Кіріспе

Ваз/Оберваз - Швейцарияның Граубюнден кантонында Альбула аймағындағы муниципалитет. Ваз/Оберваз муниципалитетіне келесі ауылдар кіреді: Лайн, Мулдайн, Зортен, Лензерхайд және Вальбелла, сондай-ақ Нивайгл, Фусо, Трантермоира, Спорц, Тгантиени, Сартонс, Креузен және Оберсолис ауылдары.

География

Ваз/Оберваз деген атаумен аталған қала жоқ. Жалпы алғанда, Лайн, Мулдайн және Зортен Оберваз аймағын құрайды. 1943 жылға дейін Ваз/Оберваз Оберваз деп аталды. Ваз/Оберваз аймағы солтүстіктегі Парпаннан оңтүстіктегі Альвашайн мен Ланч/Ленцке дейін, шығыста Парпанер Ротхорн тау тізбегінен Пиц Скалотта, Дани және Штаццерхорннің кең альпілік шалғындыларына дейін созылады. Крап-ла-Пала тауының оңтүстік беткейінде жер бедері Альбула шатқалының өткір қырлары арқылы көтеріледі. Осыған сәйкес, муниципалитет ішінде биіктік айырмашылықтары үлкен: Шин шатқалындағы 700 метр биіктіктегі ең төменгі нүктеден, Парапанер Ротхорн тауындағы ең биік нүктеге дейін биіктігі 2865 метр. Негізгі қалалардың орташа биіктігі бар, ал Лензерхайдтың шипажайлы жері шамамен 2006 жылы ауданның ауданы , бұл Ваз / Обервазды Граубюнден кантонының ең үлкен муниципалитеттерінің бірі етеді. Бұл аумақтың 42% -ы ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады, ал 39,4% -ы орманды. Қалған жердің 6,2% -ы қоныстанған (ғимараттар немесе жолдар), ал қалған бөлігі (12,4%) өнімді емес (өзендер, мұздықтар немесе таулар). 1900 жылға дейін тұрақты халық тек ауыл шаруашылығымен ғана өмір сүрді, ал тұрғындардың саны ғасырлар бойы тұрақты болды. Обервазды үй деп атаған Дженишелер (көші-қоншы адамдар) көбінесе тауарлар сату үшін саяхаттады, сондықтан халық статистикасына әсер етпеді. Дегенмен, қайтыс болғандардың тізімінде 1892-1905 жылдар аралығында 115 фермер, 2 асханалық бұйымдар сатушы, бір қоңыраушы және бір саяхатшы қайтыс болғандығы жазылған. (Қөз: Ваз / Оберваз қалалық мектебінің веб-сайты) Бүгінде де Ваз / Обервазда көптеген енишелер тұрады, мысалы, Мозер және Коллегер отбасылары; кейбіреулері тіпті мемлекеттік лауазымға ие болады. Ваз/Обервазды үйі деп атаған басқа да енишелер бүкіл Швейцарияда, әсіресе Сент-Галлен, Цюрих және Базель қалаларында тұрады. Әлі күнге дейін өмір сүруде, бірақ көбінесе Швейцарияның орталық бөлігінде, кейбір "Vazer Jenische", олардың "үй вагондарында", олар әлі де дәстүрлі кәсіптерін жалғастыруда. Бүкіл Швейцарияда "Вазер" ұғымы ұзақ уақыт бойы Jenische немесе Gypsie синоним ретінде қате қолданылды; бұл (қате) мағына тіпті Швейцарияның тарихи энциклопедиясына кірді. Оберваздың қалыптасқан енишелері жақсы біріктірілгенімен, жалпы алғанда, Вазерлер түсінікті түрде әлі де "сиғандар" деп аталудан бақытсыз.

Демография

2000 жылы халықтың жыныстық үлестірімі 50,5% ерлер мен 49,5% әйелдер болды. 2000 жылы Ваз/Оберваздың жас аралығы бойынша үлестірімі: 278 адам немесе халықтың 10,3% 0 мен 9 жас аралығындағылар. 148 адам немесе 5,5% - 10 мен 14 жас аралығындағылар, ал 147 адам немесе 5,5% - 15 мен 19 жас аралығындағылар. Ересектер санының 387 адамы немесе халықтың 14,4% -ы 20 мен 29 жас аралығындағы адамдар. 472 адам немесе 17,5% - 30 мен 39 жас аралығындағылар, 399 адам немесе 14,8% - 40 мен 49 жас аралығындағылар, ал 322 адам немесе 12,0% - 50 мен 59 жас аралығындағылар. Қарт халық санының үлестірімі 264 адамды немесе халықтың 9,8% -ы 60 мен 69 жас аралығында, 186 адам немесе 6,9% -ы 70 пен 79 жас аралығында, 76 адам немесе 2,8% -ы 80 мен 89 жас аралығында және 12 адам немесе 0,4% -ы 90 мен 99 жас аралығында.

Тіл

Ваз/Оберваз муниципалитеті бойынша романша және неміс тілдерінде сөйлейді. Ауылда енше тілі жергілікті тілге енген жеке сөз түрінде естіледі. Қалада тұратын енишелер өз тілдерін тек отбасылық ортада, сондай-ақ саяхатшы өмір сүретін енишелермен байланыста ғана сақтайды. Халықтың көпшілігі (2000 жылғы жағдай бойынша) неміс тілінде (82,1%), екінші орында романша (9,0%) және үшінші орында португал (2,2%) тілінде сөйлейді. + Ваз/Оберваз тілдері Тілдер санағы 1980 жыл санағы 1990 жыл санағы 2000 жыл санағы Саны Проценттік Саны Проценттік Саны Проценттік Неміс тілі 1,297 62,75% 1,728 74,77% 2,209 82,09% Романша 594 28,74% 368 15,92% 243 9,03% Итальянша 66 3,19% 52 2,25% 49 1,82% Халық 2,067 100% 2,311 100% 2,691 100%

Дін

Муниципалитет тұрғындарының басым бөлігі католиктер. Протестанттық шіркеу қауымының 700-ге жуық мүшесі бар. Обервац муниципалитетіне Лензерхайде протестанттық шіркеуден басқа сегіз католик шіркеуі бар. Мария Горетти шіркеуі 1977 жылы 24 шілдеде Вальбеллада ашылғаннан кейін, Оберваздың әрбір қауымында шіркеу болды. Оберсолисте кішкентай діни саяхат шіркеуі бар. 2000 жылғы санақтан 1694 адам немесе 63,0% - Рим католиктері, ал 655 немесе 24,3% - Швейцария реформацияланған шіркеуі. Қалған халықтың 43 адамы (немесе халықтың 1,60% -ы) православие шіркеуіне, ал 5 адам (немесе халықтың 0,19% -ы) басқа христиан шіркеуіне жатады. Мұсылмандық дін 45 адамнан тұрады (халықтың шамамен 1,67% -ы). 18 адам (немесе халықтың 0,67% -ы) басқа шіркеуге жатады (санақта жоқ), 139 (немесе халықтың 5,17% -ы) шіркеуге жатпайды, агностик немесе атеист, ал 92 адам (немесе халықтың 3,42% -ы) сұраққа жауап бермеді. Лайндағы Қасиетті Лузиус шіркеуі алғаш рет 1508 жылы аталып өткен. Ол 1678 жылы толығымен қайта салынған және 1962 жылы қалпына келтірілген.