Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шынайы көз жастардың қорқынышы: Кшиштоф Кисловский теория мен пост-теория арасындағы 2001 жылғы словен философы Славой Жижектің кітабы. Ол поляк режиссері Кшиштоф Кисловскийдің фильмдерін таенджиалдық түрде тексеру үшін еркін ассоциативтік фильмді интерпретациядан пайдаланады, сонымен бірге когнитивтік фильм теориясы мен психоаналитикалық фильм теориясы арасындағы пікірталастан аулақ болады. Оны 2001 жылы Британдық кино институты шығарды.
The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post Theory is a 2001 book by the Slovenian philosopher Slavoj Žižek which uses free associative film interpretation to tangentially examine the films of Polish director Krzysztof Kieślowski while avoiding the debate between cognitive film theory and psychoanalytic film theory. It was published by the British Film Institute in 2001.
Теория мен пост-теория
Кітаптың кіріспесінде "Жоғалған лаканиялықтардың таңғажайып жағдайы" Жижек өзін Дэвид Бордуэлл мен Ноэль Кэрроллдің пост теориясы антологиясында дәлелдеген киноны зерттеуге ұтымды және эмпирикалық тәсілге қарсы қойып отыр. "Нағыз көз жастардың қорқынышы" романының негізі - Бордуэлл мен Кэрроллдің қолдауымен дәлелдерге негізделген сызықтық негізделген фильм теориясы мен Жижек қолдаған психоанализ және марксизм ілімдерін сілтеме ететін еркін ассоциативтік фильм интерпретациясы (кейде жай ғана "теория" деп аталады) арасындағы пікірталас. Кіріспе аталымында айтылған "жоғалған лаканиялықтар" - бұл (Жижектің айтуынша, жоқ) лаканиялық кино теоретиктері. Бордуэлл кинотануға "көзқарас" ұғымын енгізгенін сынға алады. Жижек Бордуэллдің Лаканның көзқарас тұжырымдамасын дұрыс түсінбегенін айтады. Ол бұл түсініспеушілікті ішінара (Жижектің көзінше) Лаканның мәдени зерттеулер арқылы игерілуіне кінәлайды. Жижек Лаканның көзқарас тұжырымдамасы субьектке тиесілі деп қате түсініледі деп атап өтті, ал Лакан шын мәнінде көзқарас объектінің жағында деп сенді (TFRT, 34-б.). Жижек Пост-теорияны кинотанудағы қозғалыс ретінде сипаттайды, бірақ Бордуэлл оны жоққа шығарады және ол интеллектуалды ұятсыздықты көрсетеді деп айтады. "Пост-теоретиктер" деп атағандардың өз жұмыстарында эмпирикалық зерттеудің маңыздылығын баса айтатынын ескерсе де, Жижек мұндай позиция тергеуші "пост-теоретикті" қарастырудан шығарады деп санайды. Жижек үшін бұл заңсыз қысқа тұйықталу. Жижек Бордуэллдің көрерменнің назарын басқаратын және бағыттайтын трансмәдени әмбебап идеясы туралы еңбегін келтіріп, "трансмәдени әмбебап ұғымының өзі әртүрлі мәдениеттерде әртүрлі нәрселерді білдіреді" деп жазады (17-бет). Жижектің мәлімдемесі өзін-өзі жеңе алмайды және трансмәдени универсалдардың бар екенін білдірмейді, өйткені барлық мәдениеттер "әлемдік" деген бірдей түсінікті бөліспейді. Бордуэлл "Фигуралар жарықта ізденді" кітабында трансмәдени универсалдарға қатысты сын-пікірлерге егжей-тегжейлі жауап берді. Бордуэлл Жижектің басқа да сын-пікірлеріне "Славой Жижек: Не болса да айтыңыз" атты онлайн эсседе жауап береді.
In the book's introduction, "The Strange Case of the Missing Lacanians", Žižek explicitly positions himself in opposition to the rational and empirical approach to studying cinema which is argued for by David Bordwell and Noël Carroll in their anthology Post Theory. At the heart of The Fright of Real Tears is the debate between linear reasoned film theorising based on evidence, endorsed by Bordwell and Carroll, and free associative film interpretation (sometimes referred to simply as "Theory") that references doctrines from psychoanalysis and Marxism endorsed by Žižek. The "missing Lacanians" referred to in the introduction's title are the (according to Žižek, non existent) Lacanian film theorists Bordwell criticizes for introducing the concept of "the gaze" into film studies. Žižek argues that Bordwell has misunderstood the Lacanian concept of the gaze a misunderstanding he partly blames on a lamentable (in Žižek's eyes) appropriation of Lacan by cultural studies. Žižek notes that Lacan's concept of the gaze is easily misunderstood as belonging to the subject, whereas Lacan actually believed that the gaze was on the side of the object (TFRT, p. 34). Žižek contentiously characterizes Post Theory as a movement in film studies, which Bordwell denies, and argues that it demonstrates intellectual immodesty. Although he notes that those he calls "Post Theorists" insist on the importance of empirical research in their work, Žižek believes that such a position implicitly exempts the investigating "Post Theorist" from consideration. For Žižek, this is an illegitimate short circuit. Citing Bordwell's work on the idea of a trans cultural universal which directs and guides the spectator's attention, Žižek writes that "the very notion of a trans cultural universal means different things in different cultures" (p. 17). Žižek's statement is not self defeating and does not itself imply the existence of trans cultural universals, he argues, because all cultures do not share the same notion of "universality". Bordwell has responded in detail to criticisms regarding trans cultural universals in the book, Figures Traced in Light. Bordwell responds to Žižek's other criticisms in the online essay, "Slavoj Žižek: Say Anything".
Жижектің жанр теориясы
Бірінші тарауда, "Жалпыға бірдейлік және оның ерекшелігі" Жижек Стивен Пинкердің лингвистикалық зерттеулері мен Г. В. Ф. Гегельдің метафизикасы негізінде жалпыға бірдейлікке "ерекшелік" деп аталатын нәрсенің құрылымдық қажеттілігін дәлелдеді. Пинкердің айтуынша, біздің тілдік қабілетіміз екі агенттіктің өзара әрекеттесуінен туындайды: біріншіден, қатаң ережелерді жаттап алу қабілетіміз, ал екіншісі, осы ережелерге қатысты кейбір ерекше ерекшеліктерді есте сақтау қабілетіміз. Жижек келтірген мысал - тілдік құзыреттілікті дамыту үшін балалар етістік үлгілеріне ерекшеліктерді (мысалы, "азаң" дегеннің орнына "азаң" деп айту) үйренуі керек. Демек, ереже оның ерекшелігісіз жұмыс істемейді. Жижек ерекшеліктің құрылымдық қажеттілігі фильм жанрына да қатысты деп мәлімдейді. Жанр мәселесі әрқашан кинотеориялықтар үшін проблемалық болды (мысалы, фильм нойр эстетикалық стиль немесе жанр ма деген пікірталасты қараңыз). Жижек үшін біз кез-келген жанрдың ең жоғары үлгісін оның ерекшелігімен табамыз, оны Жижек жанрдың конвенцияларын дәстүрлі емес, формулалық емес жолмен анықтайтын жұмыс деп анықтайды. Мұнда мысал ретінде Мартин Скорсезедің "GoodFellas" фильмін келтіруге болады, ол көбінесе ең үздік бандит фильм ретінде мақталады, бірақ бұл жанрдың типтік үлгісі емес.
In Chapter One, "Universality and Its Exception", Žižek draws on the linguistics research of Steven Pinker and the metaphysics of G. W. F. Hegel to argue for the structural necessity of what he calls "the exception" to universality. Pinker claims that our linguistic capacity derives from the interaction between two agencies: firstly, our ability to memorize strict rules and, secondly, our ability to then remember some odd exceptions to those rules. The example Žižek cites is the way in which children must learn the exceptions to verb patterns (saying 'bled' instead of 'bleeded', for example) in order to develop linguistic competence. The rule, then, does not function without its exception. Žižek claims that the structural necessity of the exception also applies to film genre. The issue of genre has always been a problematic one for film theorists (see, for instance, the debate over whether film noir is an aesthetic style or a genre). For Žižek, we locate the highest example of any genre in its exception, which Žižek defines as the work which articulates the conventions of the genre in an unconventional, non formulaic way. An example here might be Martin Scorsese's film GoodFellas, which is often praised as being the ultimate gangster film, yet is hardly a typical example of the genre.
Шындықтың ойдан шығарылған табиғаты және Киесловскийдің өнері
Жижек кітабының аталышында айтылған "нағыз көз жастан қорқу" Киесловскийдің деректі фильм түрінен көркем фильмдер жасауға көшуін негіздеуінен басталады: "Мен нағыз көз жастан қорқамын. Тіпті, суретке түсіруге құқығым бар ма, жоқ па, білмеймін. Мұндай кезде мен өзімді шын мәнінде, шектерден тыс әлемде жүрген адам ретінде сезінемін. Бұл менің деректі фильмдерден қашуымның басты себебі" (Kieślowski, TFRT-де келтірілген, 72-бет). Жижек Киесловскидегі шынайы көз жасқа тыйым салуды ескі заттың бейнелерге тыйым салуымен байланыстырады. Жижектің пікірінше, біз тек "актілерді тастағаннан кейін" қабылданған әлеуметтік тұлғасының астында жасырынған нақты адамды біле аламыз, бірақ жеке адамның қалауының шындықты тек ойдан шығарылған рөлді ойнағанын көрген кезде ғана біле аламыз. Жижек компьютерлік жүйріктің интерактивті онлайн ойындарда садистік кісі өлтіруші кейіпкерін қабылдағанын мысалға келтіреді. Жижек бұл кейіпкерді таңдау көркем шығарманың астында кішіпейіл кейіпкерді жасырады дегенді білдірмейді, керісінше, "қиындық көркем шығарманың бет-әлпетімен [гик туралы] шындық айтылады" (TFRT, 75-б.). Кейін Кисловскийдің көркем киносы Еуропалық көркем фильмдегі "барлығын көрсету" деген жалпы тенденциямен қарама-қарсы қойылады. Мысалы, порнографиялық фильмдерге көбірек байланыстыратын, жыныстық қатынассыз көріністерді қамтитын негізгі фильмдердің өсіп келе жатқан тізімі бар. Алайда, Жижек Киесловскийдің ұстанымын қазіргі заманғы БАҚ-тың барлық нәрсе ашық және әдепсіз түрде мәлімделетін, мысалы, АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтон сияқты қоғам қайраткерлерінің мойындаулары сияқты сөз сөйлеу үрдісімен қарама-қарсы қояды. Жижек бұл үрдістің себепкері болып, сөздің күші мен әсерін жояды. Жижек сияқты марксист үшін бұл саяси билік күресінде маңызды мәнге ие. Жижек Киесловскийді шындық пен шындықтың ойдан шығарылған табиғатына баса назар аударған эстетикалық көзқарасын сақтағаны үшін ұлы суретші ретінде атап өтеді.
The "fright of real tears" referred to in the title of Žižek's book originates in Kieślowski's justification for moving from the documentary film form to making fictional feature films instead: "I'm frightened of real tears. In fact, I don't even know whether I've got the right to photograph them. At such times I feel like somebody who's found himself in a realm which is, in fact, out of bounds. That's the main reason why I escaped from documentaries" (Kieślowski, quoted in TFRT, p. 72). Žižek freely associates between the prohibition on real tears in Kieślowski to the Old Testament ban on images in order to remove degrading over visibility from ethical significance. In contrast to the popular idea that we can only get to know the real person lurking beneath their adopted social persona once they 'drop the act', Žižek asserts that we can only get to know the truth of an individual's desire when we see them playing a fictional role. The example Žižek uses is that of a computer nerd who, as part of an interactive online game, adopts the persona of a sadistic murderer. It is not the case, claims Žižek, that this choice of persona hides a meek character beneath the fiction but, rather, that "in the guise of a fiction, the truth about [the geek] is articulated" (TFRT, p. 75). The fictional cinema of Kieślowski is then contrasted with a more general tendency in the European art film to 'show it all'. For instance, there is a growing list of mainstream films which contain scenes of unsimulated sex which, as a consequence, contain hardcore imagery more usually associated with pornographic films. However, Žižek also contrasts Kieślowski's position with the tendency of modern media to produce a discourse in which everything is openly and obscenely declared, such as confessions by public figures like the former U. S. President Bill Clinton. What this trend unintentionally produces, claims Žižek, is a situation in which discourse becomes impotent and words no longer have any power or effect. For a Marxist such as Žižek, this has important implications for political power struggles. Žižek therefore celebrates Kieślowski as a great artist for maintaining an aesthetic approach which insists on the fictional nature of truth and reality.