Кіріспе

Мысыр полиматы және математигі (1355/56 1418) Шихаб аль Дин Абу 'л Аббас Ахмад ибн Али ибн Ахмад Абд Аллах аль Фазарий аль Шафии, әл Қалқашанди (شهاب الدين أحمد بن علي بن أحمد القلقشندي; 1355 немесе 1356 1418) есіммен жақсы танымал, ортағасырлық мысырлық энциклопедист, полимат және математик. Нил өзенінің алқабында туып-өскен ол Қаһирдегі (Египет) мамлюк хан сарайында жазушы (Катиб әл-Дардж) немесе клерк болды. Оның басты еңбегі - "Сүбх әл-Аша" атты үлкен әкімшілік энциклопедиясы.

Құбх әл-Аша

Ṣubḥ al Aʿshá fī Ṣināʿat al Inshāʾ ("Көрі соқырлардың таң шапағы" немесе "Консульстволық құжаттардың құрамына қатысты түнгі соқырлар үшін таң шапағы"); 1412 жылы аяқталған он төрт томдық энциклопедия, география, саяси тарих, табиғи тарих, зоология, минералогия, космография және уақыт өлшеуі бойынша әкімшілік нұсқаулық. Шиһаб әл-Умаридің "Масалик әл-абсар фы мамалик әл-амсар" кітабына негізделген бұл шығарма "араб әкімшілік әдебиеті жанрының соңғы көріністерінің бірі" деп аталады. "Үкімет орындары" және "Мемлекеттің ережелері" атты таңдамалы еңбектер ерте исламнан бастап мамлюктерге дейін" деген тақырыптар бөлек жарияланды. Дэвид Кан "Subḥ al aʿshā" кітабын шифрларды ауыстыру және көшіру туралы алғашқы жарияланған талқылау ретінде және әр қарапайым мәтінге бірден көп алмастыруды тағайындаған полиалфавит шифрдың алғашқы сипаттамасы ретінде келтірген. Криптоанализ туралы баяндамада әріптердің жиілігі мен бір сөзде бірге кездеспейтін әріптер жиынтығының кестелері қолданылды. Сондықтан Кан оны адамзат тарихында криптологияны сипаттаған алғашқы еңбек ретінде атады, өйткені ол криптография мен криптоанализді сипаттады. Әл-Қалқашанди бір кезде жоғалып кеткен деп саналған Ибн әл-Дурахим (13121361) еңбегінен криптологияға қатысты мәтінді келтірді. Кейінгі кезде Стамбулдың Сүлеймендік Осман мұрағатында Ибн Дурахимнің ғана емес, сонымен қатар әл-Киндидің де 9-ғасырдағы еңбектері табылды, ол қазір криптология бойынша ең көне еңбек деп саналады.