Кіріспе
Сергей Мергелян (19 мамыр 1928 - 20 тамыз 2008) - совет және армян математигі, Апроксимация теориясына үлкен үлес қосқан. Қазіргі заманғы күрделі жақындау теориясы Мергелианның классикалық жұмысына негізделген. КСРО Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (1953 жылдан), КСРО Ғылым академиясының мүшесі (1956 жылдан). Туған кезде берілген "Мергелов" тегі патриоттық себептермен математиктің өзі Мәскеуге сапарынан бұрын әрмендікке ұқсайтын "Мергелян" деп өзгертті. және КСРО Ғылым академиясының ең жас корреспондент мүшесі (тақырыбы 24 жасында берілген). және функциялар теориясының курсына кіреді. Өзінің компьютерлік дизайнер болмағанына қарамастан, Мергелян советтік есептеу математикасының ізашарсы болды.
Sergey Mergelyan (; 19 May 1928 – 20 August 2008) was a Soviet and Armenian mathematician, who made major contributions to the Approximation theory. The modern Complex Approximation Theory is based on Mergelyan's classical work. Corresponding Member of the Academy of Sciences of the Soviet Union (since 1953), member of NAS ASSR (since 1956). The surname "Mergelov" given at birth was changed for patriotic reasons to the more Armenian sounding "Mergelyan" by the mathematician himself before his trip to Moscow. and the youngest corresponding member of the Academy of Sciences of the Soviet Union (the title was conferred at the age of 24). and is included in the course of the theory of functions. Although he himself was not a computer designer, Mergelyan was a pioneer in Soviet computational mathematics.
Алғашқы жылдар
Сергей Мергелян 1928 жылы 19 мамырда Симферопол қаласында армян отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Никита (Мкртчич) Иванович Мергелов, бұрынғы жеке кәсіпкер (Непман), анасы Людмила Ивановна Выродова, 1918 жылы атылған Азов Қара теңіз банкі басқарушысының қызы. 1936 жылы Сергейдің әкесі Елец қаласында қағаз фабрикасын салып жатқан еді, бірақ көп ұзамай отбасымен бірге Томск облысы Нарым қаласына айдалды. Себердегі суық кезінде Сергей қатты ауырып, аздан ғана аман қалды. 1937 жылы ана мен ұлы сот шешімімен ақталып, Керчьке оралды, ал 1938 жылы Людмила Ивановна (КСРО Бас прокуроры Андрей Янушевич Вышинскийден) күйеуінің оңалтуын алды. 1941 жылы Гитлер әскерлерінің оңтүстікке шабуыл жасауына байланысты Мергеловтар отбасы Керчь қаласынан шығып, Ереванға қоныс аударды.
Білім
Соғысқа дейін Мергелян Ресейде тұрып, Керчь орта мектебінде оқыған. 1941 жылдың соңында оның отбасы Керчьтен Ереванға көшіп келгенде, ол мүлдем бейтаныс ортаға түседі, ол әрмен тілін мүлдем білмейді. Ереванның Мравян атындағы мектебінде оқыған. Көп ұзамай ол өз қабілеттерін жетілдірді. 1943 жылы Мергелян физика-математика бойынша республикалық олимпиадада бірінші орынды иеленді. 1944 жылы 16 жасында ол 9-10 сыныптарға сырттай емтихан тапсырып, орта мектепті бітіріп, дереу Ереван мемлекеттік университетінің (YSU) физика-математика факультетіне оқуға түсті. Университетте ол бір жыл ішінде бірінші және екінші курстардан өтті, көп ұзамай армян математикалық мектебінің негізін қалаушы академик Арташес Шахинианның дәрістеріне қатыса бастады. Семинарда оқып, жұмыс істеуден басқа, Мергелян Ереванның Пионерлер сарайында математикалық шеңберде сабақ берді. Онда ол балалардың қиялына толық еркіндік берді, қиын тапсырмаларды шешу үшін жарыстар өткізіп, математикалық ойындар ұйымдастырып, балаларға жұмбақ жазды. Ол үш жыл бойы бес жылдық университет курсын өтті, бірінші жылы ол бірнеше күн ғана оқыды, содан кейін экзамендерді сырттан тапсырып, дереу екіншісіне ауысты, ал 1946 жылы диплом алды. Сонымен қатар, ол әкесінің тегіне өзінің түпнұсқалық тегін қайтарып, Сергей Никитович Мергелян ретінде диплом алды. ЕҰУ-дан кейін (1946 жылы) Мергельян Мастислав Всеволодович Келдыштың Стеклов математика институтының аспирантурасына оқуға түседі. Ол өзінің барлық жұмысына қарамастан, Келдиш өзінің жаңа аспирантына ерекше көңіл бөлді. Олар көбінесе кешкі сағат 8-де Келдиштің үйінде кездесіп, математикалық есептер туралы ұзақ әңгімелеседі. 1961 жылы таза математика саласына оралды. Ол Кеңес Одағы Ғылым академиясының Мәскеудегі Стеклов математикалық институтында жұмысын жалғастырды. 1963 жылы Кеңес Одағы Ғылым Академиясының математика кафедрасының хатшысының орынбасары (Николай Николаевич Боголюбов) болып сайланды. 1964 жылы математикалық институттың күрделі талдау кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды, ол 2002 жылға дейін осы лауазымда болды, сол жылы ол Мәскеу мемлекеттік университетінің механика және математика факультетінің профессоры болып қайта тағайындалды. 1968 жылы ол тағы да факультет профессоры лауазымын тастап, тек ғылыми жұмыстармен айналысты. Мергельянның "саяхатқа рұқсат" бар еді, сондықтан ол көбінесе шетелге жұмыс сапарларына шығатын. 1970 жылы Ниццада өткен Халықаралық математиктер конгресінде қонақ спикер ретінде баяндама жасады.
Ғылыми еңбектер
Мергелианның негізгі еңбектері күрделі айнымалылардың функциялары теориясы, шамалау теориясы және потенциалдық және гармоникалық функциялар теориясы. 1951 жылы ол Mergelyan теоремасы деп аталатын күрделі талдаудың атақты нәтижесін жасады және дәлелдеді. Бұл ескі классикалық мәселені шешті. Теорема 1885 жылы басталған және Карл Вейерштрасс, Карл Рунге, Дж. Уолш, Михаил Лаврентьев, Мстислав Келдиш және басқалардың классикалық нәтижелерінен құралған зерттеулердің ұзақ сериясын аяқтады. "Мергельян теоремасы" және "Мергельян жиындары" жаңа терминдері өз орнын оқулықтар мен монографияларда тапты. Бірнеше жылдан кейін ол тағы бір танымал мәселені шешті, ол Сергей Бернштейннің жақындау мәселесі болды. Мергельянның күрделі талдаудың басқа салаларында, соның ішінде көптамалық нүктелік шамалау теориясында да көптеген маңызды нәтижелері бар. Оның зерттеулері ерікті жиынның тегіс қасиеттерін қанағаттандыратын үздіксіз функциялардың шамасын зерттеу (1962) және Бернштейннің шамамен есептелген мәселесін шешу (1963). Мергельян терең зерттеулер жүргізді және кездейсоқ континуумдағы полиномиялар арқылы ең жақсы жуықтама, нақты осьтегі полиномиялар арқылы салмақталған жуықтама, күрделі жазықтықтың жабық жиынтықтарындағы полиномиялар арқылы нүктелік жуықтама, тығыз жиынтықтардағы гармоникалық функциялар арқылы біркелкі жуықтама және шексіз континуумдағы бүтін функциялар, бірегейлік гармоникалық функциялары сияқты салаларда құнды нәтижелер алды. Дифференциалдық теңдеулер теориясында оның нәтижелері Коши проблемасының сферасына және басқа да кейбір сұрақтарға қатысты. Мергельянның ғылыми жетістіктері әрмен математикалық мектебінің қалыптасуына, дамуына және халықаралық танылуына елеулі үлес қосты, бұл туралы 1965 жылы Ереванда Сергей Мергельянның бастамасымен және белсенді қатысуымен функциялар теориясы бойынша ірі халықаралық конференция ұйымдастырылғаны дәлелдейді. Конференцияға әлемнің көптеген танымал математиктері қатысты, бұл халықаралық ынтымақтастықты және әрмен математикалық мектебін одан әрі насихаттауды алға тартты.
Өлім
Сергей Мергелян 2008 жылы 20 тамызда қайтыс болды. Қоштасу рәсімі 2008 жылдың 23 тамызында Калифорниядағы Глендейл зиратында өтті. Марқұмның өтініші бойынша оның күлін Мәскеуге тасымалдай отырып, Новодевичье зиратында анасы мен әйеліне жерленді.
Шығармалары
Некоторые вопросы конструктивной теории функций (Труды Математического института АН СССР, т. 3, 1951) Комплексті ауыспалы функцияларының тең өлшемді жақындаулары (Успехи математических наук, т. 8, шығыңыз. 2, 1952), О полноте систем аналитических функций (Успехи математических наук, т. 7, шығып. 4, 1953 жыл)
«Равномерные приближения функций комплексного переменного» (Успехи математических наук, т. 8, вып. 2, 1952),
«О полноте систем аналитических функций» (Успехи математических наук, т. 7, вып. 4, 1953)