Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1 ғасырдағы римдік стоик философ
1st century AD Roman Stoic philosopher
Гай Мусоний Руфус (Gaius Musonius Rufus) – біздің заманымыздың 1 ғасырындағы римдік стоик философ. Ол Нерон билігінде Римде философиядан сабақ берді, сол себепті 65 жылы елден қуылды және тек Галба тұсында Римге оралды. 71 жылы Веспасиан қаладан барлық философтарды қуғанда оған Римде қалуға рұқсат берілді, бірақ ол соңында қуылды, Веспасианның өлімінен кейін ғана қайтып келді. Оның лекцияларынан алынған үзінділердің жинағы бүгінге дейін сақталған. Ол Эпиктет және Дион Хризостомның ұстазы ретінде де есте қалады.
Gaius Musonius Rufus ('/r//uː//f//ə//s/; ) was a Roman Stoic philosopher of the 1st century AD. He taught philosophy in Rome during the reign of Nero and so was sent into exile in 65 AD, returning to Rome only under Galba. He was allowed to stay in Rome when Vespasian banished all other philosophers from the city in 71 AD although he was eventually banished anyway, returning only after Vespasian's death. A collection of extracts from his lectures still survives. He is also remembered for being the teacher of Epictetus and Dio Chrysostom.
Өмір
Капито есімді римдік эквестрдің ұлы, Мусоний Руф шамамен 20-30 жылдары Этруриядағы Вольсиния қаласында дүниеге келген. Нерон тұсында ол Римде әйгілі болды, онда стоик философиясын оқытты. Ол Неронның тираниясына қарсы стоик оппозициясымен байланысты болды. Нерон Плаутты жер аударғанда (60 ж.), ол Рубелий Плауттың ізбасарларымен бірге кетті. Плауттың қайтысынан кейін Римге оралды (62 ж.), бірақ стоицизмді үйреткені мен оны қолданғандығы үшін Неронның сарайында күдік тудырып, жақтырылмады, сол себепті ол 65 жылы Гиарос аралына Пизониялық құлпынайға қатысқан деген жалған айыппен жер аударылды. Гиарос "қатал және адамгершілік мәдениеттен мүлдем құрған" болғанына қарамастан, Мусоний тірі қалып, философтардың шағын қауымын құрды. Ол тоғызыншы сөйлеуінде әсіресе жер аудару уақытына сілтеме жасайды, стоицизмді ұстанатын адам үшін оның артықшылықтарын атап көрсетеді. Ол Галба тұсында (68 ж.) қайтып келді. Веспасианның генералы Марк Антоний Примус Римге (69 ж.) жорық жасағанда, ол Вителлиус жіберген елшілерге қосылды. Жеңімпаз генералдың әскеріне барып, бейбітшілік туралы және соғыстың қауіптері туралы уағыз айтты, бірақ көп ұзамай тоқтатылды. Вителлийдің жақтастары үстемдікке ие болғанда, Мусоний Бареа Соранды айыптаған стоик философ Публий Эгнатий Целерді айыптады және оның кінәлі екенін дәлелдеді. Осы шамада Мусоний өзінің ең әйгілі шәкірті Эпиктетті оқытқан болуы мүмкін. Мусоний Римде соншалықты құрметтелгендіктен, Веспасиан қаладан қуылған басқа философтардан өзгеше, оған Римде қалуға рұқсат берді (71 ж.), бірақ ақырында ол да жер аударылды (шамамен 75 ж.), Веспасианның қайтысынан кейін ғана (79 ж.) қайтып келді. Оның өлімі туралы біз 101 жылға дейін ештеңе білмейміз, сол кезде Плиний оның күйеу баласы Артемидор туралы айтады.
The son of a Roman eques of the name of Capito, Musonius Rufus was born in Volsinii, Etruria about 20–30 AD. By the time of Nero, he was already famous in Rome, where he taught Stoic philosophy. He was associated with the Stoic Opposition against the perceived tyranny of Nero. He followed Rubellius Plautus into exile when Plautus was banished by Nero (60 AD). He returned to Rome after Plautus' death (62 AD), but as a consequence of his practising and teaching Stoicism, he became an object of suspicion and dislike at Nero's court, and was accordingly banished to the island of Gyaros (65 AD) on a trumped up charge of participation in the Pisonian conspiracy. While Gyaros was "harsh and devoid of human culture", Musonius was able to survive and form a small community of philosophers. He specifically refers to his time in exile in his ninth discourse, pointing out its advantages for a practitioner of Stoicism. He returned under Galba (68 AD). When Marcus Antonius Primus, the general of Vespasian, was marching upon Rome (69 AD), he joined the ambassadors that were sent by Vitellius to the victorious general, and going among the soldiers of the latter, preached about the blessings of peace and the dangers of war, but was soon made to stop. When the party of Vitellius gained the upper hand, Musonius was able to accuse, and obtain the conviction of, Publius Egnatius Celer, the Stoic philosopher who had condemned Barea Soranus. It was perhaps about this time that Musonius taught Epictetus, his most famous student. So highly was Musonius esteemed in Rome that Vespasian allowed him to remain in Rome when the other philosophers were banished from the city (71 AD), but eventually he was exiled anyway (perhaps around 75 AD), only returning after Vespasian's death (79 AD). As to his death, we know only that he was dead by 101 AD, when Pliny speaks of his son in law Artemidorus.
Философия
Оның философиясы көп жағынан оның шәкірті Эпиктеттің философиясымен сәйкес келеді, бірақ оның ерекшелігі – күшті практикалық бейімділігі. Ол әркімнің қалыптастыруға тиіс философиясы тек сөздермен, нұсқаулармен немесе мектеппен шектелмейді, әр адам өз ойлары мен тәжірибесі арқылы оны өзі үшін іздеуге құқылы. Дегенмен, философтың философтық киім киюі, шашын ұзартуы және жалпы қоғамдық өмірден шеттеуі лайық деп санайды. Оның философиясының негізі – өмірді жүргізу қағидалары; барлық білім амалға асыруға пайдалы болуы керек. Сонымен қатар, ол софистердің мақтанқорлығын тудырған көптеген догмаларға наразылық білдіреді. Ол стоиктердің физикалық тұжырымдамаларына аз назар бөледі, себебі құдайлардың ешбір нәрседен хабарсыз болуы мүмкін емес, сондықтан оларға ешқандай ой-толғаныс қажет емес деп санайды. Ол саналы жанның (διάνοια) еркіндігін қатыстырады. Осылайша, ол философияны емдеудің зиялылық өнері деп қарастырады және нұсқаудан гөрі тәжірибеге басымдық бере отырып, ізгілікке ұмтылуды маңызды тұтады. Табиғатқа сай өмір сүру – әлеуметтік байланыстар мен достық сезімдерге, сондай-ақ табиғаттың алғашқы қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті нәрсеге разы болудан тұрады.
His philosophy, which is in many respects identical with that of his pupil, Epictetus, is marked by its strong practical tendency. The philosophy he would have everyone cultivate is not a mere matter of words, of instruction, or of the school; but one that everyone by their own reflection and practice may pursue for himself. Still, he considers it becoming in a philosopher to wear the philosopher's robe, to allow the hair to grow, and to retire from general society. His philosophy consists entirely of the rules for the conduct of life; all knowledge ought to be serviceable to action. yet at the same time he expresses his disgust at the multitude of dogmas which fed the vanity of the sophists. He gives only a little attention to the physical doctrines of the Stoics; he asserts that the gods know all things without need of reasoning, since to them nothing can be obscure or unknown. He strongly asserts the liberty of the rational soul (διάνοια). Thus he regards philosophy as the mental art of healing, and lays great stress on the practice of virtue, preferring practice to precept. A life lived according to nature consists in social, friendly sentiments and temper, and in contentment with what will simply alleviate the primary needs of nature.
Аудармалар
Кора Латц, (1947), Мусоний Руфус: Римдік Сократ. Басылған: Йель классикалық зерттеулері, X том. Редакторы: А. Р. Беллинджер. Йель университетінің баспасы. Синтия Кинг, (2011), Мусоний Руфус: Дәрістер мен айтылған сөздер. Уильям Б. Ирвин редакциялаған. CreateSpace.
Cora Lutz, (1947), Musonius Rufus: The Roman Socrates. Printed in: Yale Classical Studies, Volume X. Edited by A. R. Bellinger. Yale University Press. Cynthia King, (2011), Musonius Rufus: Lectures and Sayings. Edited by William B. Irvine. CreateSpace.
Зерттеулер
Диллон, (2004), Мусоний Руф және жақсы өмірдегі тәрбие: ізгіліктерді оқыту мен өмір сүру үлгісі. Америка университетінің баспасы. Л. Доттарелли, (2015), "Musonio l'Etrusco. Өмірді түсіну ғылымы ретінде философия", Annulli Editori.
J. T. Dillon, (2004), Musonius Rufus and Education in the Good Life: A Model of Teaching and Living Virtue. University Press of America. L. Dottarelli, (2015), "Musonio l'Etrusco. La filosofia come scienza di vita", Annulli Editori .