forces: Rothesay Castle on Bute; and an unnamed castle in southern Kintyre, which was more than likely Dunaverty Castle. At Gigha, the saga relates that Eóghan surrendered himself to Hákon, and informed the Norwegian king that he had decided to side with the Scots from whom he held a larger grant of lands. At about the time when Hákon let Eóghan go free, the saga records that the first messengers from the King of Scots arrived to parley. The saga indicates that negotiations started peacefully enough, although as time drew on, and the weather grew worse, a time pressed Hákon broke off all dialogue. He sent a detachment of ships deep into Lennox, through Loch Long—different versions of the saga number the force at forty and sixty ships—led by Magnús, Dubhghall, (Dubhghall's brother) Ailéan mac Ruaidhrí, Aonghus Mór, and Murchad. The saga states that the ships were dragged across land to Loch Lomond—which indicates that the invaders would have beached their ships and made portage across the isthmus between the two lochs (between what are today the settlements of Arrochar and Tarbet). The saga vividly describes how the invaders wasted the well inhabited islands of the loch and the dwellings surrounding the loch. The fact that Hákon tasked his Norse Gaelic magnates with leading this foray likely indicates that their boats were lighter than those of the Norwegians, and thus easier to portage from one loch to another; it could also indicate that the undertaking was meant to test their faithfulness to the Norwegian cause. While Lennox was being plundered, Hákon and his main force, stationed between the Cumbraes and the Scottish mainland, were occupied with the events surrounding the Battle of Largs, between 30 September and 3 October. Although claimed by later Scottish chroniclers as a great victory, in reality the so called battle was nothing more than "a series of disorderly skirmishes", with relatively few casualties that achieved little for either side. The Norwegian fleet left the Hebrides and reached Orkney by the end of October, where an ill Hákon died in mid December. in reality the campaign was a failure. Alexander's kingdom had successfully defended itself from Norwegian might, and many of Hákon's Norse Gaelic supporters had been reluctant to support his cause.
Гебрид-Манкс бағындыруы
Хаконның сәтсіз жорығынан бірнеше ай өткен соң, Норвегиядан бейбітшілік шарттарын талқылау үшін елшілер жіберілді. Осы арада Александр бастамашылықты қолға алып, Хаконды қолдаған магнаттарды жазалауға дайын болды. 1264 жылы Александр флотын жинап, Маннаны басып алуға дайындалды. Норвегиялық иелерінен немесе Генрих III-ден (ол кезде тұтқынға алынған) қорғанышсыз Генрих 1264 жылы 14 мамырда Англияда ашық көтеріліс кезінде болған Льюс шайқасынан кейін тұтқындалды. Егер Генрих тұтқындалмаса, ол Александрдың Магнустың бағынысына ие болуына жол бермейтін болар еді. Он үшінші ғасырдағы Gesta Annalia I-ге сәйкес, шотландтық басқыншылар бүкіл аралдарды тонаған және өлтірген; экспедицияның өзі он үшінші ғасырдың аяғында Magnúss saga lagabœtis ("Магнус лагманның сагасы") арқылы расталады. Арал магнаттарына, әсіресе Магнуске, мәжбүрлі түрде бағындыру аралдардағы норвегиялық ықпалдың толық құлдырауын көрсетті.
Within months of Hákon's abortive campaign, embassies were sent forth from Norway to discuss terms of peace. Meanwhile, Alexander seized the initiative and made ready to punish the magnates who had supported Hákon. In 1264, Alexander assembled a fleet and made ready to invade Mann. Without any protection from his Norwegian overlord, or from Henry III (who was held captive at the time),#tag:ref|Henry was captured following the disastrous Battle of Lewes, fought on 14 May 1264, during a period of open rebellion in England. If Henry had not been captured, he may not have allowed Alexander to gain Magnús' submission. According to the thirteenth century Gesta Annalia I, the Scots invaders plundered and killed throughout the islands; the expedition itself is corroborated by the late thirteenth century Magnúss saga lagabœtis ("The Saga of Magnús the Lawmender"), The submission forced upon the island magnates, particularly that of Magnús, marked the complete collapse of Norwegian influence in the Isles.
Актілер мен марапаттар
Крован әулетінің патшаларының патшалық жарғыларының тек жиырма түпнұсқасы, көшірмесі немесе тұжырымдамасы белгілі. Олардың тек үшеуі Магнус патшалық құрған кезге жатады, оның бірі - 1256 жылы Конишейд монастырына берілген грант - бұл сол әулеттің жалғыз түпнұсқалық корольдік жарғысы. Патшалық жарғыларға бекітілген маңызды құрылғылар екі жақты балауыз мөрлер болды, олар осындай құралдардың шынайылығын растау үшін пайдаланылды. Династияның мөрлері сақталмаса да, он жетінші және он сегізінші ғасырларда Магнустың ағасы Ренгвальдрға және ағасы Харальдрға тиесілі деп саналатын бірнеше сипаттамалар мен суреттер бар. Бұл шектеулі дәлелдер он екінші және он үшінші ғасырларда династияның патшалары өздерінің мөрлерінде желкенді кемеге ие болғандығын көрсетеді, бұл сол кезде аралдарда пайдаланылған клинкерден жасалған кемені білдірсе керек. Бұл таңбаларды қарулы галереялық флоттың күшімен күш-қуатты адамдар көтеріп жүрді. Манн хроникасы, династияның патшалығы туралы жалғыз дереккөз, Магнустың тұсында Манн туралы құрастырылған. Құжатты талдау 1257 жылы жазылған, онда Магнус пен Рихардтың қатысуымен Рушендегі Сент-Мария абатханасының бағышталуы туралы жазылған. Осылайша, хрониканы Магнус өзі тапсырған немесе оның атынан жазған көрінеді. Хроника біршама династияның бір желісіне екіншісіне қарағанда - Магнустың әкесі Олафрдың желісі Олафрдың бәсекелес ағасы Ренгвальдрдің желісіне қарағанда біршама бейтарап. Мысалы, Харальд Гудрёдарсон өзінің туысы Магнустың заңды патшалығына қарама-қарсы, узурпатор және төреші ретінде бейнеленген. Харальд (1247 ж.) және Магнус (1256 ж.) атты ерлік атақтары тәуелсіз ағылшын дереккөздерінде расталған көрінеді. Мысалы, 1256 жылы Генрихтің Магнуске жазған хатында, Магнус ағылшын патшасының әскери белбеуін кигенін айтады. Крован әулетінің бірнеше жетекші мүшелері өздерін латын тіліндегі rex insularum ("Аралдар патшасы") деп атады. Магнус пен оның жоғарыда аталған ағасы Харальдр латын тілінде rex manniae et insularum ("Мэнн мен аралдардың патшасы") деп аталды.
Only twenty originals, copies, or abstract versions of royal charters of the kings of the Crovan dynasty are known. Of these, only three date to the reign of Magnús—one of which, a grant to Conishead Priory in 1256, is the only original royal charter of the dynasty in existence. Important devices attached to royal charters were double sided waxen seals, used to authenticate such instruments. Although no seals of the dynasty now survive, there exists several seventeenth and eighteenth century descriptions and depictions of ones believed to have belonged to Magnús' uncle Rǫgnvaldr, and brother Haraldr. This limited evidence suggests that, in the twelfth and thirteenth centuries, the kings of the dynasty bore a sailing ship upon their seals, which would have likely represented the clinker built galley utilised in the Isles at the time. Borne by men whose strength lay in the power of armed galley fleets, such a symbol would have represented their authority in the Isles. The Chronicle of Mann, the only narrative source for the dynasty's realm, was compiled on Mann during Magnús' reign. Analysis of the document reveals that the main scribe's last entry dates to 1257, in an account which records the dedication of the Abbey of St Mary of Rushen in the presence of Magnús and Richard, Bishop of the Isles. The chronicle thus appears to have been commissioned by, or on behalf of, Magnús himself. The chronicle is somewhat biased in favour of one line of the dynasty over another—the line of Magnús's father, Óláfr, over that of Óláfr's rival half brother Rǫgnvaldr. For example, Haraldr Guðrøðarson is depicted as a usurper and tyrant, in contrast to the legitimate kingship of his cousin, Magnús. The knighthoods of Haraldr (in 1247) and Magnús (in 1256) appear to be confirmed by independent English sources. For example, within Henry's letter to Magnús in 1256, Magnús is described to have been invested with a military belt by the English king. Several of the leading members of the Crovan dynasty styled themselves in Latin rex insularum ("King of the Isles"). Magnús and his aforesaid brother, Haraldr, styled themselves in Latin rex manniae et insularum ("King of Mann and the Isles").
Өлім
[[Файл:Рушеннің аббат тасы. 13 ғасырдағы мәйіттің құтысы Магнус, оның інісі Ронвальд немесе олардың әкесі Олафтың мәйіті болуы мүмкін. Манн хроникасына сәйкес, патша 24 қарашада Рушен замогында қайтыс болды және Рушендегі Сент-Мария абатханасында жерленді. Рушенде табылған табыт қақпағы сол жерде жерленген деп танылған үш патшаның біріне арналған қабірмен байланысты болуы мүмкін. Маннның скандинавтық гаэльдік билеушілерінің ұзақ кезеңіне жататын соңғысы ретінде оның өлімі аралдың скандинавтық теңіз патшаларының "алтын дәуірі" деп аталатын кезеңін аяқтады. Historia rerum Anglicarum-тың жалғасы оның өліміне байланысты "пандар Маннның үстінен билік етуді тоқтатты" деп жазған.
[[File:Abbot stone of Rushen. jpg|thumb|right|150px|Thirteenth century coffin lid which may be that of either Magnús, his brother Rǫgnvaldr, or their father Óláfr. According to the Chronicle of Mann, the king died at Castle Rushen on 24 November, and was buried at the Abbey of St Mary of Rushen. There is a possibility that a coffin lid found at Rushen, may be associated with the tomb of one of the three kings of the dynasty known to have been buried there. As the last of a long line of Norse Gaelic rulers of Mann, his death ended the island's so called "golden age" of Scandinavian sea kings. The continuation of Historia rerum Anglicarum records simply, that on his death, "kings ceased to reign on Mann".
Жойылған патшалық
Ларгстағы шешілмейтін шайқастан үш жыл өткен соң, Норвегия мен Шотландия патшалықтары арасында ақыры бейбітшілік шарттары келісілді. 1266 жылы 2 шілдеде Перт келісімінің жасалуымен Шотландияның батыс жағалауы туралы ғасырлар бойы жалғасқан аумақтық дау ақыры шешілді. Келісім аясында Норвегия королі Магнус Хаконарсон (1280) Хебридтер мен Маннды Александрға берді, ол өз кезегінде төрт жыл ішінде 4000 фунт стерлинг төлеуге келісті, сонымен қатар 100 фунт стерлинг төлеуге келісті. Басқа шарттарда арал тұрғындарының Шотландия заңдарына бағынғаны, келісімге дейін жасаған әрекеттері үшін жазаланбағаны және өз иеліктерінде қалуға немесе бейбітшілікпен кетуге ерікті екендігі айтылған. 1266 жылы Ланеркост хроникасында Александр Маннды тағайындалған сот орындаушылары арқылы басқарып отырғаны жазылған; Шотландияның қазыналық есептерінде Дэмфристің шерифіне жеті Манкс тұтқынды ұстауға рұқсат берілгені жазылған. 1275 жылы Магнус Олафссонның заңсыз ұлы Гудрёдр Маннға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, өзін патша етіп орнатуға тырысты. Манн хроникасы мен Ланеркост хроникасына сәйкес, 7 қазанда шотландтық флот Маннға қоныс аударды, ал келесі күні ертеңіне шабуылдар басылды, өйткені шотландтар бүлікшілерді Рональдсвей шайқасында талқандады. Гудррдың жеңілісте қаза тапқаны мүмкін, бірақ бір дереккөзде, Historia rerum Anglicarum жалғасында, ол, оның әйелі және оның ізбасарлары қазадан Уэльске қашып кеткен деп жазылған. Он үшінші ғасырдың аяғында аралдар бір кездері Магнус пен оның алдындағы Крован әулетінің мүшелері Шотландияның құрамына қосылды. 1293 жылы шотланд королі Джонның парламенті (өлген 1314 жылы) оның патшалығы ішінде үш жаңа шерифтік құрылым құрды. Осы үштің бірі - Скайдың шерифтік қызметі Росс графы Вильгельмге берілді (өлі 1323). Бұл шерифтік аймаққа Арднамурчанның солтүстігіндегі теңіз жағалауы (Уэстер Росс және Кинтейл) және Скай, Льюис, Уист, Барра, Эйг және Рум аралдары кірді. Шерифтік лауазымның кейбір бөліктері бұрын, Манн және Аралдар Корольдігі таратылғаннан кейін бір кездері, қолға алынған болуы мүмкін.
Three years after the inconclusive skirmish at Largs, terms of peace were finally agreed upon between the kingdoms of Norway and Scotland. On 2 July 1266, with the conclusion of the Treaty of Perth, the centuries old territorial dispute over Scotland's western seaboard was at last settled. Within the treaty, Magnús Hákonarson, King of Norway (died 1280) ceded the Hebrides and Mann to Alexander, who in turn agreed to pay 4,000 merks sterling over four years, and in addition to pay 100 merks sterling in perpetuity. Other conditions stipulated that the inhabitants of the islands would be subject to laws of Scotland; that they were not to be punished for their actions previous to the treaty; and that they were free to remain or leave their possessions peacefully. In 1266, the Chronicle of Lanercost records that Alexander ruled Mann through appointed bailiffs; Scottish exchequer accounts record that the Sheriff of Dumfries was given allowance for maintaining seven Manx hostages. In 1275, Magnús Óláfsson's illegitimate son, Guðrøðr, led a revolt on Mann and attempted to establish himself as king. According to the Chronicle of Mann and the Chronicle of Lanercost, a Scottish fleet landed on Mann on 7 October, and early the next morning the revolt was crushed as the Scots routed the rebels at the Battle of Ronaldsway. Guðrøðr may very well have been slain in the defeat, although one source, the continuation of Historia rerum Anglicarum, states that he, his wife and his followers escaped the carnage to Wales. By the end of the thirteenth century, the islands once ruled by Magnús and his fellow members of the Crovan dynasty before him, were incorporated into the Scottish realm. In 1293, the parliament of John, King of Scots (died 1314) established three new sheriffdoms within his kingdom. One of these three, the Sheriffdom of Skye, was granted to William I, Earl of Ross (died 1323). This sheriffdom included the seaboard north of Ardnamurchan (Wester Ross and Kintail), and the islands of Skye, Lewis, Uist, Barra, Eigg, and Rum. It is possible that parts of the sheriffdom may have been taken over earlier, sometime after the dismantling of the Kingdom of Mann and the Isles.