Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мысыр полиматы және математигі (1355/56 1418) Шихаб аль Дин Абу 'л Аббас Ахмад ибн Али ибн Ахмад Абд Аллах аль Фазарий аль Шафии, әл Қалқашанди (شهاب الدين أحمد بن علي بن أحمد القلقشندي; 1355 немесе 1356 1418) есіммен жақсы танымал, ортағасырлық мысырлық энциклопедист, полимат және математик. Нил өзенінің алқабында туып-өскен ол Қаһирдегі (Египет) мамлюк хан сарайында жазушы (Катиб әл-Дардж) немесе клерк болды. Оның басты еңбегі - "Сүбх әл-Аша" атты үлкен әкімшілік энциклопедиясы.
Egyptian polymath and mathematician (1355/56–1418)
Shihāb al Dīn Abū 'l Abbās Aḥmad ibn ‘Alī ibn Aḥmad ‘Abd Allāh al Fazārī al Shāfiʿī better known by the epithet al Qalqashandī (شهاب الدين أحمد بن علي بن أحمد القلقشندي; 1355 or 1356 – 1418), was a medieval Egyptian encyclopedist, polymath and mathematician. A native of the Nile Delta, he became a Scribe of the Scroll (Katib al Darj), or clerk of the Mamluk chancery in Cairo, Egypt. His magnum opus is the voluminous administrative encyclopedia Ṣubḥ al Aʿshá.
Құбх әл-Аша
Ṣubḥ al Aʿshá fī Ṣināʿat al Inshāʾ ("Көрі соқырлардың таң шапағы" немесе "Консульстволық құжаттардың құрамына қатысты түнгі соқырлар үшін таң шапағы"); 1412 жылы аяқталған он төрт томдық энциклопедия, география, саяси тарих, табиғи тарих, зоология, минералогия, космография және уақыт өлшеуі бойынша әкімшілік нұсқаулық. Шиһаб әл-Умаридің "Масалик әл-абсар фы мамалик әл-амсар" кітабына негізделген бұл шығарма "араб әкімшілік әдебиеті жанрының соңғы көріністерінің бірі" деп аталады. "Үкімет орындары" және "Мемлекеттің ережелері" атты таңдамалы еңбектер ерте исламнан бастап мамлюктерге дейін" деген тақырыптар бөлек жарияланды. Дэвид Кан "Subḥ al aʿshā" кітабын шифрларды ауыстыру және көшіру туралы алғашқы жарияланған талқылау ретінде және әр қарапайым мәтінге бірден көп алмастыруды тағайындаған полиалфавит шифрдың алғашқы сипаттамасы ретінде келтірген. Криптоанализ туралы баяндамада әріптердің жиілігі мен бір сөзде бірге кездеспейтін әріптер жиынтығының кестелері қолданылды. Сондықтан Кан оны адамзат тарихында криптологияны сипаттаған алғашқы еңбек ретінде атады, өйткені ол криптография мен криптоанализді сипаттады. Әл-Қалқашанди бір кезде жоғалып кеткен деп саналған Ибн әл-Дурахим (13121361) еңбегінен криптологияға қатысты мәтінді келтірді. Кейінгі кезде Стамбулдың Сүлеймендік Осман мұрағатында Ибн Дурахимнің ғана емес, сонымен қатар әл-Киндидің де 9-ғасырдағы еңбектері табылды, ол қазір криптология бойынша ең көне еңбек деп саналады.
Ṣubḥ al Aʿshá fī Ṣināʿat al Inshāʾ ('The Dawn of the Blind' or 'Daybreak for the Night Blind regarding the Composition of Chancery Documents'); a fourteen volume encyclopedia completed in 1412, is an administrative manual on geography, political history, natural history, zoology, mineralogy, cosmography, and time measurement. Based on the Masālik al abṣār fī mamālik al amṣar of Shihab al Umari, it has been called "one of the final expressions of the genre of Arabic administrative literature". Selections on "Seats of Government " and "Regulations of the Kingdom " from Early Islam to the Mamluks' have been published separately. The Ṣubḥ al aʿshā was cited by David Kahn as the first published discussion of the substitution and transposition of ciphers, and the first description of a polyalphabetic cipher, in which each plaintext letter is assigned more than one substitution. The exposition on cryptanalysis included the use of tables of letter frequencies and sets of letters which cannot occur together in one word. Kahn therefore cited it as the first work in human history that described cryptology, because it described both cryptography and cryptanalysis. Al Qalqashandi quoted the text relevant to cryptology from the work of Ibn al Durayhim (1312–1361) that was once considered lost. Later discoveries in Istanbul‟s Sulaimaniyyah Ottoman Archives did not just find the work by Ibn Duraihim, but also works of al Kindi in the 9th century that is now considered the oldest work on cryptology.