Кіріспе
Ван Цзянь (847 жылы 11 шілдеде 918 жылы), Гуанту (光圖) деген әдепті атымен, сондай-ақ ғибадатхана атымен бұрынғы Шу императоры Гаодзу (前高祖) ретінде белгілі, бес әулет пен он патшалық кезеңіндегі Қытайдың бұрынғы Шу әулетінің негізін қалаушы императоры. Ол өзінің мансабын Тан әулетінің евнух генералдары Ян Фугуан мен Тянь Лингцидің қол астында әскери офицер ретінде бастады, ақырында қазіргі Сычуань мен Чунцин аймағын басып алып, Танның жойылуынан кейін өз мемлекетін құрды.
Өмірбаян
Ван Цзянь 847 жылы Тан императоры Сюаньцзюньның тұсында дүниеге келген. Ол Вуяннан (舞陽, қазіргі Luohe, Henan) шыққан, жас кезінде амбициялы және сергек болған. Алайда, ол ата-бабаларының нан пісіру кәсіпінен бас тартып, ірі қара сойып, есектерді ұрлап, тұз өндірумен айналысқан қылмыскер ретінде сипатталған. Әкесі ол қарапайым адам болған кезде қайтыс болды. Бір кезде, қылмыстары үшін, ол Уян отырған Чжунву округінің (忠武) астанасы Сючань (許, қазіргі Сючань, Хэнань) түрмесіне қамалды, бірақ түрме сақшылары оны жасырын түрде босатты. Кейін ол Вуджан тауларында монх Чухонгпен бірге тұрды, ал Чухонг оны болашақта үлкен жетістіктерге жететіні туралы болжап, өз жолын өзгертуге шақырды. Осылайша ол Чжунву округінің әскеріне қосылып, сол кездегі әскери губернатор (Джиедуши) Ду Шэнькуанның қол астында офицер болды.
Ян Фугуанның басқаруындағы қызмет
881 жылы ірі аграрлық көтерілісші Хуан Чао Тан астанасы Чанъанды басып алды, сол кездегі император Сицзонгты Чэндуға қашуға мәжбүр етті. Жоң-Уның сол кездегі әскери губернаторы Чжоу-Джи бастапқыда Хуанға мойынсұнды, ол Цының жаңа мемлекетін император ретінде құрды, бірақ эвнух генерал Ян Фугуанның шақыруымен 881 жылдың жазында Танға адалдықты қайта жариялады. Янг 8000 Чжунву әскерін алып, оларды Лю Янхонг, Цзинь Хуэй (), Ван Цзянь, Хан Цзянь, Чжан Зао (張造), Ли Шитай (李師泰), Пан Конг (龐從) командалық ететін сегіз корпусқа бөлді. Содан кейін ол әскерлерін солтүстік-батысқа қарай алып, басқа Тан әскерлеріне қосылып, Хуанға қарсы шабуылға шықты.
Лу Янхонның басқаруындағы қызмет
Ян Фугуан 883 жылы Хечжунь аймағында (河中, қазіргі Юньчэн, Шанси) тұрып, әлі де Хуанға қарсы соғысып жатқанда қайтыс болды. Хуанға қарсы күресті жалғастырудың орнына Лу Янхон әскерін алып, аймақты аралап, олжалауды жалғастырды. Ван Цзянь, Хан Цзянь, Чжан Зао, Цзинь Хуэй және Ли Шитай да оның соңынан ерді. 883 жылы Лу Шаньнань Батыс округінің (山南西道) астанасы Синьюаньды (興元, қазіргі Ханчжун, Шэньси) басып алып, әскери губернатор Ню Сюйді (牛) қуып, әскери губернатордың міндетін атқарушы атағын алды. Алайда Ванның шабуылдарын Чэндуның мықты қорғанысы басып қалды, ал оның заттары көп ұзамай бітті. 888 жылдың жазында ол жорықтан мүлдем бас тартуды ойлады, бірақ Чжоу Сян мен Цыу Цзянь оны басқаша сендіргеннен кейін жорықты жалғастырды. Ол науқанда табысқа жету үшін император санкциясы қажет деп сенгендіктен, Чжоу 888 жылдың басында император Сидзоң қайтыс болғаннан кейін император Сидзоңның орнын басқан император Чжаоцзонгқа өтініш жасады. Ол императордан Сидзоңға көмек көрсетуді ұсына отырып, Сичуаньның жаңа әскери губернаторын жіберуді сұрады. Гу Янланг сондай-ақ Ченнің қызметінен босатылуын сұрап өтініш жазды. Император Чжаоцзун, Тиан мен Ченге императорлық ханзада болған кезде Тианның өзіне жаман қарағаны үшін бұрынғы кек сақтаған, Ченді Чанъаньға императорлық гвардияның генералы ретінде қызмет етуге шақырып, канцлер Вэй Чжаодуды Сичуаньның жаңа әскери губернаторы етіп тағайындады. Чэнь шақырудан бас тартқан кезде, император Чжаоцзун оны барлық атақтарынан айырып, Вэйге қарсы операцияларды жүргізуді тапсырды, оған Ян Шоулян, Ван және Гу көмектесті. Император Чжаоцзонг сонымен қатар Сичуаньдан төрт префектураны бөліп, оны жаңа Йонгпин округіне айналдырды, оның астанасы Цюнь болды, Ван әскери губернатор ретінде қызмет етті. Алайда 891 жылдың көктемінде императорлық күштер Ли Кэёнға қарсы сәтсіз науқан жүргізгеннен кейін императорлық қазына сарқылып, император Чжаоцзонг Чэньге қарсы науқаннан бас тартуға шешім қабылдады. Ол Ченнің атақтарын қалпына келтіріп, Гу мен Ванға Донгчуань мен Йонгпингтегі лауазымдарына оралуға бұйрық берді. Уанг Чэндудың құлау алдында тұрғанына сеніп, император бұйрығына мойынсұнбай, жорықты жалғастыруға шешім қабылдады. Ол Вэйді қорқытып, Донгчуань әскерлеріне Вэйдің серіктесі Луо Баоны (保) тұтқындап, жемқорлықпен айыптады. Вэй оған армияның командалығын тапсырды. Ван Чэндуды қоршауға алуды жалғастырды, қалада ашаршылық басталды. 891 жылдың күзінде Ван Чэньді құрметтей беретінін және Тяньды әке ретінде құрметтей беретінін уәде еткеннен кейін Чэнь мен Тянь Чэндуды тапсырды. Император Чжаоцзун Уанды Шичуаньның әскери губернаторы етіп тағайындап, Юнпинді Шичуаньға қайта біріктірді. 893 жылы Гу Фэньсянь округінің әскери губернаторы Ли Маочжэнмен одақтасып, Ли Маочжэн Гуға көмекке әскер жіберді. Алайда, Ван Ли префектурасында Фэн Сянь мен Донгчуань әскерлерін жеңгеннен кейін, Гу Ванмен келісімге келді, Ли Маоцзэнмен қарым-қатынасты бұзуға дайын екенін мәлімдеді, ал Ван келісті. Сол уақытта император Чжаоцзун Ванға Тонг Чжуншу Менсия Пингжанцзи (同中書門下平章事) құрметті канцлер атағын берді. Осы аралықта Ван Чэнь мен Тяньды өлтіруге бірнеше рет рұқсат сұрады, бірақ императордың рұқсаты келмеген соң, Ван оларды өлтірді. 897 жылы Ван Хуа мен тағы бір асырап алған ұлы Ван Цзю (王宗祐) басқарған Донгчуанға тағы да шабуыл жасады. Ван Цзюнь Фэньсянга шабуыл жасауға Фэньсяндан келетін кез келген көмекші күштерді кесіп тастау үшін Ван Цзюньді жіберді. Ван Цзюнь Ли Маоженнің асырап алған ұлы Ли Цзихуйды жеңді. Ли Маоцзэн кейіннен Ли Джижаоны (李繼昭) Донгчуаньды босатуға жібергенде, Ван Цзяньның асырап алған ұлы Ван Цзонгбо (王宗播) оны жеңіп, тұтқынға алды. Шамамен сол уақытта Ван Цзонкан мен Ван Цзонруан (王宗) Үш шатқал аймағын басып алып, шығысқа қарай Янцзы өзенінен сауда жолы ашылды. 897 жылы жазда Ван Цзянь 50 мың адаммен бірге Дончуаньға қарсы шабуылға шықты. Ли Маочжэнь Гуға қарсы шабуылдарын тоқтату туралы императорлық бұйрықтарды орындамаған Ван Цзяньға қарсы өтінішхат тапсырды. Император Чжаоцзун жағдайды өз бетімен пайдаланғысы келген, Ванды Нан префектурасының (南州, қазіргі Чунцин) префекторы етіп төмендету туралы жарлық шығарды, ал Ли Маоцзэнді Сичуаньның жаңа әскери губернаторы және Ли Сичжоуды (李嗣周) Цинь ханзадасы ретінде Фэнсянның жаңа әскери губернаторы етіп тағайындады. Фэнсянды император қолына қайтарып алу үмітімен. Ван мен Ли Маочжэнь бұйрықтарды қабылдама...
Билік етуінің соңғы кезеңдері
913 жылы Тан Даоси Шаннаннан қайтып келді және тағы да сарайдың байланыс директоры болды. Уанг Зонгимен (осы кезде оның аты Уанг Юаньингке өзгертілген) бұрынғы бәсекелестігі көп ұзамай жанды, өйткені Уанг Юаньинг оны қылмыстармен айыптады, бұл оны осы тармаққа қайтадан қызмет етуге лайықсыз етті. Ван Цзянь, наразылық білдіргенмен, Танға Ван Юаньиннің кеңесшісі құрметті лауазымын берді. 915 жылдың күзінде Ван Цзянь Цзиге қарсы үлкен шабуыл жасады, Ван Цзонгванды Ван Цзонгбоның көмегімен Цинь префектурасына (Тяньцзюңның астанасы) және Ван Цзонгяо Ван Цзонгханның көмегімен Фэн префектурасына (州, қазіргі Баоцзи) шабуыл жасауға жіберді. Екі шабуыл да сәтті өтті, Фэн префектурасы құлдырап, Ли Цзичжун Циньді тапсырды. Қиңдегі тұтқындар арасында әйелі мен балаларымен бірге Шу шабуылға қарсы тұруда Ци күштеріне қолбасшылық еткен Лю Цзицзюнь де берілді, бұл Цидің астанасы Фэньсяннан аз ғана аумақты қалдырды. 916 жылдың күзінде Ван Цзянь Цзиге қарсы тағы бір ірі шабуылды дайындады, Ван Цзонгванды Ван Цзонхан мен Ван Цзоншудың көмегімен Фэннен шабуыл жасауға жіберді, ал Ван Цзонгбоны Лю, Ван Цзончу (王宗) және Тан Вэньиның ағасы Тан Вэньи (唐文裔) көмекпен Циннен шабуыл жасауға жіберді. Олар Баоджиді (寶雞, қазіргі Баоджи) басып алып, Фэнсянды қоршауға алды. Алайда қоршауды қарлы дауылдар қиындатты, сондықтан Ван Цзянь қоршауды алып тастап, күштерді қайтарып алуға шешім қабылдады. Содан кейін ол мемлекеттің атауын Шудан Ханға ауыстыруды жариялады. 917 жылы Чжанмен одақтасқан Тан Вэньи мен Маоның арасында билік үшін күрес басталды. Танның айыптауларына сүйене отырып, Ван Цзянь Маоны елден қуды және оның активтерін тәркіледі, сондай-ақ канцлер Юй Чуансуды төмендеді. Сонымен қатар, Людің қабілетінен қорқып, Люді опасыздыққа айыптады және Люді өлтірді. 918 жылдың көктемінің басында Ван Цзянь хан атауын Шу деп өзгертті. Сол жылы Ван Цзянь, Ван Цзоньянды (оның есімі сол кезде Ван Ян деп өзгертілді, сондықтан оның бауырлары мен асырап алған бауырлары атау табуын сақтау мәселесін көтермейтін болады) Ван Янның ойынға және тойлауға деген құмарлығына байланысты тиісті мұрагер ханзада емес екенін көре бастады. Осылайша Чжан Чжанға ренжіді, бірақ Цзю Цзю Чжанды қолдағандықтан, ол Чжанды өзінің канцлер лауазымынан алып тастамады. Алайда ол Ван Янды Ван Зонгцзиемен ауыстыруды ойлады. Ван Цонцзи кенеттен қайтыс болғанда, ол өлімді қылмыс деп күдіктенді, бірақ одан кейін Ван Янды ауыстыру үшін ешқандай іс-қимыл жасамады. Ван Цзянь 918 жылы жазда қатты ауырып қалды, ол Ван Янды оларға сеніп тапсыру үшін жоғары деңгейдегі шенеуніктер тобын шақырды. Алайда Тан билікті өз қолымен алуға болатындай биліктегі билік иелерін жоюды ойлады. Жоғары деңгейдегі шенеуніктер мұны түсінген соң, сарайға кіріп, Ван Цзяньға хабарлаған. Ван Цзянь Танды жер аударыды, ал соңғы жарлық шығарды, онда ол евнух Сун Гуансиді (光嗣), сондай-ақ Ван Цзонгбиді, Ван Цзонгяо, Ван Цзонгван және Ван Цзонгкуиді (王宗) Ван Янға оның билігіне көмектесуге тағайындады. Сонымен қатар, ол Сюйдың отбасына әскери команда берілмеуі туралы нұсқаулар қалдырды. Ол көп ұзамай қайтыс болып, Ван Ян император тағына отырды.