Кіріспе
Француз кинорежиссері Жан Виго (Jean Vigo; 26 сәуір 1905 – 5 қазан 1934) – француз кинорежиссері, 1930-шы жылдары кинодағы поэтикалық реализмнің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Оның туындылары 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басындағы француз жаңа толқыны киносына әсер етті.
Jean Vigo (vigo; 26 April 1905 – 5 October 1934) was a French film director who helped establish poetic realism in film in the 1930s. His work influenced French New Wave cinema of the late 1950s and early 1960s.
Өмірбаян
Виго Эмили Клеро мен күресші анархист Мигель Альмерейданың ұлы болып дүниеге келді. Вигоның балалық шағының көп бөлігі ата-анасымен қашып жүріп өтті. Оның әкесі тұтқындалды және 1917 жылғы 13 тамызда Фреснес түрмесінде қаза болды деген болжам бар, бірақ ресми түрде бұл өз-өзіне қол жұмсау деп жазылды. Кейбір деректер Альмерейданың өлімі соғыс уақытындағы мемлекеттік қасірет үшін жазаланған радикал саясаткерлер Луи Малви мен Жозеф Кайоның бұйрығымен жасырылғанын көрсетеді. Жасы Виго жеке басын жасыру үшін Жан Сальс деген атпен интернатқа жіберілді. Виго 1931 жылы үйленді және киносыншы Люс Виго деген қызы болды. Ол 1934 жылы сегіз жыл бұрын жұқтырған туберкулездің салдарынан қайтыс болды.
Мансап
Виго француз және әлемдік киноның болашақ дамуына әсер еткен екі фильмімен танымал: Zero for Conduct (1933) және L'Atalante (1934). «Жүру үшін нөл» фильмі туралы киносыншы Дэвид Томсон «Жаңа биографиялық кино сөздігінде» оны «қатысушы қырық төрт минут бойы, шамамен түсірілген, бірақ анархиялық күштің өрбуі» деп бағалаған. L'Atalante – Вигоның толық метражды жалғыз фильмі. Жаңа үйленген жұптың ажырасып, қайта қосылуы туралы қарапайым оқиға, табиғи, шынайы түсірілімді жарқыраған, арман сияқты сахналармен және эффектілермен үйлестіреді. Томсон осы фильмді «шедевр емес, киноның өзінің анықтамасы, сондықтан фильмдердің көптігінен ерекше тұратын туынды» деп сипаттады. Оның мансабы екі фильммен басталды: À propos de Nice («Ницца туралы», 1930) – Ницца курортындағы әлеуметтік теңсіздікті қарастырған, совет киножурналдарынан шабыт алған, буынсыз фильм; және Жан Тарис, жүзу чемпионы (1931) – жүзуші Жан Тарис туралы зерттеу. Оның төрт фильмінің ешқайсысы қаржылық табыс әкелмеді. Бір кезде өзінің және әйелінің денсаулығы нашарлағандықтан, Виго камерасын сатуға мәжбүр болды. «Жүру үшін нөл» фильміне француз үкіметі соғыстан кейін ғана рұқсат берді, ал «L'Atalante» дистрибьюторы тарапынан қиындатылды. Осы кезде Вигоның денсаулығы нашарлап, қарсы тұруға күші жетпеді. Екі фильм де қарсыластарынан басып өтті: L'Atalante 1962 жылы Sight & Sounds журналының сауалнамасында барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің 10-ы ретінде, ал 1992 жылғы сауалнамада 6-шы орынды иеленді. 1980-жылдардың соңында 1934 жылғы «L'Atalante» көшірмесі Ұлыбританияның Ұлттық кино және теледидар архивінен табылды, бұл фильмді түпнұсқалық нұсқасына қайта жаңартудың маңызды бөлігі болды. «Нью-Йорк Таймс» газетінде Вигоның мансабы туралы жазған киносыншы Эндрю Джонстон: «Ұлы кинорежиссерлердің қатарында Китс пен Шелли сияқты жас суретшілердің өмірі шаңырағынан ерте кесіліп, артында бірнеше керемет туынды қалдырғандар аз. Бірақ осы сипаттамаға сай келетіні – француз режиссері Жан Виго, ол 1934 жылы 29 жасында туберкулезден қайтыс болды».
Марапаттар
2011 жылы Паражанов-Вартанов институтының сыйлығы Жан Вигоға «Жүрiс-тұрыс ережесін бұзушылар» фильмі үшін қайтыс болғаннан кейін берілді және ол сыйлық оның қызы, француз киносыншысы Люс Вигоға табыс етілді. Мартин Скорсезе осы оқиғаға арнап Виго, Сергей Параджанов және Михаил Вартановты жоғары бағалап хат жазды, олардың бәрі де қатаң цензурамен күрескен.